Lufta E Drenicës Dhe Shaban Palluzha

    Diese Seite verwendet Cookies. Durch die Nutzung unserer Seite erklären Sie sich damit einverstanden, dass wir Cookies setzen. Weitere Informationen

    Përkthyes

    Radio Projekt 21

    Ndegjo me Internet Explorer

    Ndegjo me Firefox

    Forumsstruktur

    Team

    • Lufta E Drenicës Dhe Shaban Palluzha


      [b][i]


      P A R A TH Ë N I E

      Nëse vazhdojmë rrugën për në frontin e Sremit, do të likuidohemi pa arritur atje, kurse, në anën tjetër, në Kosovë të tjerët pa kurrfarë mëshire as pengesash do të bëjnë terror mbi gratë dhe fëmijët tanë“
      (Brigada e Shaban Polluzhës, Podujevë, 20 janar 1945)
      Regjimi serb, prej se okupoi Kosovën, më 1912 e këndej, zhvilloi politikë të shfarosjes së shqiptarëve, duke i persekutuar, duke i torturuar dhe masakruar në mënyrë individuale e kolektive dhe, më në fund, duke i vrarë dhe duke hapur varre të panumërta.
      Një politikë e tillë nuk pushoi asnjëherë, por përkundrazi, erdhi duke u bërë gjithnjë më e egër, politikë xhelatësh dhe okupuese. Nga viti 1912 e deri me sot, mund të thuhet se asnjë qytet, lokalitet, fshat a shtëpi nuk mundi t’u shpëtojë mundimeve dhe masakrave. Menjëherë pas okupimit të Kosovës, filloi masakrimi i popullatës nëpër të gjitha rajonet shqiptare. Masakrën e patën nisur në Drenicë, pikërisht në Prekaz të Epërm, duke vrarë Ahmet Delinë (i njohur për rezistencën antiturke) dhe fqinjët e tij. Shfarosja masive intensifikohet pas vitit 1918, për të arritur pikën tragjike në vitet 20. Gjate kësaj periudhe ushtria dhe xhandarmëria serbe vërsulen pamëshirshëm mbi popullatën e pafajshme shqiptare, duke lënë shumë kufoma nëpër oborre, shtëpi dhe rrugë. Në fshatin Shtupel (Pejë) dogjën 52 shtëpi, vranë mbi 90 fshatarë; në Jabllanicë(Gjakovë) vriten 63 veta dhe digjen 20 shtëpi; në Dumnicë-Zagorth (Vushtrri) bëhet një masakër e paparë ndaj fëmijëve e grave; në Kollë pushkatohen i madh e i vogël, digjen të gjitha shtëpitë dhe shuhet jeta në përgjithësi. Masakra të tilla të vrazhdët ushtria dhe xhandarmëria serbe bën në të gjitha viset shqiptare. Ndërmorën aksione barbare, vetëm e vetëm që të zhduknin vetëdijen dhe qenien kombëtare, zbatoheshin metoda mesjetare të presionit mbi popullatën autoktone dhe në valën e reprezaljeve bëjnë gjithë ç’është e mundur për t`i shpërngulur në Azi e gjetkë. Gjithashtu, ndërmerren masa për zhdukjen e intelektualëve shqiptarë dhe ndaj të gjithëve atyre që i bënë rezistencë kësaj politike dhe, i rralli, arriti t’u shpëtojë torturave, burgjeve dhe vdekjes. U derdhën mjete të shumta nga ministria për të mbushur trenat me shqiptarë që t’i çonin në Anadoll (marrëveshja e nënshkruar jugosllave-turke).
      Sillen kolonitë nga Mali i Zi, Dalmacia, Vojvodina e viset tjerat vendit për t`i marrë me tapi tokën e shqiptarëve në Kosovë dhe vazhdon hartimi i elaborateve të tëra që tokat shqiptare t’i bëjnë serbe.
      Kësisoj, kjo politikë hegjemoniste vazhdoi edhe gjatë Luftës së Dytë botërore duke bërë vrasje masive në të gjitha rajonet e Kosovës dhe duke hapur varrin më të madh kolektiv në Tivar. Këtij terrori do t`i kundërvihet Lëvizja Kaçake shqiptare me të gjitha format në mënyrë që të krijojë siguri për popullatën shqiptare, që ishte në trojet e veta dhe që nuk bënte t’i lëshonte kurrsesi.

      vazhdon...
      [/i][/b]

      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • DRENICA
      Drenica nuk
      përfshinë vetëm territorin administrativ të dy komunave të sotme- Drenas dhe
      Skenderaj, por një territor edhe më të gjerë, që disa pjesë të të cilit sot administrativisht u takojnë komunave të tjera e
      Vushtrri, Lypjan, Malishevë dhe Mitrovicë).
      Si çdo anë që
      ka karakteristikat e veta, edhe Drenica ka tiparet e saja të veçanta: doket,
      zakonet, veshjet, gjuhën, bujarinë dhe trimërinë. Gjatë historisë, Drenicën,
      sikur edhe vise të tjera shqiptare, e rrahën furtuna dhe stuhi të fuqishme nga
      të gjitha anët dhe nga të gjitha drejtimet. Drenica, ndërkaq, pat një rol të
      posaçëm në përthyerjet vendimtare të shqiptarëve në përgjithësi, sidomos në
      periudhën pas vitit 1912 – kur Kosova u pushtua nga okupatori serb.
      Duke
      parë qëllimet gëlltitësh të regjimeve, në Drenicë u organizua rezistenca e
      popullit në mënyrë që t’u bëhej ballë rrëmeteve të mëdha që, në fakt
      synonin zhdukjen e shqiptarëve. Në të vërtetë popullata e Drenicës që moti
      motiv kishte mosnjohjen dhe mosrespektimin a administratës së pushtuesve. Në
      kohën e Turqisë, pushtuesi duke mos ia dalë të bindte popullin që tu
      nënshtrohej ligjeve, dh sidomos pagimit të tagrave, deshi s’deshi, u detyrua që
      nga shumë mjedise të hiqte dorë.

      Kuvendin e Drenicës më 1903 – Ahmet Delia përshëndeti masën e tubuar prej
      5000 vetash dhe tri ditë më vonë nën udhëheqjen e Ramë Lutanit ata marrin
      Vuçitërnën dhe nisen për të sulmuar Mitrovicën, në mënyrë që ta dëbonin
      konsullin rus nga Kosova.

      çastet vendimtare të viteve 1910-1911, në kryengritjen e kosovarëve që u
      zhvillua në Carralevë kundër xhonturqve, kontributi i Drenicës ishte i madh.
      Një numër i drenicasve me Isa Boletinin në krye, i bënë rezistencë të gjatë të
      rreptë depërtimi turk në Kosovë, më drejt në Carralevë. Në këtë periudhë
      vendimtare deri në shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë më 1912, u organizuan
      mënyra të shumta të rezistencës.
      Si
      dihet, rezistencës më të madhe popullata e Drenicës e nisi pas largimit të
      osmanllinjve më 1912 kur, hyri Serbia e parë në Prekaz të Epërm, fillon
      rezistenca e Ahmet Delisë. Ky trim i Drenicës i kundërvihet me forcë ekspeditës
      ndëshkuese të një togu të xhandarmërisë, duke u thënë atyre “Kush ju ka thanë
      në Drenicë me hy”. Prej këtij momenti e deri më të përfunduar rezistenca e
      njohur e vitit 1945, nën udhëheqjen e Shaban Polluzhës, asnjëherë dhe për asnjë
      çast nuk do të pushojë. Në mes dy luftërave botërore në Drenicë, si askund
      tjetër qe e përhapur rezistenca për çlirimin kombëtar të Kosovës.
      Lëvizja
      kaçake, në këtë periudhë do të marrë përmasat e gjera, sidomos pas formimit të
      Mbretërisë Serbo-Kroate-Sllovene. Kundër këtij regjimi do të organizohen
      kryengritje masive dhe do të luftohet në të gjitha territoret e Kosovës,
      veçanërisht në Drenicë, ku u thirr populli që të mos njihet ky regjim. Sunduesi
      injorohet, duke iu kundërvu edhe me luftë masive në të gjitha frontet edhe në
      të gjitha anët. Kësaj kryengritje të armatosur i printe kryetrimi i Drenicës-
      Azem Bejta me çetat e tjera që i udhëhiqnin Ahmet Delia, Fazli Berani, Bajram
      Tërnavci, Dan Doroci, Lutë Gllanasella e disa të tjerë.
      Thirrjes së
      Azem Bejtës iu përgjigjën shumë luftëtarë. Çiçavica ishte mbushur me anëtarë të
      rinj ë Lëvizjes, që zhvillonin luftëra në territore të Drenicës, Mitrovicës,
      Vuçitërnës, Llapushës dhe në rajone të tjera të Kosovës. Kryengritësit
      shqiptarë me të gjitha forcat iu kundërvunë shpërnguljeve për në Turqi,
      kolonizimit të Kosovës dhe formave të tjera të dhunës që ushtronte regjimi serb
      i kohës. Lëvizja çlirimtare Kaçake, në vitet 20, kishte arritur t’i tubonte në
      Drenicë mbi 2000 shqiptarë, të cilët zhvillonin luftime të ashpra me
      ushtri dhe xhandarmëri. Në këtë kohë fton të rinjtë e Drenicës që të mos
      shkonin në ushtrinë serbe por t’iu bashkoheshin çetave çlirimtare. Azem Bejta
      gjithherë përsëriste fjalët e ideologut të çlirimit kombëtar të Kosovës – Hasan
      Prishtinës, se pa luftë nuk mund të ketë liri dhe identitet kombëtar.
      Në këtë kohë,
      Drenica e Azem Bejtës dhe Shote Galicës dridhet nga të gjitha anët nga Lec
      Gradica, Zenel Baica, Iljaz Reçaku, Sadik Rama, Azem Gjaka, Kamber Loshi,
      Lutë Gllansella, Mehmet Delia, Fazli Berani, Bajram Tërnavci, Dan Doroci, Emin
      Lati e të tjerë. Për shkak të humbjeve të mëdha që u kishte shkaktuar Azem
      Bejta ushtrisë she xhandarmërisë, regjimi serb ndërmerr masa të rrepta kundër
      fshatarëve të Drenicës, duke i djegur disa fshatra dhe duke bërë terror mbi ta.
      Kështu në këtë periudhë digjet vendlindja e Mehmet Delisë trim shumë i njohur i
      Drenicës, Radisheva, Azem Bejta mbante lidhje të drejtpërdrejta me Hasan
      Prishtinën dhe respektonte sugjerimet e tij sa i përket çështjes shqiptare në
      Kosovë. Siç dihet Hasan Prishtina, përmes Lëvizjes Kaçake, kishte për qëllim
      internacionalizimin e Kosovës dhe të shqiptarëve.
      Regjimi serb,
      duke qenë i pafuqishëm që me forcë ta zhdukë kryetrimin e Drenicës- Azem
      Bejtën, që me të të hyjë në marrëveshje për ndarjen e territorit të Drenicës.
      Në bisedime arrihet që Azem Bejta të formojë territorin e vet sovran. Në
      Drenicë, duke përfshirë në fillim komunën e Prekazit, e pastaj ky territor do
      të ngushtohet në tri fshatra: Galicë, Lubovec dhe Mikushnicë.
      Republika e
      vogël e Azem Bejtës, e cila ishte pothuaj e para e llojit të vet në Ballkan,
      kishte administratë të vetën dhe ushtri (çeta) të veta, popullsia e këtij
      territori lirohet nga të gjitha detyrimet shtetërore dhe, së fundi sipas kësaj
      marrëveshje nuk do të kishte përzierje në punët e brendshme të njëritjetrit, do
      të thotë se as Azem Bejta nuk bënte të dilte jashtë territorit të vet, por as
      ushtria dhe xhandarmëria serbe të hynin në territorin e “Arbërisë së vogël”.
      Në këtë kohë
      Azem Bejta ngriti kullën në Galicë. Kjo, shprehur në mënyrë metaforike, ishte
      një kështjellë, fortifikatë, dhe në të njëjtën kohë dhe kurorë e “Arbërisë së
      vogël”. Për lëvizjen kaçake kurorë mbi kurora ishte
      Çiçavica ku
      shumë luftëtarë gjenin strehim, dhe pikërisht prej këtij mali të shenjtë
      fillonin të gjitha aksionet kundër regjimit serb.
      Se çfarë
      rezistence i bëri Lëvizja kaçake ushtrisë dhe xhandarmërisë serbe, më së miri
      pasqyrohet në këngët popullore që këndohen edhe sot e kësaj dite, me ëndje
      nëpër tërë Drenicën e më gjerë.
      Azem Bejtën
      domë me rrethue

      me rrethue
      paj me asqeri

      se s’po
      nxinet ai me xhanari...

      Pra siç
      shihet edhe në këngë, kur regjimit serb nuk i bënte punë xhandarmëria, ai
      kundër lëvizjes kombëtare dërgonte dhe ushtrinë, duke përdorur kështu të gjitha
      forcat e mundshme ushtarake kundër këtij trimi.
      Pushtuesi
      serb bënte presion dhe represalie kundër fshatarësisë së Drenicës, qofshin ato
      grupe, apo individë, të rebeluar të Lëvizjes. Në këngët e popullit jepen tablo
      të shumta lidhur me këtë çështje:
      Kurrë tri net
      nuk janë shkue

      xhanaria pa
      më rrethue

      me dipçika më
      rrehnin mue

      thoshin Lecin
      me kallëzue...


      Luftëtarët e
      lirisë i shoqëronte kënga e kushtrimit. Këto këngë ktheheshin në forcë dhe
      moral, në dashuri ndaj atdheut dhe popullit. Edhe zhuganin e Shkupit e kapte
      tmerri kur dëgjonte për këto këngë dhe për trimërinë e Azem Bejtës dhe të Shote
      Galicës me çetat e tyre,:
      Ky zhugani
      ban çudi,

      si ky komb
      nuk kam pa me sy

      që i binë
      asqerit përmbi

      me shqiptarët
      nuk koka mahi...

      Pas vrasjes
      së kryetrimit të Drenicës - Azem Bejtës nga ushtria serbe, kryetarët e çetave
      vunë në krye të Lëvizjes Mehmet Delinë dhe Shote Galicën, të cilët vazhduan
      luftën kundër xhandarmërisë dhe ushtrisë serbe nëpër Drenicë dhe në rajonet e
      tjera. Shumëherë në përleshjet frontale armiku u tërhoq i turpëruar para çetave
      të Lëvizjes Kombëtare.
      Disa elemente
      të kësaj periudhe i dhamë për të parë vazhdimësinë e rezistencës që do të
      pasojë më 1945 tash nga një tribun tjetër, Shaban Polluzha, kundër
      partizan-çetnikëve, që pretendonin të zhduknin çdo gjë shqiptare.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 1. SHABAN
      PALLUZHA MBRON JENI-PAZARIN


      Në secilën
      kohë dhe në secilën periudhë shqiptarëve iu kanos rreziku i zhdukjes. U hartuan
      elaborate të shumta nga akademia dhe akademikë serbë. Janë të njohura
      elaboratet e kobshme të Vasa Çubrilloviqit dhe të Ivo Andriçit, si dhe të të
      tjerëve, më pak të njohur, për shfarosjen e shqiptarëve. Në këtë bazë rrënuese
      është punuar më herët dhe më vonë. Pra, u punua para dhe pas luftës. Në secilën
      kohë dhe në secilin regjim qëllimet ishin të njëjta. Më 1941, kur shkatërrohej
      shteti serbo-kroat-slloven, çetnikët vërsulen në drejtim të Kosovës për ta
      pushtuar atë dhe për të bërë masakra në popullsinë shqiptare, si në vitet 20.
      Qëllimi i fundit i tyre ishte që me anë të terrorit të futnin frikë në tërë
      masën, në mënyrë që ajo të mos merrte guxim të ngulte në trojet e veta
      shekullore. Dhe, kështu shqiptarët të shpërnguleshin në Turqi e në vende të
      tjera.



      Lëvizja
      çetnike më 1941 provon të hyjë në fshatrat e Artakollit (Bivelak, Strofc,
      Mihaliq, Dërvar, Beçuk, Shipitullë, Sibovc, Kollë, Zhilivodë dhe Pestovë), duke
      zbarkuar me tren në fshatin Prelluzhë, por në saje të organizimit të fshatarëve
      të Artakollit dhe të Drenicës, çetnikët pësojnë katastrofë të vërtetë, duke u
      mbetur shumë të vrarë në urën e Gllavotinit dhe përgjatë dy brigjeve të lumit
      Sitnicë, që asokohe ishte tërësisht e vërshuar. Në këtë përleshje me çetnikët
      shquhet Mehmet Gradica dhe Sadri Klinaku i Bivelakut. Lufta, si tregojnë dëshmitarët,
      kishte zgjatur tërë ditën.



      Herën tjetër,
      çetnikët mësyjnë të depërtojnë në disa rajone të Istogut të Drenicës Veriore,
      përkatësisht në fshatrat Suhogërllë, Banjë, Cerkolez, Uçë, Rakosh, Kotor,
      Radishevë dhe Runikë. Populli, kur u gjet ngushtë, diti të organizoje dhe
      vullnetarisht (trimërisht) t`i kundërvihej çdo armiku. Çetnikët u ndoqën, dhe
      në përleshje që patën me shqiptarët, lanë shumë viktima në Kosovë. Në këtë
      konfrontim të rreptë, mbesin të vrarë edhe një numër shqiptarësh.



      Meqenëse në
      Kosovë nuk arritën të realizonin apetitet e tyre, çetnikët kohë më vonë bënë
      strategjinë për shfarosjen e myslimanëve të Sanxhakut. Ata, si në Jeni-Pazar, Tutin,
      Senicë, Bihor e në lokalitete të tjera. Në këto vendbanime të tjera çetnikët
      vranë pa mëshirë fëmijë, gra e pleq, duke i lënë shumë fshatra të shkretëruara.



      Plaçkitnin
      pasurinë dhe bëjnë dhunë mbi njerëz, duke lënë pas një imazh tejet të
      dhimbshëm. Në rrethana të tilla, popullsia e Sanxhakut kërkoi ndihmë.
      Natyrisht, këtë do ta gjejnë në Kosovë- te ky popull që në periudha shekullore
      tregoi njerëzi dhe humanitet të madh.



      Në Kosovë
      mësyjnë kolona të panumërta refugjatësh myslimanë për të shpëtuar jetën e
      fëmijëve dhe jetën e vet. Ata u pritën mirë kudo në viset shqiptare dhe me ta u
      nda përgjysmë buka dhe veshmbathja.



      *
      *
      *


      Për të
      shpëtuar Sanxhakun nga çetnikët, për në Jeni-Pazar nisen shumë grupe
      shqiptarësh nga Drenica, Artakolli, Vushtrria, Shala dhe rajone të tjera të
      Kosovës. Këtë luftë e udhëheq kryetrimi i Drenicës Shaban Polluzha.



      Në Duga
      Pollanë afër Jeni-Pazarit njësive dhe forcave shqiptare u flet Shaban Polluzha:



      “Vëllezër,
      jemi tubuar për të kryer një mision të shpejtë, për t`i mbrojtur familjet e
      rrezikuara nga bishat e egra çetnike, që po bëjnë terror të rëndë mbi
      popullatën e pafajshme të Sanxhakut. Prandaj, nuk duhet kursyer as jeta, por
      duhet luftuar me nder si i ka hije një populli të vjetër që diti të luftojë sa
      herë u gjend në rrezik dhe i pambrojtur. Pra, t`i mbrojmë fëmijët dhe gratë, në
      emër të njerëzisë.”



      Me të
      përfunduar këto fjalë, Shaban Polluzha u përkrah nga të gjithë ata që kishin
      ardhur për t’u flijuar në emër të humanitetit.



      Në bazë të
      kujtimeve të dëshmitarëve të kësaj ngjarje- në Duga Polanë, në mënyrën zakonore
      fetare, këtyre luftëtarëve iu drejtua prijësi fetar nga Drenica mulla Ilaz
      Broja, i cili tha se misioni juaj është njerëzor dhe dikush mund të bjerë edhe
      viktimë, prandaj përshëndetuni njëri me tjetrin. “Ju qoftë rruga e mbarë e
      ngadhënjimtare!”- i kujton fjalët e babait të tij (Mulla Ilazit), Brahim
      Spahiu.



      Gjatë
      qëndrimit në frontin e Pazarit, Shaban Polluzha arriti autoritet te luftëtarët
      dhe te popullsia vendase, në saje përpjekjeve mbinjerëzore që bëri ai për t`i
      përzënë çetnikët nga ato troje. Luftëtarët e Kosovës në frontin e Jeni-Pazarit
      treguan trimëri dhe dinjitet.



      Duke
      ëndërruar gjithherë terrorin në Kosovë, çetnikët tash për të tretën herë nga
      Kollashini i Ibrit organizojnë depërtimin e tyre në trojet shqiptare, njëherë
      në Drenicë, e pastaj edhe në viset e tjera të Kosovës. Në fund të vitit 1943
      dhe në fillim të vitit 1944, zhvillohen luftime të ashpra dhe sërish shqiptarët
      i detyrojnë çetnikët (të tretën herë) të tërhiqen. Në këtë përleshje pati
      viktima pati nga të dy palët.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 2. KOSOVA HYN
      NË DIMRIN E MADH


      Rrethanat
      politiko-shoqërore në Kosovë nga fundi i vitit 1944 dhe në fillim të 1945-ës,
      ishin mjaft të disfavorshme për Kosovën dhe shqiptarët. Çlirimi nga okupatori
      gjerman për shqiptarët nuk solli asgjë të re, në të vërtetë vijnë ditë shumë më
      të zeza. Kështu fillon spastrimi i njerëzve, i atyre që kinse kishin qenë në
      pushtet gjatë periudhës së kaluar dhe i atyre që ishin në shënjestër të
      pushtetit komunist, por ajo nuk ishte e vërtetë, në fakt fillon likuidimi masiv
      i shqiptarëve në përgjithësi në të gjitha rajonet e Kosovës.



      Brigadat e
      Shqipërisë, që kishin marrë pjesë në ndjekjen e okupatorit gjerman, tani do të
      dërgohen në frontin e Sanxhakut, kurse të mobilizuarit e Kosovës do t`i çojnë
      në frontet e tjera nëpër gjithë Jugosllavinë, e në anën tjetër në Kosovë do të
      vijnë brigadat serbo-malazeze e maqedonase. Me të ardhur, këto brigada do të
      fillojnë terrorin në Kosovë, që nuk do të ndalet për një kohë të gjatë.



      Si nisi kjo
      katarzë? Në komandat porsaformuar thirren njerëzit, kinse për biseda me
      përfaqësuesit e pushtetit dhe menjëherë futen në brigje, të cilat ishin
      adaptuar për këtë qëllim. Këto nuk ishin vetëm burgje, por në të njëjtën kohë
      edhe kasaphana. Kësisoj në Drenicë, në pjesën e parë të janarit të vitit 1945
      thirren një numër i caktuar njerëzish(paria e Drenicës) dhe futen në burgjet
      Sërbicës e të Gllogofcit për t’u likuiduar vetëm pak ditë më vonë.



      Në një
      situatë të tillë në Kosovë ishte krijuar pasiguri e madhe, sidomos në Drenicë
      dhe në rajonet e Gjilanit, të Ferizajit, të Mitrovicës e të Vushtrrisë.



      Shqiptarët në
      këto çaste të vështira u gjenden në një udhëkryq të madh: të shkonin në fronte
      nëpër Jugosllavi, do të likuidoheshin, të mbeteshin në Kosovë do të ndiqeshin
      me dhunë për t’i quar atje ku i kishin planifikuar. Pra, fati kolektiv i tyre
      ishte i rrezikuar. Për t’u realizuar qëllimet serbo-çetnike, në Kosovë do të
      shpallej administrimi ushtarak dhe tani këtu do të koncentrohen forca të mëdha
      ushtarake, të cilat do të bëjnë terror të pashembullt mbi popullin e pafajshëm
      shqiptarë. Të gjitha këto ishin përgatitur mirë. Tash vetëm veprohej në realizimin
      e asaj që ishte përgatitur.



      Viti 1945 do
      të jetë viti më i përgjakshëm në historinë e Kosovës: vrasje, burgosje,
      ndjekje, tortura, reprezalje dhe likuidime pa gjurme e shenjë. Në këtë vit të
      përgjakshëm u pushkatuan mijëra veta. Mbi 30 mijë u vendosën në burgje e kampe.
      Po kaq shqiptarë morën botën në sy (shkuan në Turqi), shumë të tjerë gjatë
      luftës vriten jashtë Kosovës. Të gjitha këto bëhen me qëllim që Serbia të bëjë
      edhe aneksimin e Kosovës (në Kuvendin e Prizrenit, më 8-10 korrik 1945).



      Në emër se
      kinse një mobilizimi, në Tivar vriten mbi 4 mijë shqiptarë. Në anën tjetër, në
      Kosovë ndërmerren aksione ndëshkuese policore dhe ushtarake për vrasjen edhe
      shumë të tjerëve, që në një mënyrë a në një tjetër nuk u pajtuan me politikën
      terroriste të ushtrisë jugosllave. Në mbështetje kinse të ligjit të pushtetit
      popullor, nxirren njerëzit nga burgjet dhe pushkatohen. Fëmijët dhe të afërmit
      mbeten nën kontrollin rigoroz të UDB-së dhe nuk u lejohet shkollimi dhe hyrja
      në punë.



      Shtrohet
      pyetja: në se i bënë këto masakra vetëm brigadat serbe e malazeze, apo edhe ato
      shqiptare? Përgjigjja është e ditur: masakra bënë të parët, por në raste të
      caktuara edhe të dytët. Prej të parëve është pritur, se masakra kanë bërë
      vazhdimisht mbi shqiptarët, ndërkaq të dytët këtë e bënë se u mashtruan pas
      ideologjisë komuniste. Për të qenë edhe më keq, brigadat e Shqipërisë, jo që
      nuk përkrahën revoltën e armatosur të kosovarëve me në krye tribunin Shaban
      Polluzha kundër terrorit shovinist serb, por këtë tragjedi të kosovarëve e
      vështruan së largu, e herëpashere edhe së afërmi, madje aty këtu ishin edhe të
      pranishëm (në Drenicë e Artakoll).



      Nuk është
      absurd të vrasësh njeriun, por të kërkosh prej dikujt që të rrijë gatitu e ta
      vrasësh, ky është absurd mbi absurdet. Kështu kërkoi ushtria jugosllave në
      Kosovë, t`i vrasë shqiptarët duke ndenjur gatitu. Në këtë prizmë u vështrua
      lufta e Drenicës, do të thotë u cilësua kryengritje, sepse ata nuk i ndenjën
      gatitu ushtrisë dhe UDB-së jugosllave që t`i vrisnin!



      Thuhet se
      historia shkruhet nga i forti, dhe kjo është e vërtetë. Në të gjitha librat e
      shkruar , në artikuj e publikime, rezistenca e Drenicës është trajtuar
      tragjikisht njëanshëm. Pra, kjo qe tragjedia e dytë e shqiptarëve të Kosovës,
      veç vrasjeve masive të vitit 1945.



      Janar-shkurt
      i vitit 1945. Luftës së Dytë Botërore i afrohej fundi. Bënte dimër i madh, që
      nuk mbahej në mend në atë dhjetëvjetësh të fundit. Jeta përgjithësisht
      zhvillohej me mund e përpjekje të mëdha. Njerëzit ishin lodhur nga Lufta dhe
      dimri. Pranvera ende ishte larg.



      Këto ditë të
      këtij dimri, Drenica i jetonte në frikë dhe pasiguri të madhe. Mortaja
      ushtarake shëtisnin si hije e zezë nëpër shtëpitë shqiptare. Shume divizione e
      brigada partizano-çetnike bllokojnë fshatra të tërë. Forca të mëdha u
      koncentruan në rajonin e Gllogofcit të Serbicës, të cilat zhvillonin luftime në
      Brigadën e Shaban Polluzhës, që iu kundërvu territorit mbi popullatën e
      pafajshme shqiptare. Masakra sidomos u bënë në Tërstenik. Polac, Likofc, Ticë,
      Bezheniq, Gllogofc, Sërbicë, Prekaz, Kozhicë, Krajmirofc dhe në fshatra të
      tjera të këtij rajoni. Disa Brigada në mesin e të cilave kishte dhe çetnikë,
      dogjën she shkretëruan katunde të tëra. Terrorin së pari e filloi OZNA dhe
      Brigada e parë e Kosovë-Metohisë me Zyfer Musiqin, në krye, pastaj ajo e Petar
      Brajeviqit (KNOJ-it) dhe Brigada e Bokës, e njohur me emrin famëkeq ‘’Bokeshka
      brigada’’ si dhe brigada IV dhe V e Kosmetit. Në këto masakra u inkuadruan edhe
      brigadat serbe e maqedonase.



      Përveç
      masakrave që bënë këto brigada, gjatë Luftës së Drenicës, dogjën dhe plaçkitën
      afro 500 shtëpi, grabitën ushqime dhe pasuri të fshatarëve, morën me qindra
      bagëti dhe së fundi morën edhe shtrojën e mbulojën e fshatarëve, duke i lënë
      barkthatë e në mjerim të thellë. Këto brigada barbare të udhëhequra nga serb e
      malazez, e të shtyra nga urrejtja e thellë kundërshqiptare, vranë pa mëshirë
      fëmijë, gra e pleq, duke lënë prapa një imazh tejet tragjik e shfarosës.



      Më 8 shkurt,
      Shtabi Suprem i UNÇJ-së, Kosovën e shpalli zonë të administrimit ushtarak, sado
      që edhe para kësaj date gjendja nuk ishte më e mirë. Pra, ai koncepti i
      shfarosjes së shqiptarëve që ishte bërë më parë, tani do të realizohej me lehtë
      dhe në mënyrë të legalizuar. Me dëbimin e okupatorit gjerman, shumë brigada
      shumë brigada shqiptare që kishin marrë pjesë në këto operacione, dërgohen për
      në viset e tjera të vendit, posaçërisht për në frontin e Sremit (ato kosovare)
      dhe në Sanxhak ato të Shqipërisë. Për një rrugë të tillë të gjatë përgatitej
      edhe Brigada e Shaban Polluzhës, e cila kishte bërë mobilizimin e luftëtarëve
      të Drenicës. Më vonë kësaj brigade do ti bashkohen edhe shume njerëz të anës së
      Vushtrrisë e të Llapit. Parandihej se shkuarja e shqiptarëve për këto vende
      bëhej me prapavijë të errët, përkatësisht me qëllim të likuidimit të tyre në
      një anë, dhe në anë tjetër, për të bërë pastaj terror mbi popullatën e
      pambrojtur shqiptare nëpër fshatra e qytete të Kosovës. Kjo hetohet në
      Mitrovicë, kur bëhen përpjekje për shpartallimin e këtyre mobilizuarve
      shqiptarë, duke u munduar që t’i shpërndajnë nëpër brigada të tjera. Mirëpo,
      një regji e tillë dështon.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 3. PËRGATITJA
      E ATENTATIT KUNDËR SHABAN PALLUZHËS


      Në fund të vitit 1944 dhe në
      fillim të 1945-ës, në Sërbicë e Gllogofc formohen komandat e vendit dhe në to
      vendosen njerëzit që mendohej se mund të jepnin kontribut në konsolidimin e
      pushtetit të ri komunist. Në komandën e vendit, të Serbicës, asokohe vendosen
      Riza Voca, Vllado Kërstiq dhe Hysen Thaqi. Nëpër qendra të mëdha fshatare
      formohen edhe komunat. Në Polac kryetar i komunë emërohet Mulla Brahimi e
      kështu emërohen edhe kryetarët në qendrat tjera. Në këtë kohë, Shaban Polluzha
      me brigadën e vet të porsaformuar kishte shkuar në Sërbicë me qëllim që t’u
      bënte me dije autoriteteve në pushtet se duhej të kishin kujdes për sjelljet e
      tyre me fshatarët e Drenicës. Posa arrin këtë qendër, Shaban Polluzha hyn në
      komandë dhe takohet me udhëheqjen e sajë. Menjëherë pas Shabanit hyn Mulla
      Brahimi i Polacit dhe i drejtohet Riza Vocës me këto fjalë: ”Qysh bën, unë si
      kryetar të mos di për arrestimin e njerëzve të mi, për burgosjen e Osman Xanit
      dhe të dy bashkëfshatarëve të tij”? Në skenë del Vllado Kërstiq, i cili imanit
      të Polacit i thotë se nëse i kanë duart e përlyera me gjak, do të marrin edhe
      të tjerë dhe nuk do ti kthejnë më e nëse jo, atëherë do t`i lirojmë. Ndërkohë
      që foli Kërstiqi, Shaban Polluzha kishte dalë jashtë zyrës dhe në momentin kur
      u kthye i dëgjoi vetëm fjalët e fundit “duart me gjak” dhe menjëherë reagoi
      duke pyetur atë se kush kërkon këtu gjak me nervozizëm i thotë atij se kush
      ishte. Ç’është e vërteta, Shabani nuk e njihte fare Vlladen dhe gjatë bisedës
      me të, nuk mund të hetohej se nuk ishte shqiptar ngase fliste mjaft mirë shqip.
      Ky i thotë se quhej Vllado Kërstiq dhe me të hetuar se ky ishte malazez, i
      drejtohet: ”ti po kërkon gjak apo jo”?. Vllado mbeti i hutuar dhe papritur
      Shaban Polluzha nxjerr revolen për ta vrarë, por urgjentisht reagojnë Riza Voca,
      Hysen Thaqi, Iljaz Cini, Imani i Polacit dhe unë, tregon Shaban Aruçi i
      Rezallës që ishte korrier në komandën e vendit. Vllado Kërstiqi, nga frika
      hyri nën tavolinë, ndërkaq që e kapëm Shaban Polluzhën për ta qetësuar dhe mezi
      e bindëm të dilte jashtë. Më kujtohet, thotë Shaban Aruçi, kur theksoi këto
      fjalë: ”Nuk do të lejoj që gjithfarë bythëpalari të sundojë në Drenicë”. Mori
      brigadën dhe u nis, si më duket, në drejtim të Mitrovicës.



      -Sipas disa
      njoftimeve që kisha si korrier në këtë qendër, - tregon Shabani, - në Mitrovicë
      përgatitej atentat kundër Shaban Polluzhës. Menjëherë Vllado Kërstiqi bën me
      dije autoritetet e Mitrovicës për vërsuljen që i kishte bërë Shabani.



      Duhet
      theksuar se gjatë asaj periudhe Shaban Polluzha gjithherë është ruajtur dhe përcjellë
      mirë nga njerëzit e brigadës së vet dhe mu për këtë, si thotë Shaban Aruçi, nuk
      ka mundur të realizohet atentati i përgatitur në Mitrovicë.



      Ky fakt
      është bindës, sepse Shaban Polluzha, posa kuptoi qëllimin e tyre, filloi të
      ngrite zërin për t’iu kundërvënë më vonë edhe me luftë të organizuar.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • LUMI NË GJAK


      Përderisa
      Shaban Polluzha bënte përgatitjet e fundit për t’u nisur në frontin e Sremit,
      në Sërbicë e Gllogofc, fillon ekzekutimi i fshatarëve të Drenicës nga OZN-ja
      famëkeqe. Në Sërbicë Vllado Kërstiqi me disa të tjerë inaugurojnë kasaphanën më
      të tmerrshme, kurse në Gllogofc Zyfer Musiqi , komandant i Brigadës së parë të
      Kosovës e Metohisë, mbyt njerëz me thikë e çekiç. Në këto dy qendra, fshatarët
      merren me dhunë nga shtëpitë e tyre dhe sillen në shtabe, ngujohen në bodrume
      dhe, pas maltretimeve që ua bëjnë, Mbyten me kazmë; disa të tjerë, pasi i
      sakatojnë me thikë, i qesin dhe i pushkatojnë në anën e kundërt të ndërtesës së
      shtabit dhe pastaj kufomat e tyre, të gjymtuara, të prera në qafë e trup, i
      qesin përgjatë lumit të Serbicës-(Skënderaj). Ca prej tyre i çojnë në burgun e
      Mitrovicës dhe më vonë i pushkatojnë. Brenda një nate, si thonë Tafë Geci,
      Muhamet Spahiu e Sadri Geci nga Llausha, ekzekutohen mbi 30 veta.



      Duke kaluar
      një brigadë partizane nëpër fshatin Gradicë dhe duke bastisur nëpër shtëpi,
      arrijnë në odën e Bahtiar Bajramit, ku qëllojnë mysafirë Durmish Qirezi, nga
      Qirezi me një kusheri të vetin, dhe Maliq Ikolli; që të katër i marrin dhe i
      dërgojnë në Sërbicë-(Skënderaj). Edhe ata mbyten dhe masakrohen si të tjerët
      dhe natën qiten në lumë. Kur kemi shkuar t’i marrim kufomat,-thotë Bajram Muja
      nga Gradica,- i gjetëm të katërtit me një pus. Dyve prej tyre ua kishin prerë
      hundën dhe u kishin nxjerrë sytë, ndërsa tjetrin e kishin prerë në qafë dhe të
      katërtin në bark. “ishte lemeri e vërtetë, sot kur më kujtohen ato kufoma nuk
      mund të vi në vete në ditë të tëra” - kujton këtë kataklizëm Bajram Muja. Siç
      deklarojnë dëshmitarët e gjallë të kësaj ngjarjeje, në mbytjen e këtyre 30
      fshatarëve të Drenicës në Sërbicë-(Skënderaj) kanë pasur dorë edhe Ali Shukrija
      , atëherë prokuror publik dhe Rasim Çerkezi nga Mitrovica. Masakrës nuk i
      shpëtuan as disa fshatarë të Llapit dhe të anëve të tjera, të cilët ato ditë të
      kobshme u gjendën në Serbisë dhe në disa fshatra të rajonit të Drenicës për
      strehim.



      Të nesërmen
      qytetarët shohin se uji i lumit të kësaj qyteze po rridhte gjak. Kjo bëri që të
      niseshin drejt rrjedhës për të parë se ç’kishte ngjarë, dhe kështu ata hasën në
      masakrën që kishte bërë OZNA gjatë natës. Menjëherë bëhet me dije Shaban
      Polluzha dhe po atë ditë ai me njerëzit e vet vjen në Sërbicë (Skënderaj) dhe
      aty organizohet një miting proteste, ku ftohet edhe Fadil Hoxha.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 5. “BESA” E
      FADIL HOXHËS


      Para mbajtjes
      së protestës në Sërbicë (Skënderaj), pikërisht në shtëpinë e Dushan
      Drashkoviqit, zhvillohen bisedime midis Fadil Hoxhës dhe Milladin Popoviqit në
      njërën anë, dhe Shaban Polluzhës në anën tjetër. Me Shaban Polluzhën ishte edhe
      bashkëpunëtori i tij, Hamzë Istogu nga Polluzha. Bisedimet, si thotë Hamzë
      Istogu, u mbajtën në një atmosferë tejet të tendosur dhe me mjaft nervozizëm.



      Shaban
      Polluzha në fillim i thotë Fadilit: - Apo se çka keni bërë? Si mund të veprohet
      kështu ndaj njerëzve të pafajshëm? Ti popullin e paç në qafë!-duart tona na i
      lidhe me besë, shoku Fadil.



      Fadil Hoxha:
      Qysh po flet në këtë mënyrë Shaban? Është e vërtetë se janë përzier çetnikët e
      gjithçka tjetër. Duhet durim.



      Miladin
      Popoviqi: Mixha Shaban, disa njerëz të brigadës sate i kanë duart e përlyera me
      gjak dhe është mirë t`i dorëzosh.



      Shaban
      Polluzha: Nuk e dorëzoj brigadën për jetë të jetëve, përderisa të mos i
      dorëzoni të gjithë çetnikët që po presin e grijnë shqiptarë.



      Fadil Hoxha:
      Edhe njëherë, dëgjomë mixha Shaban, se më nuk do të ketë as vrasje as masakra.



      Shaban Polluzha:
      Qysh të shkohet e të lihen në këtë gjendje vëllezërit? Shiko Fadil Hoxha, edhe
      kësaj radhe po të besoj, por mbaje mend se edhe një shqiptar vritet, do të nis
      luftën menjëherë. Këto ishin fjalët e fundit të bisedës- thotë Hamzë Istogu.
      Pastaj dolëm para brigadës në qytet, e cila priste epilogun e bisedimeve.



      Në këtë tubim
      sërish Shaban Polluzha para Fadil Hoxhës ngriti zërin e protestës kundër
      masakrës që ishte bërë një ditë më parë dhe i thotë se si ka mundur të ndodhë
      që pa kurrfarë gjyqi e ligji të masakrohen njerëzit? Kështu nuk kanë bërë as
      neofashistët. Ju e dini këtë. Në këtë tubim Shaban Polluzha i thotë edhe këto
      fjalë: ”Kështu mendoni të zhvilloni luftën kundër okupatorit dhe ta farkoni
      bashkim-vëllazërimin?” E pyet pasta edhe për Qamil Hoxhën, i cili si aktivist
      nga Gjakova kishte ardhur në Skënderaj, e për të cilin nuk dihej nëse ishte
      likuiduar atë natë apo jo. Në atë tubim Shaban Polluzha urdhëron që para syve
      të Fadilit të sillen kufomat ndaj të cilëve ishte bërë gjithë ai terror i pashembullt.



      Në atë rast
      Fadil Hoxha thekson se kjo që ka ndodhur është e tmerrshme, por garantoj se kjo
      më nuk do të ngjajë.



      Në Skënderaj,
      atë natë, më 8 janar 1945 u likuiduan:



      Halil
      Bajraktari (Llaushë)



      Rexhep
      Vojvoda (Llaushë)



      Isuf Geci
      (Llaushë)



      Abdyl Xani (Polac)
      Sadik Zeneli (Obri)



      Avdi Klina
      (Klinë)



      Tush Selmani
      (Izbicë)



      Halil
      Tërrnavci (Tërrnafc)



      Durmish
      Qirezi(Qirez) me të gjithë një kusheri



      Maliq
      Ikolli(Qirez)



      Bahtir
      Bajrami (Qirez)



      Bahtir
      Bajrami (Gradicë)



      Xhelatin Xani
      (Polac)



      Ramë Kabashi


      Nuhi Sushica


      Qamil Hoxha
      (Gjakovë)



      Dy të
      Rezallës (babë e bir)



      Më vonë
      likuidohen Jusuf Gradica, Bajram Bajraktari, e disa të tjerë. Imami i Polacit,
      Brahim Hoti nga burgu i Skenderajt dërgohet në Mitrovicë, ku vdes nga torturat
      që i bëjnë.



      Se çka ndodhi
      në ato ditë dimri të vitit 1945 në burgun e Skenderajt, më së miri shihet në
      kujtimet e Brahim Spahiut të Brojës, i cili përjetoi këtë tmerr:



      “Burgu i
      Skenderajt në fillim të janarit të këtij viti të përgjakshëm, ishte i mbushur
      përplot me njerëz nga të gjitha anët e Drenicës. Prej këtij burgu për çdo natë
      nxirreshin nga disa të burgosur, kinse për t’u marrë në pyetje



      E në realitet
      likuidoheshin. Unë dhe Hysen Lutani ishim arrestuar me pretekst se prindërit
      nuk ishin pajtuar me pushtetin e ri që po formohej.



      Nuk më kujtohet
      data e saktë, por mendohej se ishte 8 ose 10 janari, kur njësia partizane me
      Shaban Polluzhën në krye vjen në Sërbicë për t’u konsultuar se kur duhej të
      niseshin për frontin e Sremit. Njësia e Shaban Polluzhës bën një lëvizje të
      tërësishme nëpër qendrën e Serbicës dhe me ndihmën e qytetarëve në stom të
      lumit zbulojnë një gropë të madhe të mbushur përplot me kufoma njerëzish, të
      cilët ishin masakruar-vepër e ashtuquajturve njësi çlirimtare partizane. Për
      këtë vepër të ndyrë luftëtarët e Shaban Polluzhës e informojnë atë në shtab, ku
      ishte me krerët komunistë. Ky lajm e tronditi shumë Shaban Polluzhën, i cili
      protestoi ashpër ndaj këtij tmerri dhe urdhëroi që të lirohen të gjithë të
      burgosurit e ngujuar (ata që kishin mbetur). Ashtu si urdhëroi, edhe u veprua.
      Më kujtohet kur erdhi një oficer i OZN-ës dhe çeli derën e burgut, ku ishim të
      ngujuar mbi 50 vet. Pas daljes nga burgu bëra disa hapa dhe papritmas
      pash një turmë njerëzish që po lëshonin zëra të tmerrshëm. U drejtova nga
      ajo turmë për të parë se çka po ndodhte. Aty pashë disa kufoma njerëzish që i
      njihja. Ndër ta ishte i ndjeri Tush Selmani- Izbica i masakruar tërësisht.
      Kishte të prerë hundën, veshët dhe pjesët gjenitale; Halil Bajraktari nga
      Llausha, po ashtu i masakruar në të njëjtën mënyrë. Ndër ta ishte edhe njëfarë
      Nuha nga fshati Sushicë i Istogut. Në këtë gropë e përgjatë lumit u gjetën
      rreth 30 njerëz të masakruar. Në këtë burg u masakrua edhe djaloshi Abdyl Xani
      i Polacit nxënës i Liceut të Prishtinës.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 6.
      GJIMNAZISTI I MASAKRUAR



      Abdyl Xani,
      nxënës i Gjimnazit të Prishtinës, ishte nisur nga vendlindja (Polac) me vullnet
      të madh për të kryer liceun dhe për të përhapur dijen në fshatrat e Drenicës.
      Familja e tij do të ndajë nga kafshata e gojës për ta shkolluar të birin, i
      cili me perspektivë shikonte jetën e tij djaloshare. Ishte nxënës i zellshëm
      dhe i respektuar nga kolegët e tij. Kishte dëshirë të mësojë për të gjitha
      çështjet, por mbi të gjitha i interesonte historia kombëtare. Siç rrëfejnë ata
      që e njohën këtë djalosh të Polacit, gjithherë fliste për çështjen kombëtare. E
      adhuronte bashkëvendësin e tij, që njëherësh e ishte edhe idhull, Hasan
      Prishtinën. Kur vinte gjatë fundjavës në fshatin e tij, rrallëkush e shihte pa
      libër në dorë, fliste me pietet për të gjitha figurat kombëtare. Kishte
      siguruar libra dhe literaturë nga Shqipëria, dhe ato i mbante në çantë, edhe
      pse nuk ishin të parapara me programin mësimor.



      Vjen dimri i vitit
      1945. Kosovën e përfshinë valë e re territori. Në Drenicë burgosen dhe
      likuidohen njerëzit e pafajshëm . një ditë e kobshme OZN-ja vjen në Polac për
      ta bastisur shtëpinë e Abdyl Xanit. Abdyli merret nga OZN-ja dhe dërgohet
      në burgun e Serbicës. Ngujohet si gjithë të tjerët. Një natë, me gjasë më 7
      janar, të atij dimri të madh, masakrohet me thikë dhe qitet në një gropë lumi,
      ki ishin qitur edhe shumë të tjerë. Siç deklarojnë njerëzit e kohës, për këtë
      masakër janë fajtorë Ali Shukrija dhe udhëheqës të tjerë të Kosovës.



      Pas betimit të Fadil
      Hoxhës se më pak nuk do të ngjajnë tragjedi të tilla, Shaban Polluzha me brigadën
      e vet niset për në frontin e Sremit. Tafë Geci, thotë se at natë kishin bujtur
      në Polac dhe në fshatrat afër Serbicës për të marrë rrugë pastaj t nesërmen në
      drejtim të Podujevës.



      -Gjatë udhëtimit, një
      natë kalojnë në Novosellë të Magjunit. Këtu arrijnë lajme se nga burgjet e
      Prishtinës, të Mitrovicës e Vushtrrisë pop nxirren njerëzit e po
      pushkatohet-shtoi ai.



      Bindja se duhet
      shkuar për në frontin e Sremit tashmë ishte zbehur edhe më shumë, saqë çdo hap
      i mëtejmë pothuajse ishte formal.



      Ende pa arritur Shaban Polluzha me
      luftëtarët e vet në Podujevë, ndërkohë partizano-çetnikët fillojnë masakrat e
      reja mbi fshatrat e Drenicës. Duke shkuar për të bluar në Llaushë,
      Xheladin Xani e Ramë Kabashi nga Polaci, masakrohen, dhe më përtej po atë ditë
      vriten babë e bir nga Rezalla për t’u hedhur pastaj në rrugë.


      Lajmi për këto
      masakra, Shaban Polluzhës i arrin në Podujevë. Ndalen në këtë pjesë të Llapit
      për të biseduar se a duhet vazhduar rruga më tej (në rrethana të tilla) apo jo?



      Sipas raportit të
      komandantit të administrimit ushtarak, Sava Dërletiqit, Shaban Polluzha në
      Podujevë kishte mbi 5.000 njerëz.



      -Në tubimin që u
      organizua, i pari ngrihet Miftar Bajraktari nga Llausha-thotë Tafë Geci, i cili
      insistoi që menjëherë të kthehet brigada dhe të mbrojë popullsisë shqiptare nga
      masakrat çetnike e partizane. Pasi folën edhe disa të tjerë, po edhe Shaban
      Polluzha, konstatohet: “Nëse vazhdojmë rrugën për në frontin e Sremit do të do
      të likuidohemi pa arritur atje, kurse, në anën tjerët në Kosovë pa kurrfarë
      pengesash do të bëjnë terror të tjerët mbi gratë dhe fëmijët tanë”.



      Në Podujevë priste
      Shaban Haxhia (major nga Shqipëria) me Brigadën e Shtatë Kosovare, komisar
      Qamil Brovina, Ramadan Haxhia, kapiten të e të tjerë. Vijnë te ne për të na
      bindur që të nisemi (edhe ne) për në frontin e Sremit. I pari prej tyre del në
      skenë Shaban Haxhia, i cili thekson se brigada e Shaban Polluzhës duhet t’i
      bashkohet Brigadës së Shtatë Kosovare në bazë të urdhrit të shtabit operativ,
      që udhëhiqte Fadil Hoxha dh menjëherë të nisemi për në frontin e Sremit. Në
      këtë tubim folën edhe Qamil Brovina dhe Ramadan Hoxha. Edhe këta përsëritën
      këto konstatime – thotë komandant Ramadan Rexha, komisar politik i një
      batalioni të Shaban Polluzhës. Në tribunë sërish dalin njerëzit e brigadës së Drenicës
      dh e i kundërshtojnë qëllimet e tyre, duke thënë se vendin tonë e kemi çliruar
      dhe se nuk duam ti lëmë eshtrat në vende të huaja. Në atë tubim, si thotë më
      tutje Ramadan Rexha, asistonin katër oficerë me uniformë të OZN-ës dhe me të
      dëgjuar zërin e njërit nga masa: “Përse të shkojmë në Serbi kur dihet se çka
      mund të ndodhë me familjet tona”?-menjëherë vërsuleshin drejt tij. Në atë çast
      i kapën armët për të bërë rezistencë, atëherë shpejt e shpejt doli në tribunë
      Shaban Polluzha, i cili tha: “Ngadalë mos u ngutni”. Këto fjalë i përsëriti dy
      tri herë. Kur panë se çfarë situate e nderë do të krijohej, oficerët me
      uniformë të OZN-ës humbën sa hap e mbyll sytë. Pastaj, prapë paraqitet Ramadan
      Hoxha i Sedllarit. Me të dëgjuar fjalët e këtij udhëheqësi të Brigadës së
      Shtatë Kosovare – Shaban Polluzha i drejtohet Shaban Haxhisë: “Nuk mund të
      ofendojë askush e as ky që foli tash, njerëzit e mi. Ne nuk do të nisemi andej
      çka thotë dikush – do të vendosim ashtu siç mendojmë ne, e dihet mirëfilli si
      kemi vendosur”! Këtu merret qëndrimi që të kthehet dhe t’u kundërvihet të
      gjithë atyre që bëjnë masakrime të popullatës së pafajshme. Pikërisht në këtë
      kohë, kur u mor qëndrimi për t’u kthyer, vjen një njeri dhe thotë se Shaban
      Polluzhën po e thërret Fadil Hoxha në telefon. Meqë ishte bukur larg zyra ku
      thërriste, - thekson Hamzë Istogu, e shoqërova Shabanin. Fadili e pyeti e si i
      kishte hallet. Ndërkaq, ky iu përgjigj kurrqysh. Për frontin e Sremit – thotë
      Shaban Polluzha – nuk do të shkojmë, ngase nuk e mbajte fjalën. Njerëzit edhe
      më tej po vriten për çdo ditë e madje edhe nëpër rrugë.



      Prandaj, ata të cilët
      e bindën Shaban Polluzhën që të nisej me brigadën për në Srem, mu ata duke i
      kthyer nga Podujeva për në Drenicë, me të kaluar grykën e Llapit, ndezën topat
      kundër, tij. Dhe në fakt, prej këtij momenti fillon likuidimi masiv i njerëzve
      në Drenicë. Në të kthyer, ata bujtën në fshatrat e Llapit. Të nesërmen në
      mëngjes, arrin letra e Fadil Hoxhës. Letrën, më kujtohet,- thotë Hamzë Istogu,
      e lexoi Sadik Tafarshiku. Në letër shkruante: Ju nuk keni dashur ta zbatoni
      urdhrin e Shtabit operativ dhe mu për këtë prej këtij çasti jeni të rrethuar
      nga të gjithat anët. Në fund të letrës shkruante se nuk kini nga t’ia mbani.



      Përhapnin parullën se
      do të hyjnë në Prishtinë, me qëllim që t'i shmangeshim që t'i shmangen kurthit
      të përgatitur. Së këndejmi, kur dolën në Lluzhan, kthehen në drejtim të
      Barilevës dhe për të vazhduar rrugën për në Drenicë. Atëherë në Kosovë dërgohet
      brigada e parë e Kosovë e Metohisë, batalionet e së cilës shpërndahen në disa
      territoret Drenicës, me seli në Sërbicë. Mirëpo, forca nuk arritën t’i
      kundërviheshin brigadës së Shaban Polluzhës, e cila depërtoi në Drenicë. Në
      front kundër kësaj brigade dërgohen forca të mëdha ushtarake nga Serbia e Mali
      i Zi, e më vonë inkuadrohet edhe brigada e Shqipërisë e cila kthehet nga
      Sanxhaku. Luftimet marrin përmasa të mëdha aty nga 20 janari.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 7.
      BABAI PËR DJALIN



      Sërbica dhe Gllogoci, dy qendra të
      Drenicës, në pjesën e parë të janarit të vitit 1945, ishin bërë kasaphane të vërteta.
      OZN-ja për çdo ditë merrte fshatarë të pafajshëm nëpër shtëpi, nëpër rrugë dhe
      kudo që i gjente, për t’i ekzekutuar pastaj dhe mënyrat më të egra. Këtë punë e
      kryente vetëm OZN-ja, por edhe shumë brigada partizane, sidomos ato serbe e
      malazeze. Një ditë janari, duke kaluar një brigadë malazeze nëpër Likoshan,
      merr djalin e ri të Rexhep Gjelit dhe e nisin për në Sërbicë ku do të
      ekzekutohej si gjithë të tjerët. Në të hyrë të Serbicës Rexhep Gjeli sheh se si
      një djalosh e kishin vendosur përpara dhe të lidhur me 6-7 partizanë. Kur
      afrohet edhe pak, sheh se ai është djali i tij. Në atë çast tejet dramatik. Siç
      thekson Selim Abdyli nga Dobrosheci, Rexhepi bllokon dy ushtarë me armë dhe në
      mënyrë ultimative urdhëron ta lirojnë djalin e tij, i cili vetëm disa hapa
      duhej bërë për të hyrë në ndërtesën famëkeqe, ku masakroheshin fshatarët e
      Drenicës.



      - Si
      fëmijë kish ndalur atë ditë në Sërbicë, - tregon Ismet Spahiu nga Llausha, dhe
      në skaj të qytezës pashë përpëlitjet e Rexhep Gjelit, duke shpëtuar të birin, i
      cili nuk kishte më shumë se pesëmbëdhjetë vjet. Pasi liron djalin, Rexhepi merr
      rrugën në drejtim të kundërt të qytezës, ndërsa “partizanët” mbetën të hutuar
      duke shikuar largimin e Rexhep Gjelit me djalë.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 8.
      MBYTJET ME ÇEKIÇ



      Është trishtim që
      rrëfimi i mëposhtëm të dëgjohet në një përrallë e lëre më të përjetohet. Ajo që
      ndodhi në Gllogofc-Drenas më 6, 7, 8, 9, e 10 janar 1945, nuk ka ngjarë
      në asnjë kamp të përqendrimit të nazistëve, gjatë Luftës së Dytë Botërore. Këtë
      e bëri Brigada e parë e Kosovës komandant i së cilës ishte Zyfer Musiqi. Kjo
      brigadë vrasëse, çetnike-partizane, - si thonë Ali Bajraktari, në Gllogofc nga
      rajoni i Pejës. Në të arritur në këtë pjesë të Drenicës, formon shtabin në
      shtëpinë e Jusuf Gradicës që asokohe ishte i burgosur në Sërbicë-Skenderaj, ku
      likuidohet në pranverë të atij viti. Zyfer Musiqi, komandant i brigadës,
      urdhëron që të bëhet arrestimi i fshatarëve dhe kështu ata të silleshin në
      kullën e Talit, ku edh likuidohen. Njerëzit që merreshin sipas sinjalizimit të
      kolonëve dhe të OZN-së. Si deklaron Ali Bajraktari, në kullë ishin dy dhoma, ku
      i futnin të arrestuarit dhe, pas shumë maltretimeve fizike, një nga një i çonin
      në një dhomë tjetër, ku i mbytnin me çekiç e kazmë. Gjatë tërë kohës nuk kemi
      dëgjuar krisma pushkësh, që do të thotë se nuk dinim se çka po ndodhte në atë
      kullë, edhe pse nuk ishte larg shtëpive tona. Ne po mendonim se po i merrnin
      dhe po i çonin diku tjetër në burg ose po i mobilizonin. Pas dy ditësh morëm
      vesh se nuk ishte ashtu. Ata posa i mbytnin, diku nga mesi i natës, kufomat ua
      ngarkonin dy të tjerëve në shpinë dhe me roje përcjellëse i çonin te mulliri i
      Delisë në Gllobar, ku ndodhej një pus i thellë, dhe i hidhnin njëri pas
      tjetrit. Posa i lëshonin në pus, ata dy që i kishin bartur kufomat aq larg, pushkatoheshin
      dhe pastaj i përplasnin në të njëjtin pus e në të njëjtin varr kolektiv.



      Në këtë
      kasaphanë u mbytën rreth njëzet veta nga rajoni i Gllogofcit dhe shumë të tjerë
      të anës së Llapit që në ato të pasigurta në Llap, ishin strehuar në Drenicë.
      Bënte të ftohtë të madh. Çdo gjë ngrin. Ngrin edhe pusi i mullirit të Delisë.
      Kufomat mbesin aty deri në pranverë. Disa prej tyre u identifikuan, po shumë të
      tjerë nuk qe e mundur. Më pastaj varrosen aty që të gjithë. E tërë kjo shkakton
      revoltë të madhe në popull. Mbretëronte pasiguri e përgjithshme me masë. Nuk
      dihej më se kënd e err nata, e kënd e qel dita. Brigada e Zylfer Musiqit, siç
      do të shohim në vazhdim, bën edh shumë masakra të tjera masakra nëpër fshatra
      të tjera bashkime Brigadën e parë të Bokës.



      Në Gllogofc
      me kazmë e çekiç u mbytën:



      Azem Zeqiri (Gllobar)


      Mehmet Gjikoka (Tërstenik)


      Feriz Kukiqi (Krajkovë)


      Hajdar Hydi (Krajkovë)


      Ibrahim Thaçi (Potërk)


      Halil Thaçi (Potërk)


      Trembëdhjetë
      të tjerë nuk qe e mundur t’i identifikonin, - thotë Ali Bajraktari, por me
      gjasë ishin të anës së Llapit dhe për ta hapën një varr kolektiv.



      Brigada e parë e
      Kosovës e Metohisë me Zyfer Musiqin në krye bastis katundet e Drenicës dhe
      maltreton të gjithë, duke mos kursyer as fëmijët. Ata merren me dhunë nga
      shtëpitë e tyre dhe dërgohen në drejtim të panjohur. Disa çohen në burgje, e
      disa të tjerë zhduken pagjumë. Ishte fillimi i një aksioni të shfarosjes masive
      të shqiptarëve. Në krye të këtyre aksioneve ishin Petar Brajoviqi dhe proverbi
      i merituar Zyfer Musiq. Ky i fundit në pjesën e parë të janarit shkon në
      fshatin Shtrubullovë dhe nga shtëpitë merr Zenel Sahitin, Ukë Miftarin, Avdi
      Myrtë, Hetë Hamzën, Sherif Mehmetin, Ikan Sahitin, Latif Murtezin, dhe Rifat
      Sahitin. Të gjithë këta i dërgojnë në burgun e Gllogofcit, në shtëpi të Jusuf
      Gradicës dhe i torturojnë në metoda të ndryshme. Ata u thonë: ”ose do të
      dorëzoni armët që i keni, ose do të pushkatoheni”. U jepet afat prej
      dymbëdhjetë orësh. Kur pamë se ç’po ndodhte në kullën e Talit (mbyteshin
      njerëzit me kazmë e çekiç), siç tregon Latif Murtezi, thamë se pushkët i kemi
      në shtëpi dhe do ti dorëzojmë. Të lidhur me tela na dërgojnë në fshatin tonë në
      Shtrubullovë, por, meqë nuk patëm pushkë të dorëzonim, ata vendosën të na
      pushkatonin në fushë të këtij fshati. Prej të gjithëve vetëm Hetë Hamza kishte
      pushkë, të cilën e dorëzon. Avdinë dhe një tjetër i zgjidhin dhe i urdhërojnë
      të hapin një varr të madh që do t’i nxinte të gjithë. Para se të përfundojë
      çelja e varrit kolektiv, përkujton Latifi, ne që e këqyrnim me duar të lidhura,
      i thamë: ”Zgjeroje edhe pak, se nuk do të na nxërë”. Me të dëgjuar këto fjalë
      komisari i batalionit, Vujiqi nga Baca, thotë: ”Nëse do t’i bini pushkët për
      gjashtë orë, do të shpëtoni nga batarja”.



      Pas këtij afati na
      dërgojnë në kullë të Misin Ymerit. Varri kolektiv mbetet i çelur. Kur e panë
      fshatarët se do të na pushkatonin, dolën nëpër miq e shokë e siguruan nga tri
      pushkë, kurse të tjerat i blenë. Meritë për shpëtimin tonë ishte Adem Hamza, i
      cili asokohe ishte këshilltar i fshatit.



      Pasi dorëzohen
      pushkët, të nëntë burrat e Shtrubullovës i çojnë në një brigadë plotësuese dhe
      në pranverë të po atij viti do të kenë fatin e ligë, përkatësisht do të
      dërgohen në Tivar, ku do të përjetojnë tërë tmerrin që përjetuan edh shumë
      kosovarë të tjerë.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 9.
      TRI DITË PAS TMERRIT



      Masakrimi i
      popullatës u bë me motivacion se fshatarët e kësaj ane mbanin me bukë
      “kundërrevolucionarët” e Shaban Polluzhës dhe të Mehmet Gradicës. Qëllimi,
      ndërkaq, i qartë: shfarosje e shqiptarëve. Drenica, e tëra, këto ditë janari ishte
      nën flakë.



      Vrasje masive në të
      gjitha anët; në Gllogofc përqendrohen forca të mëdha ushtarake. Bënte tejet
      ftohtë, dita e fundit e janarit të vitit 1045. nuk kishte bukë të mjaftueshme
      që të vazhdojë jeta. Dita mezi kalohej. Në fshatin ml të madh të Drenicës, në
      Tërstenik, Petar Brajoviqi me brigadën e tij dhe me ata të brigadës së Bokës
      përgatiti shfarosjen e të gjithë njerëzve.



      Përderisa forcat e
      Shaban Polluzhës ndodheshin në rajonin e Obrisë e ato partizane kishin zënë
      pozitat në trevën e Gllogofcit dhe në një pjesë të Tërstenikut, Asim Luzha nga
      Gjakova, ish-deputet i Drenicës që kishte autoritet në këtë anë, në fund të
      janarit të këtij viti, qe dërguar në mision të posaçëm në Drenicë për t’i
      bindur fshatarët që të ktheheshin dhe të inkuadroheshin në lëvizjen partizane.



      U tubuan të gjithë
      meshkujt, sa ishim në një fushë, të Kukajve, tregon plaku Shaban Mulaj. Në atë
      Kuvend Arsimi na tha se populli shqiptarë në Jugosllavinë e vjetër nuk ka pasur
      kurrfarë të drejtash, së këndejmi tani është mirë dhe me interes të
      përgjithshëm të inkuadroheni në njësitë partizane, se, me të përfunduar lufta,
      shqiptarët do t’i gëzojnë të gjitha të drejtat si të tjerët. Ata që vijnë me
      ne, të mos frikësohen se nuk do ti gjejë asgjë. Edhe kundruall kësaj, ne mbetëm
      në shtëpitë tona, sepse nuk kishim bërë askujt gjë, thotë Shabani.



      Vinin ditë të
      vështira. Prej çastit në çast lufta merrte përpjesëtime më të gjera. Përleshjet
      në mes forcave të Shaban Polluzhës dhe atyre partizane bëheshin gjithnjë më të
      shpeshta. Nëpër tërë Drenicën qarkullonin brigada dhe divizione të UNÇJ-së.
      Ndërkaq, sipas të dhënave, një brigadë e Batalionit të Korparmatës së mbrojtjes
      popullore të Jugosllavisë (KNOJ-së) dhe Brigada e parë e Bokës, më 30
      janar hynë në fshatin Tërstenik dhe bënë tmerr të paparë, duke vrarë burra, gra
      e fëmijë.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 10.
      KUFOMAT NË ZJARR



      Në të hyrë në
      fshat, këto Brigada formuan dy shtabe, një në lagjen e Spahiajve e tjetri në
      atë të Mulajve. Rrethimi i fshatit ishte bërë që më parë në disa drejtime, si
      zonë e lirë kishte mbetur ana perëndimore, ku nuk kishte siguri për shkak të
      malit që gjendej jo fort larg këtij vendbanimi. Fshatarët nuk e dinin se
      ekzistonte kjo zonë për t’iu shmangur së keqes që vinte. Mu për këtë të gjithë
      mbetën nëpër shtëpi me shpresë se nuk do të ndodhë diçka tragjike.



      Tragjikja ndodhi dy
      orë para mbrëmjes, rrëfen Hanumshahe Spahiu. Vëllai im Selimi, hetoi se ishim
      rrethuar nga forca të mëdha ushtarake. Hyri shpejt e shpejt brenda,
      përkatësisht në dhomën ku rrinim, dhe të gjithë anëtarët e familjes na zbriti në
      katin e poshtëm. Nuk kaloi shumë kohë dhe oborret u mbushën me ushtarë. Ndihej
      vetëm komanda” ky është rajon ballistësh” u tha ushtarëve njëri prej
      komanduesve. Nga oborri vinte erë e kobshme. Të gjithë ishim të ngujuar në një
      dhomë. Askush nuk fliste thuajse kishte rënë perdja e jetës. Rrogëtari Xheladin
      Çallapeku, i cili në atë moment nuk gjendej në shtëpi, ishte kidnapuar dhe
      urdhërohet që t’ua shtjerë flakën kashtës, plemes, arave dhe gardhiqeve. Posa u
      detyrua të bënte këtë, e detyruan të thërriste “O Selim Spahiu, dil jashtë se u
      kalle me çka ke! Selimi deshi të dilte por nuk e la nëna e tij Hava, se e dinte
      ç’do të ndodhte. Kur flaka kaploi hambarin dhe gardhiqet, ata u afruan te dera
      e shtëpisë, duke bërtitur ”dilni, se do t’ju vrasim të gjithëve!”. Atëherë nuk
      na mbeti gjë tjetër veç të dilnim jashtë. Dola unë, thotë Hanumshahja, pastaj
      nëna dhe vëllai Selimi, kurse të nëntë anëtarët, gra e fëmijë, mbetën brenda.
      Me të dalë, Selimin e lidhën dhe me sytë tonë, në fund të oborrit, afër një
      gardhi i kishte hyrë flaka, e pushkatuan dhe pastaj e qitën në zjarr. Njëri që
      fliste një shqipe të zorshme, tha: “Merreni tash në paçi çka të merrni!” me
      nënën e larguam kufomën nga flaka. Ishim habitur pas vëllait dhe nuk dinin se
      ç’po bëhej me të tjerët, as me anëtarët e familjes, as me fqinjët. I vranë edhe
      qentë.



      Po afrohej mbrëmja.
      Të shtënat bëheshin më të shpeshta. Flaka gardhiqeve kishte shkretëruar shumë
      çka. Digjeshin stallat dhe shtëpitë. Zjarri i ndihmuar nga era rrezikonte jetën
      e fëmijëve dhe të grave. Përderisa gratë bartnin ujë për ta shuar
      zjarrin, në shtëpinë pasi ia kishin marrë bukën me dhunë, e vrasin Sali Spahiun
      para syve të grave dhe të fëmijëve. Këto brigada në këto lagje në mënyrë
      barbare vranë pastaj Qazim Spahiun, Emin Spahiun, gruan e Milaim Spahiut,
      Xhemilen e cila, duke mbajtur në duar foshnjën, Bajramin, i cili rastësisht u
      shpëtoi revoleve. Ai sot është gjallë. Në këtë lagje të Tërstenikut, u krijua
      një imazh tragjik. Shtëpitë dhe njerëzit mbetën në tym dhe flakë, kufomat nëpër
      oborre, shumë shtazë u dogjën nëpër are.



      Ndërkaq Xhemajl dhe
      Ramadan Spahiu, që nuk kishin më shumë se 13 vjeç, nga vdekja shpëtuan vetëm në
      saje të një gruaje, e cila këta i veshi në tesha të femrave dhe kështu i
      shpëtuan tragjedisë. Ngase nuk mbeti asnjë burrë, pas largimit të
      çetniku-partizanëve që e bënë këtë terror mbi popullatën e pafajshme, kufomat i
      morën gratë dhe, duke mos pasur kush t’i qelë varret, ato qëndruan 5 ditë mbi
      dhe. Duke dëgjuar për vrasjen mizore në lagjen e Spahiajve në Tërstenik, vijnë
      disa njerëz të Shaban Polluzhës dhe i vrasin dy nga dy në lamën e Mehmet
      Spahiut, vetëm për Xhemilen u çel një varr i veçantë. Pas tri javësh kthehet
      Ibrahim Spahiu, i cili ditën që kishte ndodhur kjo masakër ishte qëlluar në
      Bijcë, i nxjerrë kufomat nga lama dhe i varrosë në varreza, por sërish nga dy,
      meqë nuk mundi rihapte për secilën kufomë veç e veç, ngase toka ishte ngrirë
      acar dhe bënte acar.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 11.
      STREHIMI I KOBSHËM



      Në atë çast të
      kobshëm në lagjen e Spahiajve, në odën e Ibrahimit, u gjetën - kallëzon Asllan
      Spahiu - 18 të rinj, si thoshin ata, të anës së Gjilanit, që përpiqeshin për
      t’u kthyer në shtëpi të tyre. Pasi hetohen nga partizano-çetnikët e këtyre
      bandave dhe meqenëse nuk kishin armë, lidhen dorë për dore dhe nja 700 metra
      përtej shtëpive pushkatohen, me përjashtim të tre vetave, të cilët Fata Spahiu,
      grua e zhdërvjellët, arrin t’i fshehë në një grazhd të ahurit duke i mbuluar me
      kashtë. Atë natë dinim se vetëm u nxorën nga shtëpia jonë këta të rinj vazhdon
      ai – por nuk e dinim se a u pushkatuan apo jo, sepse të shtëna kishte nga të
      gjitha anët e Tërstenikut. Njëri prej tyre nuk kishte vdekur nga plagët, por i
      plagosur rëndë, bëri përpjekje që të arrinte në shtëpinë më të afërme. Meqë nuk
      kishte mundur ta kapërcente përroin, nga plagët dhe të ftohtët e madh, vdes edh
      ky. Në lagjen e Spahiajve, ku prej nga edhe i kishin marrë, tregon Fata, gjatë
      asaj nate ndihej zëri i atij të plagosuri që kërkonte ndihmë. Në atë moment
      pasi kishte dëgjuar klithjen këtij të plagosuri shkon për t’i ndihmuar Fata, e
      cila më parë i kishte shpëtuar tre shokët e tij, por me gjithë përpjekjet që
      bën nuk arriti t bartte. Më tha se është nga një katund i Gjilanit, e përmendi
      edhe emrin e tij, por nga krismat e rafaleve dhe mitralozave në lagjen tjetër,
      mu zhduk nga kujtesa ky emër dhe kurrë nuk mu kujtua. Më la edhe një porosi,
      por as atë nuk e mbajta mend. Pas dy ditësh mora vesh se edhe të tjerët po atë
      ditë ishin pushkatuar. Nuk kishte kush t’i varroste. Mbi dhe mbetën disa ditë,
      derisa u gjetën dy-tri burra të cilët i varrosën në një varr të përbashkët.
      Edhe sot e kësaj dite, askush nuk u interesua për identitetin e atyre të
      masakruarve. Edh]e pse këta të rinj para pak netësh kishin bujtur në odën e
      Ibrahim Spahiut dhe me siguri kishin treguar kush janë dhe nga janë, fatkeqësisht
      kishin mbetur të paidentifikuar, sepse burrat që u bënë konak këtyre të rinjve,
      u pushkatuan. Sipas kujtimeve të Ramadan Rexhës, komisar i batalionit të IV të
      brigadës së Shaban Polluzhës, del se këta të rinj të pushkatuar ishin të
      Batalionit të rinisë së Kosovës, i cili në atë kohë vepronte në kuadër të
      Brigadës së Parë të Kosovë e Metohisë (komandant Zyfer Musiqi). Si thotë
      Ramadani, nga fundi i janarit batalioni ynë, me Hazir Gjakën në krye, një natë
      kaluam në Gllobar. Të nesërmen shkojnë në fshatin Tërstenik , por në afërsi të
      këtij lokaliteti i sulmon Batalioni i të rinjve të Kosovës, të cilët i printe
      Jusuf Gilani. Gjatë kësaj përleshjeje ne arritëm të zinim 2 të rinj shqiptarë
      dhe 3 femra serbe dhe menjëherë o dërguan në Rezallë, ku ishte shtabi i Shaban
      Polluzhës. Se këta të rinj janë sjellë në Rezallë (të zënë në front), këtë e
      vërtetojnë edhe Hajzer dhe Sadik Malaj në shtëpinë e të cilëve asokohe ishte
      udhëheqja e Shaban Polluzhës. Ata thonë se pasi u mor vesh se kush janë dhe
      cilës njësi partizane i takonin, i liruan duke thënë se për shkak të sigurisë
      do të ishte mirë që disa të qëndrojnë në Rezallë e pastaj të shkojnë nëpër
      shtëpi, por 20 sish e lëshuan Rezallën, kurse shtatë veta me tri femra mbetën
      aty. Këta 20 të rinj gjatë rrugës për në shtëpi të tyre ( me siguri ishin të
      rajoneve të Gjilanit) bujtën në Tërstenik në konakun e Ibrahim Spahiut. Për fat
      të keq e tragjik, fshati Tërstenik rrethohet të nesërmen nga partizanët dhe së
      bashku me shumë të tjerë të Tërstenikut pushkatohen nga Brigada e Mbrojtjes
      popullore.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 12.
      KUSH ISHTE ASIM LUZHA
      [i]
      [/i]



      Asim Luzha u lind, më 1896 në Gjakovë. Shkollën fillore e kreu në
      vendlindje, ndërsa gjimnazin në Shkup e medresenë në Gjakovë. Në dhjetor të
      vitit 1938 u zgjedh deputet i popullit në Drenicë. Ka qenë njohës i mirë i
      gjuhëve orientale, ishte dashamir i përhapjes së arsimit në Dukagjin dhe në
      Kosovë gjatë LNÇ-së ishte inkuadruar në këtë lëvizje. Shtëpia e tij ishte
      çerdhe për të gjithë njerëzit përparimtarë. Më 1913 internohet në Nikshiq, ku ishin
      internuar edhe shumë intelektualë, të tjerë nga Gjakova dhe Peja. Kur pushtohet
      Shkodra nga malazezët, Asimi dhe të internuarit tjerë lirohet. Duke qenë i
      inkuadruar në LNÇ, nga fundi i vitit, 1944, Asimi takohet në Junik me Fadil
      Hoxhën dhe aty e këshillon që në Drenicë të dërgojë një brigadë të Shqipërisë,
      sepse drenicasit kanë përvojë të hidhur nga regjimi serb, kishte deklaruar
      Qamil Luzha. Ky pastaj i bën edhe propozimin tjetër që të shkojë vetë në
      Drenicë, se në këtë rajon kishte qenë deputet dhe gëzonte autoritet, për ta
      qetësuar situatën, mirëpo Fadili nuk pranon këtë dhe në të njëjtën kohë për në
      Drenicë nis Ismet Shaqirin dhe Ymer Pulën. Si thoshte Qamili, pas çlirimit të
      Gjakovës nga gjermanët, përsëri Asimi i propozon Fadil Hoxhës që në Drenicë të
      dërgohet sërish brigada shqiptare, por Fadili me nervozizëm përgjigjet:
      “Asim-efendi, le ta bëjnë Drenica pushkën top, se nuk bëjnë dallime se cila
      brigadë duhet të shkojë atje”. Pasi dështon misioni i Ymer Pulës dhe i Ismet
      Shaqirit, arrini telegrami prej Prishtinës në fillim të vitit 1945. Asimi shkon
      në Prishtinë she së andejmi bashkë me Rifat Drenicën nisen për në Drenicë.
      Rifati e këshillon Asimin që për shkak të shtetrrethimit që mbretëronte në atë
      kohë të mos shkonin në Tërstenik. Mirëpo, Asimi ngul këmbë, e Rifat Berisha
      kthehet në drejtim të Drenicës së Pashës, ndërsa Asimi, i shoqëruar nga dy
      partizanë, arrin në Tërstenik.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 13.
      KOMANDANTI – ÇETNIK



      Tridhjetë
      janari, siç kemi theksuar, ishte tragjik për fshatarët e Tërstenikut. Përveç
      pushkatimeve që u bënë në lagjen e Spahiajve, në të njëjtën ditë dhe pothuaj në
      të njëjtën kohë, fillon vrasja masive dhe në lagjet e Kukajve, të Mulajve dhe
      të Balajve. Diku rreth orës dhjetë në lagjen tonë (të Mulajve) erdhën gjashtë
      të rinj nga Dobrajt e Vërbofcit, të cilët kishin për qëllim t’u bashkoheshin
      forcave të Shaban Polluzhës, që në atë kohë gjendeshin të përqendruara në
      rajonin e Obrisë. Fetah Mulaj, me dhëndrin e vet Keçën (kështu e quanin) nga
      Tërdeci, u jepnin bagëtive ujë. Këta të rinj, - thotë Rrustem Mulaj, më pyetën
      se në ç’drejtim është rruga për të dalë në bjeshkë. E dija fare mirë përse më
      pyetën. U tregova drejtimin që për mua ishte më i shkurtri, mirëpo ndërhyri
      Fetahu (mixha im), duke u thënë atyre se më mirë është t’i bien rrugës së malit,
      sepse mund të takoheshin me ndokend dhe mund të pësonin. Mirëpo, ata, edhe pse
      isha më i ri, zgjodhën drejtimin që u thashë unë, tregon Rrustemi. Në ndërkohë,
      duke udhëtuar në atë drejtim, përpak sa nuk u takuan me ushtarët e komandantit
      Brajeviç.



      Nuk vonoi shumë e
      djelmoshat u gjetën në oborrin tonë (i kishim edhe miq) dhe na treguan se po
      vijnë shumë partizanë. Atëherë, ne e lamë bagëtinë dhe u mbyllëm në kullë.
      Derisa erdhën ata, ne e mbyllëm derën e shtëpisë. Me të arritur para derës, u
      përpoqën ta thyenin derën dhe të hynin brenda me dhunë. Në të vërtetë, duke e
      parë se dera po thyhej, një hallë nga Tërdeci (e strehuar te ne) e çeli dhe
      menjëherë më kidnapuan mua, thekson Rrustemi. Pastaj më qitën përpara dhe më
      detyruan t’i çilja të gjitha dyert e dhomave për të parë se kush ishte aty, dhe
      pasi kontrolluan pesë dhoma, në radhë vinte oda ku ishin strehuar këta të rinj.
      Në momentin kur hapa derën, gjithnjë si peng, djelmoshat, të frikësuar, u
      ngritën në këmbë. U thashë se këta janë meshkujt e shtëpisë sonë. Njëherë nuk e
      kuptuan apo nuk deshën ta kuptojnë, derisa erdhi njëri prej tyre që fliste
      shqip. U thanë të ngrinin duar lart dhe pastaj e morën njërin që ishte më i
      gjati po ishte më i riu dhe e qitën jashtë, duke e detyruar që t’u printe për
      ta bastisur lagjen. Mua, rrëfen Rrustemi, më liruan, sepse s’isha më shumë se
      12 vjeç. I riu që ishte tash peng në vendin tim, quhej Rifat Dobra.



      Duke i bastisur
      shtëpitë e lagjes, gjejnë Fetah Mulajn me një strajcë në shpinë që ishte
      përgatitur për të ikur, ngase e dinte se ç’do të ndodhte. Bashkë me të ishte
      edhe dhëndri i tij, Keça, të cilët i pushkatuan para shtëpisë. Ndërkaq, kur
      bastisën tërë lagjen, pushkatuan edhe djaloshin që u printe, Rifat Dobrën. Pas
      dy orësh, në shtëpinë tonë erdhi komandanti i brigadës, me të cilin ishin edhe
      këshilltarët Hashim Mulaj, Ali Kaciçani dhe e vendosin shtabin në shtëpinë
      tonë. Më pas erdhi Asim Luzha me pesë-gjashtë njerëz në shtab. Më kujtohet fare
      mirë kur komandanti i batalionit i tha Asim Luzhës se duhej të dorëzoheshin të
      gjithë fshatarët që kanë më shumë se 13 vjeç. Asim Luzha, thotë Rrustemi, me
      tre-katër këshilltarë u nis për në lagjen e Spahiajve dhe të Kukajve për t’i
      bindur fshatarët që të dorëzoheshin. Edhe pas premtimit se nuk do t’i gjente
      asgjë, vetëm një numër i vogël i fshatarëve u bind se duhej të dorëzoheshin në
      shtab. Isuf Hajdari, ndërkaq, u tërhoqi vërejtjen këshilltarëve të fshatit që
      të mos bënin dorëzimin e meshkujve, sepse kishte hetuar që komandanti i
      batalionit ishte çetnik. Megjithatë fjalët e Isuf Hajdarit nuk u përfikën.
      Këshilltarët, sipas asaj që u kishte thënë Asim Luzha, bënë dorëzimin e
      meshkujve në shtab. Kështu, Hashim Mulaj i dorëzoi të gjithë burrat e
      lagjes së vet, pra, të gjithë të dorëzuarit të armatosur, u futën në një
      dhomë të kullës së Halit Mulajt, ku ishte edhe shtabi.



      E revoltuar pse nuk kishin sjellë edhe të tjerë,
      udhëheqja e shtabit urdhëron menjëherë që të niset një çetë për lagjen e
      Kukajve, ku ishin mbledhur të gjithë ata që nuk donin të dorëzoheshin dhe
      kështu në mes të kësaj çete e fshatarëve filloi një përleshje e ashpër. Si
      tregojnë dëshmitarët që e përjetuan këtë ngjarje, aty mbetën shumë të vrarë nga
      kjo çetë ndëshkuese. Ndërkaq, në shtab kurdiset tinëz skenari i vrasjes së Asim
      Luzhës dhe i fshatarëve të Tërstenikut.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 14.
      LETRA E ASIM LUZHËS



      Duke parë se
      po përgatitej diçka e keqe, Asim Luzha i shkruan një letër Fadil Hoxhës dhe nis
      një njeri që ta dërgonte këtë letër sa më shpejt në Gllogofc, mirëpo këtë njeri
      gjatë rrugës e ndalojnë partizanët dhe letra mbetet në xhepin e tij. Në letër
      Asim Vokshi shkruante: “Kërkohet intervenim urgjent për të shpëtuar jetën e
      popullatës së pafajshme (të ngujuar në kullën e Halit Mulajt) në Tërstenik nga
      batalionet e brigadës së mbrojtjes popullore, përkatësisht nga komandanti Tabakoviq.”
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 15.
      NË ÇFARË RRETHANASH U VRA ASIM LUZHA



      Së pari bëhet
      plani i çarmatosjes së fshatarëve të ngujuar. Dy orë para mbrëmjes në shtabin e
      korparmatës së mbrojtjes popullore fillon aksioni i zhdukjes. Fshatarët e
      dorëzuar tradhtohen. Ata i japin armët në besë.



      Asim Luzha dhe
      komandanti, rikujton Rrustemi, rrinin në një dhomë, kurse fshatarët e dorëzuar
      (të ruajtur nga roja e shumëfishtë) në një dhomë tjetër në të njëjtën shtëpi.
      Në një çast kur çova dru për ta ndezur stufën (siç më detyronin) vërejta se në
      mes aktivistit Asim Luzha dhe komandantit të batalionit kishte mosmarrëveshje.
      Biseda bëhej me nervozizëm dhe me ton të ngritur. Ndërkohë bëhet edhe skenari i
      zhdukjes së Asim Luzhës në mënyrë që të realizohej më lehtë qëllimi kryesor.
      Rreth orës 21, më 30 janar, Asim Luzha del prej dhomës së shtabit. Me të dalë,
      ushtari që ishte caktuar për ta ekzekutuar, e përcillte hap pas hapi, gjoja si
      truproje, dhe i futi në gjep bombën e kurdisur për eksplodim, e cila e vrau në
      vend. Kur i lëshoi bombën në xhep, ushtari që e shoqëronte iku si vetëtima,
      thotë Rrustem Mulaj, dëshmitar i ngjarjes. Më pastaj, ushtari hyn në dhomë, aty
      ku ishin fshatarët e ngujuar dhe dy nga dy i nxorën jashtë, i lidhën dorë për
      dore dhe i pushkatuan të gjithë pranë një gardhi, me përjashtim të Musli
      Kukiqit, i cili në një moment vendimtar vëren se litari ishte i çliruar. Në një
      moment kur roja kthen shpinën (shëtiste nga të ftohtët, duke pritur komandën),
      Musliu ikën dhe nga rafalet plagoset në dorë, por shpëton në saje të palltos që
      i kishte mbetur në gardh, sepse ata menduan se e kishin vrarë.



      Në këtë masakër kolektive pushkatohen:


      Rexhep Spahiu


      Qazim Spahiu


      Sheremet
      Kukaj



      Sherif Kukaj


      Reshit Kukaj


      Veli Kukaj


      Sefer Kukaj


      Hysen Mulaj


      Pajazit Mulaj


      Hashim Mulaj
      (këshilltari, që kishte tubuar meshkujt e lagjes së vet për t’i dorëzuar)



      Isa Mulaj


      Sadik Mulaj


      Ali Keciqani


      Fetah Mulaj


      Keça


      Rifat Dobraj


      Hajriz
      Dvorani



      Xhemë Goshani
      (këshilltar) dhe



      Asim Luzha.


      Duke u tërhequr nga
      Tërsteniku, po atë natë në lagjen e Bazajve vrasin të gjithë meshkujt dhe një
      grua shtatzënë. Në këtë lagje u pushkatuan: Mehmet Bazaj (me gjithë djalë),
      Feriz Bazaj (me gjithë djalë), Kadri Sefaj, Gruaja e Hasan Kadrisë, Ukë Bazaj,
      Nebi Bazaj, Abdyl Buzani dhe Bajram Buzani.



      Po atë ditë edhe në
      lagjen e Spahiajve u pushkatuan dhe u dogjën: Selim Spahiu, Emin Spahiu,
      Xhemile Spahiu, Xheladin Çallapeku.



      Ndërkaq, një natë më
      vonë u pushkatuan edhe 18 të rinj nga ana e Gjilanit, për të cilët u fol më
      parë.



      Vrasja e Asim
      Luzhës ishte bërë me regji të caktuar. Mund të thuhet se me të dëgjuar që Asim Lusha ishte nisur në
      Drenicë për të ndërmjetësuar, shumëkujt kjo çështje nuk i shkonte për
      shtati, aq më pak proçetnikëve siç ishin Petar Brajeviq e Zyfer Musiq.
      Ish-deputeti i Drenicës, patrioti dhe humanisti Asim Luzha, me të arritur në
      fshatin Tërstenik, bëri gjithë ç’ishte e mundur për të shpëtuar jetën e
      fshatarëve të pafajshëm dhe për të ndërmjetësuar në konfliktin që ishte
      krijuar. Mirëpo Brajeviqi bëri masakër në Tërstenik, duke vrarë edhe Asim
      Luzhën për t’i mëshehur këmbët e tij të gjarprit. Për këtë flet më së miri
      letra e Asim Luzhës, dërguar Fadil Hoxhës. Partizanët që i komandonte vet
      Brajeviqi gjatë rrugës zunë njeriun që duhet të dorëzonte këtë letër. Nuk
      lejuan që letra të dilte nga labirinti i tyre.



      Brajeqi dhe Musiqi,
      kishin për qëllim që të pengonin çdo iniciativë që kishte kundër derdhjes së
      gjakut të fëmijëve dhe grave shqiptare. Këta dy ushtarakë-çetnikë, në rroba
      partizane, do të bëjnë krime të pashembullta, të cilat në raportet e tyre do
      t’i fshehin. Për të gjithë ata që i vrasin nëpër shtëpi, do të thonë se janë
      vrarë në front. Pra ajo që bënë këta të dy, nuk është aspak e çuditshme për
      rrethana të atëhershme e edhe të sotme.



      Tërë kjo masakër, më
      vonë do të reduktohet në dy veta (Pejoviq e Tabakoviq, komandantë të
      batalioneve) të cilët do të dënohen sipas një gjyqi në Pejë dhe do të
      burgosen për t’u liruar pas pak kohësh.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 17. KUSH
      ISHTE PETAR BRAJEVIQI


      Petar
      Brajeviqi në mes të dy luftërave botërore nga Mali i Zi vjen (me siguri si
      kolonist) në Pejë, ku do të kryejë gjimnazin. Në vitin 1940 do të mbarojë edhe
      akademinë ushtarake në Beograd. Inkuadrohet në LNÇJ. Gjatë kësaj periudhe do të
      marrë pozita të larta ushtarake dhe do të arrijë të bëhet komandant në shumë
      brigada. Me brigadën e tij të Mbrojtjes popullore në Drenicë do të bëjë masakra
      të pashembullta mbi popullatën shqiptare. Duke qenë antishqiptar i përbetuar,
      do të vrasë edhe gra e fëmijë. Ai bëri masakrën më të tmerrshme në
      Tërstenik e Polac. Ditën e fundit në Tërstenik, kur Shaban Polluzha rrethohet
      nga forca të mëdha ushtarake të Jugosllavisë, do të humbë këmbën.



      Për terrorin që bëri në Drenicë, më 1950 do të
      shpërblehet me gradën e gjeneralit dhe do të shpallet hero i popullit. Nuk
      është i vetmi ky që, për shkak vrasjeve masive që bënë në Drenicë, në Shalë të
      Bajgorës, e në rajone të tjera, të jenë shpërblyer e të kenë marrë grada
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 18. TRAGJEDIA
      DHE FATI


      Më 3 janar
      Tërsteniku pëson tragjedinë më të madhe në historikun e tij. Në këtë fshat
      brigada e korpusit mbrojtës popullore vret në shtëpi nga 60 burra e gra. Një
      orë para mbrëmjes kjo brigadë hyn në lagjen e Spahiajve, i djeg dhe i vret
      fshatarët. Në çastin e kobshëm Xhemajlia që ishte duke i dhënë gji foshnjës
      disamuajshe – Bajramit, kur i nxorën burrat jashtë për ti pushkatuar, Xhemajlia
      bashkë me foshnjën qenë te oxhaku, ku gatuhej, për të shpëtuar jetën. Xhelatët
      pasi i vranë tërë burrat e kësaj lagjeje, shtinë edhe në shtëpi, me ç’rast një
      plumb e goditi për vdekje Xhemajlien me foshnjen në prehër. Bajrami disamuajsh
      mbet pa nënë. Vinë ditë të vështira. Çdo gjë në fshat katandiset, por me gjithë
      mënxyrat, jeta vazhdon. Bajrami i vogël rritet. Tash punon dhe jeton në
      Tërstenik.



      Botën në sy –
      plaçkat në shpinë


      Pas këtij
      tmerri që bënë partizano-çetnikët, në fshat mbretëronte frikë e madhe se ata do
      të ktheheshin prapë e t’i vrisnin edhe ata që kishin mbetur, që kishin mbetur
      nga ajo lemeri e paparë. Ngase nuk kishte mbetur burrë në lagjen e Spahiajve
      dhe nga frika që ishte futur në mesin e grave dhe të fëmijëve, bashkohen nga
      tri-katër familje në një shtëpi.



      Në fillim të
      shkurtit, kur u intensifikua lufta në mes të forcave të Shaban Polluzhës dhe
      atyre partizano-çetnike, në Tërstenik u përhap lajmi se do të vinte një brigadë
      tjetër dhe do t’i vrasë të gjithë ata që do t’i zënë, thonë dëshmitarët e kësaj
      tragjedie. Frika nga një terror i sërishëm, i detyroi shumë familje të
      Tërstenikut të lënë plang e shtëpi dhe nëpër borë e të ftohët të madh të
      nisen për në fshatin Obri, ku do të gjenin strehim për ta shpëtuar jetën. Të
      ngarkuar me plaçka në shpinë, të lodhur dhe të tronditur nga tmerri që kishin
      përjetuar, arrijnë deri në gjysmë të rrugës, ku takojnë hallën Sofi, gruaja e
      Ukë Spahiut, që vinte nga Obria. Ajo u thotë të kthehen sepse andej kah ishin
      nisur ishte mbushur përplot ushtarë, që po djegin shtëpi dhe po vrasin njerëz
      të pafajshëm. Pas këtij rrëfimi te të gjithë pllakosi heshtja. Në atë çast nuk
      dinim ç’të bënim, tregon Mehaz Mjekiqi, i cili si fëmijë u gjend te dajët e vet
      në Tërstenik. Deshëm të niseshim në një drejtim tjetër, por rrugët ishin të
      bllokuara nga bora dhe ushtria. Fëmijët qanin, duart dhe këmbët na ishin mpirë
      nga të ftohtët; i vetmi qen që kishte mbetur, filloi uturimën dhe u krijua një
      gjendje tejet e rëndë. Në rrethana të tilla, vendosëm të ktheheshim në shtëpitë
      tona, pa marrë parasysh se çdo të na ndodhte më pastaj.



      Erdhi edhe ajo
      mbrëmje e frikshme, si shumë mbrëmje që pësuan në atë shkurtin e vitit 1945.
      llambat e vajgurit nuk guxonim ti ndiznim, sepse frikësoheshim që ato shkaktare
      që sërish, në atë hapësirë të izoluar, të vijë dikush dhe të bëjë ndonjë
      tragjedi tjetër. Hanim bukë në dritën e stufës. Ne fëmijët binim të flinim,
      ndërsa gratë më të vjetra rrinim gjatë tërë natës duke shikuar në dritare, duke
      shikuar se mos po vjen ndonjë brigadë tjetër a brigada që kishte shkaktuar
      shfarosjen e meshkujve tanë, thotë Mehazi.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...
    • 19. PSE
      LIKUIDOHET SHTABI NË PREKAZ


      Pse pas
      masakrës në Tërstenik vazhdon terrori edhe në fshatrat tjera të Drenicës.
      Vritet e masakrohet popullata e pafajshme nëpër shtëpi. Përveç brigadave serbe
      e malazeze, fshatrat e këtij rajoni i likuidojnë edhe kolonët, të cilët ishin
      inkuadruar për të bërë krime sipas llogarive të vjetra. Siç deklaron
      Vehbi Veliqi, kolonët e Kralicave të Llaushës e të Polacit, nëpërmjet shefit të
      OZN-ës, Vllada Kërstiqit, bëjnë likuidimin e fshatarëve. Terror të paparë
      vazhdojnë të bëjnë Zyfer Musiqi dhe Petar Brajeviqi.



      Në fillin të shkurtit
      Brigada e Parë e Kosovës e Metohisë, komandant i së cilës ishte Zyfer Musiqi,
      përqendrohet në Polac dhe Prekaz të Ulët. Në këto fshatra formohen shtabet e
      brigadës, që fillojë terrorin së pari, duke plaçkitur dhe duke i detyruar
      fshatarët që për çdo ditë të presin dhjetra bagëti për ta, e pastaj nisin
      dhunën mbi njerëz, duke i qitur zdeshur e zbathur në borë. Ata nuk ndalen me
      kaq. Pasojnë likuidimet në mënyrë tmerruese. Duke parë një terror të tillë,
      shumë shqiptarë që ishin inkuadruar në brigadat e ushtrisë jugosllave, fillojnë
      dezertimin. Demoralizimi i shqiptarëve në njësitë jugosllave ishte i madh dhe
      fare pak kishin besim në të. Ndalimi i përdorimit të flamurit kombëtar të
      njësive partizane në Kosovë, kishte shkaktuar pezmatim të llojit të vet.



      Duke i parë të gjitha
      këto komandanti i Batalionit të Rinisë së Kosovës (nga Gjilani) vendos të bëjë
      likuidimin e shtabit të brigadës dhe t’i bashkohet Shaban Polluzhës. Duhet
      theksuar se ky batalion ishte në kuadër të Brigadës së Parë Kosovare.



      Sipas dëshmive, Isuf
      Gjilani më parë kishte vënë kontakt diku në rajonin e Prellofcit me
      përfaqësuesit e brigadës së Shaban Polluzhës dhe në atë takim Isufi kishte
      shprehur dëshirën për t’iu bashkuar forcave të Shaban Polluzhës.



      Batalioni i Rinisë së
      Kosovës në këtë periudhë ishte i ndarë në tri grupe, një në Klinë, një në front
      e një
      grup gjendej në
      Prekaz, ku ishte vendosur edhe shtabi në shtëpinë e Shasivar Alisë. Për të bërë
      likuidimin e shtabit të këtij batalioni Isuf Gjilani më parë ishte marrë vesh
      me tre vendas të Prekazit- Bislim Tahirin, Hashim Istrefin dhe Sefer
      Mikushnicën, duke u treguar atyre shenjën që ishte e vetmja vizë për të hyrë në
      ndërtesë, ku ishte komanda dhe në mbrëmje i likuidojnë tërë shtabin. Kjo
      ndodhi, sipas dëshmitarëve, pikërisht në fillim të shkurtit të vitit 1945. Në
      këtë aksion u likuiduan: Vuk Popoviqi, zëvendëskomandant i batalionit, Shaban
      Salihu ndihmës-komisar i çetës, pastaj Stanisllav Shutkoviqi, Sllavko
      Jashoviqi, Milica Vllahoviqi dhe Branka Kadoviqi. Me të kryer të këtij aksion,
      Isuf Gjilani me pjesën më të madhe të të rinjë të këtij batalioni dezertojnë
      dhe po në këtë kohë i bashkohen në Rezallë Brigadës së Shaban Polluzhës.



      -Më kujtohet si sot
      kur në shtëpiat tona erdhi Isuf Gjilani me një numër të madh të rinjsh. Erdhi
      te ne, se shtabi i Shaban Polluzhës ishte vendosur në kullën tonë, rikujton ato
      ngjarje plaku 86-vjeçar nga Rezalla, Hajzer Malaj. Pra kullës mbajtën fjalim
      Isufi dhe Adem Shala. Gjithashtu më kujtohen fjalët e tij kur tha se do ti
      respektojë të gjitha vendimet që merren në qendrën tuaj dhe do të luftojë deri
      në fund kundër gjithë atyre që po bëjnë terror mbi popullin tonë. Pas këtyre
      fjalëve të Isuf Gjilanit, pastaj foli Adem Shala, që përmendi terrorin që
      kishte bërë Petar Brajeviqi në Tërstenik. Në fund mbaj mend një fjalë të tij:
      “Luftën duhet ta zgjerojmë edhe në viset tjera të Kosovës”.



      Si deklarojnë
      dëshmitarët, Isuf Gjilani mbeti besnik Shaban Polluzhës deri në fund.



      I vetmi dëshmitar i
      kësaj ngjarjeje në Prekaz është Hajriz Lushaku, i cili likuidimin e shtabit e
      rikujton në këtë mënyrë: një pjesë e batalionit të rinisë së Kosovës erdhi në
      fshatin tonë dhe (shtabi) u përqendrua në shtëpinë e Shasivar Alisë, kurse disa
      prej çetave shtëpi të Lushakëve. Mbiemri i tij nuk më kujtohet. Ky komandant
      kërkoi që në odë të mbeten vetëm një numër fare i vogël njerëzish, si nga ana e
      tyre, ashtu edhe nga ana jonë. Në të vërtetë tregoi që në atë bisedë të merrnin
      pjesë njerëzit më të besueshëm: Sefer Mikushnica, Hashim Istrefi, Bislim
      Tahiri, Hajriz Lushaku, Rushit Istogu, Zeqir Istogu. Dy të fundit ishin nga
      Polluzha, por kishin qëlluar mysafirë në shtëpinë tonë. Komandanti i çetës,
      Hyseni na thotë se është marrë vesh me komandantin e batalionit, Isuf Gjilanin,
      që të likuidohet shtabi që ishte në kullë të Shasivar Alisë. Pasi u morën vesh
      në detaje për ndërmarrjen e këtij aksioni, Hyseni tha se, pas likuidimit, duhet
      të informohen të gjithë ushtarët e këtij batalioni se takimi duhet të bëhet në
      Prellofc, ku priste Isuf Gjilani me disa të tjerë.



      Në aksion u nisëm
      Hyseni, Sefer Mikushnica, Bislim Tahiri, Rushit Istogu, unë dhe Zeqir Istogu.
      Meqë shtabi ishte nën kontrollin e rojës aty mund të hyhej shumë vështirë. E vetmja
      mënyre për të hyrë ishte parulla që e dinin vetëm një numër i vogël i kreut të
      shtabit dhe ushtarakë të tjerë të batalionit. Parullën na e tregoi
      Hyseni. Kur u afruam afër shtabit, na ndali roja duke na pyetur se kush
      ishim. Pasi i treguam parullën “Zemun” dhe ata përgjigjen “Maramica”, u lejua
      hyrja në ndërtesë, kurse unë dhe Zeqir Istogu mbetëm përjashta për të vështruar
      terrenin bashkë me rojën që kishin vënë ata. Në të hyrë të dhomës ku ishin
      vendosur, rojat e tjera pasi hynë brenda, me armë në gatishmëri Hyseni u thotë
      ”duart përpjetë”. Njëri prej antarëve të shtabit tenton të kapë armën, por
      përnjëherë shtinë me automatë Bislim Tahiri dhe Sefer Mikushnica. Pasi fiken
      dritat e llambave të vajgurit, nëpër terr zbrazën edhe disa plumba. Kur e pa roja
      se ç’u bë, iku në mal. Hashimi plagoset dhe ndalet në shtëpinë e tij në Prekaz,
      kurse ne të tjerët, të gjithë, duke mos kontrolluar fare se kush ishte vrarë në
      shtab, shkuam në Prellofc te Jusuf Gjilani; ai atje ishte me një grup të vetin.
      Tubohemi pothuaj të gjithë. Gjatë asaj nate Hyseni dhe Lah Zeqa shkojnë në
      Klinë dhe marrin atë pjesë të batalionit dhe i sjellin në Prellofc. Kur
      tubohemi, Isuf Gjilani mban një fjalim; ai ndër të tjera thot se tani e tutje
      do të luftojmë kundër “partizanëve” dhe do ti bashkohemi brigadës së Shaban
      Polluzhës. Gjatë asaj nate likuidojmë edhe stacionin e OZN-së në Prekaz dhe të
      nesërmen shkojmë në Rezallë dhe i bashkohemi Shaban Polluzhës: Hashim Istrefi
      zihet të nesërmen në Prekaz dhe pushkatohet.



      Më 1956, në aksionin
      e armëve, siç tregon Hajriz Lushtaku, na bien në gjurmë dhe na burgosin
      mua Sefer Mikushnicën, Bislim Tahirin, Rushit Istogun dhe Zeqir Istogun. Në
      gjyq lirohemi unë dhe Zeqir Istogu, kurse me pushkatim dënohen Sefer Mikushnica
      dhe Bislim Tahiri ndërkaq Rushit Istogu dënohet me 20 vjet burg. Pas ankesës
      edhe dy të parëve ky dënim u shndërrohet në 20 vjet burg.



      Pas kësaj ngjarjeje,
      partizano-çetnikët, edhe pse u kishte dhënë bukë dhe ua kishte lëshuar shtëpinë
      e pushkatojnë Shasivar Alinë me gjithë djalë, pastaj Binak, Bajram dhe Hasim
      Lushtakun e disa të tjerë. Të tërbuar nga ndjenjat shoviniste, ata ua fusin
      flakën të gjitha shtëpive, duke e lënë Prekazin e shkretëruar, - tregon Vehbi
      Veliqi.
      Në jetë tri gjëra duhësh ti mendosh dy herë para se ti bësh :
      - Një Zemër para se ta thyesh...
      - Një Derë para se ta mbyllësh...dhe,
      - Një Fjalë para se ta thuash...