Krezhmët

    Diese Seite verwendet Cookies. Durch die Nutzung unserer Seite erklären Sie sich damit einverstanden, dass wir Cookies setzen. Weitere Informationen

    Përkthyes

    Radio Projekt 21

    Ndegjo me Internet Explorer

    Ndegjo me Firefox

    Forumsstruktur

    Team

    • Krezhmët

      Mesazhi i Krezhmëve i Benediktit XVI: në Kryq shikojmë shembullin më të ndritur të ‘agape-s’ e të ‘eros-it’ të Hyjit për njeriun

      Papa i fton të krishterët t’i jetojnë Krezhmët duke mbrojtur dinjitetin e njeriut


      Krishti që vdes mbi Kryq është zbulesa më tronditëse e dashurisë së Zotit: tregon njëkohësisht si agape-n e Hyjit, dmth dhuratën e dashurisë që i bën njeriut – ashtu dhe forcën e eros-it hyjnor, dmth dëshirën e Zotit që njeriu ta pranojë dashurinë e tij. Ky mësim i Benediktit XVI përbën thelbin e Mesazhit të tij për Krezhmët që do të fillojnë më 21 shkurtin e ardhshëm. E Papa kërkon që Krezhmët të jetohen si ‘kohë eukaristike’ dmth duke iu kundërvënë me gjithë zemër çdo gjëje që fyen dinjitetin njerëzor.

      Krezhmët 2007 kanë në qendër të vëmendjes dramën e Kalvarit, misterin e dashurisë që kryhet mbi Golgotë, zbulesën e agape-s e të eros-it të Hyjit, me të cilat Zoti e do njerëzimin. Koha e Krezhmëve – kujton Papa në përfundim të Mesazhit – është e duhet të jetë përvojë e re e dashurisë së Hyjit, që na dhurohet në Krishtin. Por cila është cilësia e kësaj dashurie? Ç’kuptojmë nga kjo agoni e nga ky flijim, mbi të cilin të krishterët janë të thirrur të reflektojnë që prej dymijë vjetësh? Benedikti XVI depërton në këtë mister ‘gjaku e uji’ me forcën e intuitës, që ndjehet fuqimisht edhe në magjisterin e enciklikës ‘Deus caritas est’. E këtë e bën duke u nisur nga dy terma, që plotësojnë njëra-tjetrën: agape e eros.
    • Termi ‘agape’ – shpjegon Ati i Shenjtë – tregon dashurinë flijuese, që përpiqet vetëm për të mirën e tjetrit, ndërsa termi ‘eros’, dashurinë e atij që dëshiron të zotërojë çka i mungon dhe synon të bashkohet me njeriun e dashur. Dashuria me të cilën na rrethon Zoti është pa dyshim ‘agape’ vëren Benedikti XVI, sepse njeriu, me gjithçka ka, s’është tjetër veçse dhuratë hyjnore: prej këndej, krijesa ka nevojë në gjithçka për Zotin. Por dashuria e Zotit – pohon Papa, është edhe eros. E kjo, më shumë se kudo tjetër, shprehet në Kryq. Pikërisht mbi Kryq – shkruan Benedikti XVI - dëftohet plotësisht pushteti i papërmbajtshëm i mëshirës së Atit qiellor: vdekja, e cila për Adamin e parë ishte shenja më e skajshme e vetmisë dhe e pafuqisë, në Jezusin, Adamin e Ri, shndërrohet në akt të skajshëm të dashurisë dhe të lirisë. Prej këndej Papa pyet: “E ku mund ta gjejmë një ‘eros’ kaq të jashtzakonshëm si ky, që e shtyu Birin e Zotit të bashkohet me ne deri në atë pikë, sa të marrë mbi vete vuajtjet, pasojë e krimeve tona? Po Benedikti XVI shkon edhe më tej: “Mund të themi - vëren – se dëftimi i eros-it të Zotit për njeriun është shprehje supreme e agape-s së tij. Në të vërtetë, vetëm dashuria në të cilën bëhen një dhurimi pa kurrfarë interesi i vetvetes me dëshirën e pasionuar të reciprocitetit, krijon një dehje të tillë, që i bën të lehta deri flijimet më të rënda”.

      Në këtë kuptim, përgjigja që Zoti pret nga ne – nënvizon Papa – është mbi të gjitha që ne ta pranojmë dashurinë e tij e ta lemë veten që Hyji të na tërheqë. E menjëherë pas kësaj, të impenjohemi t’ia komunikojmë edhe të tjerëve. Për të krishterin ‘T’i sjellësh sytë nga Ai që e shporuan” - e ky është edhe titulli i Mesazhit të Benediktit XVI – do të thotë t’ia hapësh zemrën të tjerëve, duke njohur plagët që i shkatohen dinjitetit të njeriut e të luftosh – përfundon Papa – kundër çdo forme të përbuzjes për jetën e të shfrytëzimit të njeriut si dhe të lehtësosh dramat e vetmisë e të braktisjes së shumë njerëzve”. Mesazhi i Benediktit XVI për Krezhmët 2007 u paraqit sot paradite në Sallën e Shtypit të Selisë së Shenjtë. Gjatë paraqitjes folën imzot Paul Jozef Kordes, kryetar i Këshillit Papnor Cor Unum, imzot Karel Kastel dhe imzot Giovani Pietro Dal Tozo, përkatësisht sekretar e zevendës-sekretar i të njëjtit dikaster vatikanas si dhe don Oreste Benzi, kryetar i Fondacionit Gjoni XXIII.
    • MENDIME MBI KRESHMËT

      Don Robert Jakaj


      “Ati yt që sheh në fshehtësi do të të shpërblejë” (Mt 6, 6). Kjo fjalë e Jezusit që është në të njëjtën kohë edhe mësim edhe premtim, përveç liturgjive të ndryshme pendestare dhe lutjeve intenzive që bëhen, është në njëfarë mënyre shenja dalluese e krezhmëve. I krishteri ka shpresë të madhe në këtë fjalë të Jezusit që na mëson se Ati na shikon dhe na shpërblen. Kështu ne mbushemi me shpresë të pastër dhe u japim kuptim veprave tona që duam t’ia kushtojmë Zotit si fli në këtë periudhë pendese.
      Shikimi i Atit i drejtohet fshehtësisë dhe fshehtësia është kushti për shpërblim. Fjalën fshehtësi mund ta marrim në së paku dy kuptime: se shikimi i Atit është shumë diskret dhe nuk bën shumë bujë, është misterioz, ai sheh disi si prej së largu dhe vetëm feja e vërtetë mund ta pranojë këtë shikim; gjithashtu edhe se ky shikim është i interesuar për intimitetin e njerëzëve dhe jo për veprat e jashtme të tyre nëse janë të mbyllura në vetvete. Veprat e jashtme meritojnë shpërblim nëse janë shenja konkrete që tregojnë një vendim të brendshëm të prerë dhe serioz për kthim kah Zoti. Ata duhet të shprehin fenë e besimtarit që për ta jetuar jetën në mënyrë autentike duhet ta dhurojë atë, ta jetojë për të tjerët. I krishteri ia dhuron vetveten Hyjit dhe të afërmve, Hyjin dhe të afërmit i ka në qendër të vëmendjes. Kurdo që vepron, mundohet të shprehë dashurinë pa rezervë që ka për Hyjin dhe për të gjithë njerëzit.
      Kur veprat e njeriut shprehin vetëm ego, ato shprehin interes vetëm për vetvete dhe i përçmojnë krejtësisht njerëzit. Në pamje të parë edhe mund të duken të shenjta, porse nëse shprehin dashurinë e njeriut për vetvete, ata vetvetiu eliminojnë të tjerët dhe shndërrohen në veprime gati vrastare.
      Veprat e Kreshmëve duhet të shprehin edhe përultësi dhe kush i bën këto vepra e pranon vetveten si krijesë të Zotit. Kur njeriu e zbulon vetveten krijesë, gjen se është shumë i vogël, i padenjë për ekzistencë dhe për të gjitha të mirat që ka. Zbulimi i vetvetes si krijesë e Zotit e padenjë por e dashur prej tij ndihmon secilin ta krijojë një imazh të drejtë për vetveten, të mos mbivlerësohet e të mos nënvlerësohet, por të vendoset në vendin që i takon. Kjo lejon edhe pranimin e dinjitetit të barabartë midis njerëzëve në kuptimin që të gjithë njësoj janë krijesa të Zotit: kush bën vepra pendese është i përqendruar tek Hyji, rrugë drejt të cilit janë edhe flitë.
      Nëse besimtari don që të jetë shembull për të tjerët, do të mundohet të jetë shembull përvujtërie: “të mos e dijë e majta çfarë bën e djathta, që lëmosha jote të jetë e fshehtë” (Mt 6, 3). E përvujtëria është një ndër frytet e para të pendesës kreshmore: është kontradiktore që dikush që bën pendesë të shesë mend për pendesën që bën. Pendesa është një gjë krejtësisht intime dhe dallon prej njeriut në njeri qoftë në formë qoftë në intensitet, varësisht prej nevojave dhe mundësive që njeriu ka. Edhe pse nuk hynë në sferën e sekretit, pendesa duhet të mbetet gjithmonë krejtësisht personale, edhe në rastin kur një pendesë të caktuar ta vendosë një bashkësi e tërë.
    • Kemi edhe një fryt tjetër shumë të madh dhe të rëndësishëm të pendesës kreshmore: religjoziteti autentik. Ka porositur Jezusi: “kur të agjëroni, mos u mërrolni porsi shtiracakët, të cilët marrin një hije të rëndë në fytyrë për t’u treguar njerëzëve se agjërojnë” (Mt 6, 16). Besimi në Zotin mund të shprehet edhe publikisht dhe shpesh shndërrohet në dëshmi të madhe për ata që akoma nuk besojnë ose e kanë shumë të vështirë për të besuar dhe për ta shprehur fenë. Megjithatë, kjo shprehje publike e besimit assesi nuk duhet të jetë hipokrite, nuk duhet të gjykojë as të paragjykojë nivelin fetar të të tjerëve. Aq më pak lejon pretendime të tepërta për religjozitetin personal. Nëse kemi fe, kemi një hir prej Zotit. Me këtë hir krenohemi, patjetër, porse nuk jemi mendjemëdhenj! Një hir i tillë kërkon prej nesh përgjegjësi shumë të madhe. E nga ana tjetër, fytyrat e mërroluna – shpesh edhe fytyrat shumë të qeshura – nuk janë treguesa të sigurtë të religjozitetit autentik. Njeriun nuk e bëjnë besimtar serioz fjalët e mëdha dhe premtimet e shumëta, as edhe kërkesat radikale që njeriu mund t’ia bëjë vetes dhe të tjerëve, por marrëdhënia e vërtetë që ka me Jezusin.
      Në këtë marrëdhënie me Jezusin do të mundohemi ta kuptojmë edhe kohën e kreshmëve.
      Katekizmi i Kishës Katolike (KKK), përmend Kreshmët vetëm 3 herë: në numrat 540, 1095 dhe 1438.
      Në nr. 540 kur KKK flet për Tundimin e Jezusit në shkretëtirë ku shpjegohet se djalli është munduar ta tundojë Jezusin duke u përpjekur ta bëjë t’i bijë mohit qënies së tij si Biri i Hyjit, gjë që nuk ka arritur sepse Jezusi, Adami i Ri na ka shpëtuar të gjithëve pikërisht me dëgjesën e tij kundrejt Atit dhe na ka bërë të gjithëve Bij të tij në të, përfundon KKK duke thënë se “Kisha çdo vit i bashkohet misterit të Krishtit në shkretëtirë me katërdhjetë ditët e Kreshmëve” . Ditët e Kreshmëve si ditë pendese përkojnë saktësisht me ditët e agjërimit të Jezusit në shkretëtirë, janë taman katërdhjetë (kuptohet, pa numëruar të dielat: dita e diel në asnjë mënyrë nuk mund të shndërrohet në ditë pendese). Në imitim të Jezusit, i krishteri gjatë kreshmëve verifikon dhe forcon birësinë e vet me Atin.
    • Në nr. 1095 KKK tregon se Kisha sidomos gjatë kohërave të forta liturgjike, ndër të cilat është edhe Koha e Kreshmëve, me ndërmjetësinë e Shpirtit Shenjt përgatitë të krishterët për ta pranuar Krishtin.
      Duke qenë se Kreshmët përgatisin për kremtimin e Misterit të Pashkëve, mund të thuhet se gjatë kreshmëve liturgjia na ndihmon të marrim vetëdijen e të mirave që na presin dhe që në liturgji kremtojmë për Pashkë.
      Në kontekstin e shpjegimit të Sakramentit të Pendesës, në nr. 1438 KKK flet për kohërat dhe ditët e pendesës gjatë vitit liturgjik, ku thekson se Kreshmët janë kohë e përshtatshme për “ushtrime shpirtërore, liturgji pendestare, shtegtime [pelegrinazhe] në shenjë pendese, heqje të vullnetshme siç është agjërimi dhe lëmosha, bashkëndarja vëllazërore (vepra bamirësie dhe misionare).
      Kjo është gjithashtu një kohë kur besimtarët janë të ftuar të marrin sakramentet, sidomos Sakramentin e Pendesës dhe të Kungimit; t’i shtojnë uratët, sidomos Rruzaren e Zojës së Bekuar; të pajtohen dhe të bashkohen me njëri tjetrin.
    • [... vazhdon]

      Çdo vit Koha e Kreshmeve na paraqitet si një kohë e volitshme për ta shtuar lutjen dhe pendesën tonë, duke ia hapur zemrën pranimit të ëmbël të vullnetit hyjnor. Kjo kohë na paraqitet si një itinerar shpirtëror që na përgatit për ta rijetuar misterin e madh të vdekjes dhe të ringjalljes së Krishtit, sidomos nëpërmjet dëgjimit më të vëmendshëm të Fjalës së Hyjit dhe praktikimit më bujar të pendesës, falë së cilës mund t’i vijmë në ndihmë të afërmit që ka nevojë.
      Gjatë kësaj kohe dëshiroj t'iu propozoj, një temë kaq aktuale, që ilustrohet kaq mirë prej rreshtave të librit të Ligjit të përtërirë: “Ai është jeta jote, gjatësia e ditëve të tua” (Lp 30, 20b). Janë fjalët që Moisiu ia drejton popullit për ta ftuar atë që të lidhë një besëlidhje me Hyjin në Moab: “që të jetosh ti e trashëgimtarët e tu, e duaje Zotin, Hyjin tënd, dëgjoje zërin e Tij, qëndroji besnik” (Lp 30, 19c-20a). Besnikëria ndaj kësaj besëlidhjeje është për Izraelin garanci për të ardhmen: “që të banosh në tokën për të cilën Zoti iu përbetua etërve të tu Abrahamit, Izakut e Jakobit, se do t’ua japë” (Lp 30, 20c). Arritja në moshën e pjekur, në vizionin biblik, ishte shenjë mirësie dhe bekimi nga ana e Tejetlartit. Për këtë jetëgjatësia paraqitet si një dhuratë e veçantë hyjnore.
      Mbi këtë temë do të doja t’ju ftoja të reflektonit gjatë Kreshmeve, për të thelluar kështu vetëdijen e rolit të të moshuarve në shoqëri dhe në Kishë, si dhe për ta përgatitur shpirtin që t’i mirëpritni gjithmonë me dashamirësi. Në shoqërinë e sotme, edhe falë kontributit të shkencave dhe të mjekësisë, po përjetojmë një zgjatje të jetës njerëzore dhe si rrjedhojë, edhe një shtim të numrit të të moshuarve. Kjo kërkon me ngut një vëmendje më të kujdesshme për të ashtuquajturën moshë “të tretë”, për t’i ndihmuar ata që t’i jetojnë në mënyrë më të plotë potencialet e tyre, duke i vënë këta potenciale në shërbim të bashkësisë. Besimtarët dhe, sidomos Bashkësitë kishtare të shoqërisë perëndimore, ku problemi është veçanërisht i pranishëm, duhet ta kenë për zemër kujdesin ndaj të sëmurëve, veçanërisht në çastet e tyre të vështira.
      Jeta e njeriut është një dhuratë e çmueshme, të cilën duhet ta duam dhe ta mbrojmë në çdo fazë të saj. Urdhri “Mos vra!” kërkon që jeta të respektohet dhe të nxitet gjithmonë, që nga fillimi deri në vdekjen e saj natyrore. Është një urdhër që vlen edhe kur personi është i sëmurë, edhe kur dobësimi i forcave ul aftësitë për autonomi. Nëse plakja, me kushtëzimet e saj të pashmangshme, pranohet me qetësi në dritën e fesë, mund të bëhet rast i çmueshëm për të kuptuar më mirë misterin e Krishtit, që i jep domethënie të plotë ekzistencës njerëzore.
    • I moshuari ka nevojë të kuptohet dhe të ndihmohet në këtë perspektivë. Dëshiroj të shpreh vlerësimin tim për ata që punojnë për plotësimin e nevojave të tyre dhe ftoj edhe të tjerë, që të përfitojnë nga koha e Kreshmeve për të dhënë edhe ata kontributin e vet në këtë çështje. Kjo do të bëjë të mundur që shumë të moshuar të mos e ndiejnë veten si një peshë për bashkësinë dhe nganjëherë, edhe për vetë familjet e tyre, në një situatë vetmie që i shtyn ata të mbyllen dhe të ligështohen.
      Në opinionin publik duhet të rritet vetëdija se të moshuarit në çdo rast janë një burim për t’u vlerësuar. Për këtë, duhet të shtohet mbështetja ekonomike dhe nismat legjislative që u krijojnë mundësi për të mos u përjashtuar nga jeta shoqërore, e cila në dhjetëvjeçarët e fundit është bërë më e vëmendshme ndaj nevojave të tyre dhe mjekësia ka zhvilluar kura qetësuese të përkohshme që, me një përçapje integrale ndaj të sëmurit, rezultojnë veçanërisht të dobishme për jetëgjatët.
      Koha më e shumtë që të moshuarit kanë në dispozicion në këtë fazë të ekzistencës, u jep mundësi atyre që të përballen me pyetjet e thella, që ndoshta më parë i kishin lënë pas dore, për shkak të interesave të ngutshme apo të konsideruara si parësore. Duke pasur vetëdijen se i janë afruar fundit, të moshuarit përqendrohen në atë që është thelbësore, duke i dhënë rëndësi asaj që vitet nuk arrijnë ta shkatërrojnë.
      I moshuari, pikërisht për shkak të këtyre kushteve mund të zhvillojë një rol të vetin në shoqëri. Nëse është e vërtetë që njeriu jeton me trashëgiminë e atij që e ka paraprirë, dhe e ardhmja e tij varet në mënyrë përcaktuese prej mënyrës se si i janë përçuar vlerat e kulturës së popullit të cilit i përket, urtia dhe përvoja e të moshuarit mund ta ndriçojnë ecjen e tij në rrugën e përparimit drejt një forme qytetërimi gjithmonë e më të plotë.
      Sa i rëndësishëm është zbulimi i këtij pasurimi të ndërsjelltë mes brezave të ndryshëm! Koha e Kreshmeve, me ftesën e saj të fortë për bashkëndarje dhe solidaritet, na çon këtë vit që t’i vëmë në fokus këta tematika të rëndësishme me interes për të gjithë. Çfarë do të ndodhte nëse Populli i Hyjit do të dorëzohej përpara një lloj mendësie të sotme që i konsideron gati të kotë këta vëllezër e motra, atëherë kur aftësitë e tyre pakësohen nga mosha apo sëmundjet? Sa e ndryshme do të ishte bashkësia, sikur, duke nisur nga familja, do të kërkonte të ishte gjithmonë e hapur dhe mirëpritëse ndaj tyre!
      Shumë të dashur Vëllezër dhe Motra, gjatë kohës së Kreshmeve, të ndihmuar nga Fjala e Hyjit, të reflektojmë se sa e rëndësishme është që çdo Bashkësi t’i shoqërojë me një mirëkuptim dashamirës këta të moshuar. Gjithashtu, duhet të mësohemi të mendojmë me besim mbi misterin e vdekjes, me qëllim që takimi përfundimtar me Hyjin të ndodhë në një klimë paqeje të brendshme, në vetëdijen se ai që do të na mirëpresë është Ai “që na ka endur në kraharorin e nënës” (krh. Ps 139, 13b) dhe që na ka dashur “në shëmbëlltyrën dhe në përngjasimin e Vet” (krh. Zan 1, 26).
      Maria, udhëheqësja jonë, në itinerarin e kohës së Kreshmeve, i drejtoftë të gjithë besimtarët, sidomos të moshuarit, për një njohje gjithnjë e më të thellë të Krishtit të vdekur dhe të ringjallur, që është arsyeja e fundit e ekzistencës sonë. Ajo, shërbëtorja besnike e Birit të vet hyjnor, së bashku me Shenjtërit Ana dhe Joakin, ndërmjetësofshin për secilin prej nesh “tani e në fill të vdekjes sonë”.


      Zoti ju bekoft të gjithëve!
    • KRESHMET - Kohe urate, flijimi dhe bamiresie

      KRESHMET - Kohe urate, flijimi dhe bamiresie



      Don Robert Jakaj


      Emertimi i Kreshmeve rrjedh nga fjala latine: "quadragesima" - e dyzeta - kreshmet. Prejardhja e Kreshmeve si pervoje fetare, shpirterore, flijuese dhe dhuruese, por edhe si rast falenderimi ndaj Zotit per vepren e shelbimit: mundimin, vdekjen dhe ngjalljen e Jezu Krishtit per ne dhe per shelbimin tone, dhe bamiresie ndaj te afermit, eshte mjaft e lashte, do te thoja qysh nga koha apostolike.
      Qellimet kryesore ishin dy: se pari kujtimi i gjalle dhe veprues ne vepren e shelbimit, si dhe pjesemarrja e besimtareve ne mundimin, vdekjen dhe ngjalljen e Krishtit nepermjet urates, flijimit dhe bamiresise; kujtimi dhe nderimi ndaj martireve dhe martirizimit te krishtereve te pare, te cilet sipas shembullit te Jezusit e flijuan edhe jeten per dashuri ndaj Zotit dhe ndaj te afermit. Kjo ishte njekohesisht edhe pergatitje e afert, teknike per Pashket e krishtera, per kremtimin e ngjalljes se Jezu Krishtit, si ngjarja me e rendesishme dhe vendimtare per cdo njeri, fitore perfundimtare ndaj Djallit, mekatit dhe vdekjes, dhe ne prizmen afatgjate te shelbimit, shtegtimit kah Pashket e amshuara, kalimit ne amshim.
    • Dyzet ditet kane tradite dhe mbeshtetje biblike

      Dyzet ditet kane tradite dhe mbeshtetje biblike
      Moisiu agjeroi per 40 dite para se ta merrte Ligjin e Zotit per popullin e zjedhur (Dal 24, 12-17); Izraelitet per dyzet vjet udhetuan neper shkretetire dhe ngrenen manen para se te vinin ne token e premtuar, ne Kanaan (Dal 16, 35); edhe Jezusi ka agjeruar per 40 dite para se ta fillonte jeten dhe veprimtarine boterore per shelbimin e mbare njerezimit (Mt 4,2; Mk 1, 12-13; Lk 4, 1-13). Pali apostull e nderlidh vepren e shelbimit edhe me pjesemarrjen dhe vuajtjet tona te tanishme ne perspektiven e shelbimit tone duke shkruar keshtu: Ne te vertete, une mendoj se te gjitha vuajtjet e tanishme nuk jane te denja te krahasohen me lumturine e ardhshme qe do te zbulohet né ne (Rom 8, 18).
      Menyrat me te pershtatshme per kete pjesemarrje jane: urata, pendesa ose flijimi dhe bamiresia. Jezusi vuajtjes, pesimit, mundimit, pendeses, flijimit ia dha nje domethenie teresisht te re, sepse Ai vullnetarisht, me dashuri dhe per dashuri vuajti qysh prej lindjes ne shpellen e Betlehemit, jetoi plotesisht ne varferi, dhe se fundi vdiq ne kryq mes dy hajnave, qe varrosur ne nje varr te huaj. Kryqezimi ishte denimi me i rrepte ne kohen romake, dhe cka eshte edhe me keq, dukej edhe interpretohej si cmenduri per paganet, si shkandull per hebrenjte, ndersa per ne te krishteret eshte i vetmi burim i shelbimit (krh. 1 Kor 1, 25). Vdekja e tij ne kryq eshte burim jete, falje, pajtimi, siguri shelbimi dhe ngjallje per te gjithe (krh. 1 Kor 15, 3), sepse ai vdiq per mekatet tona, sipas paralajmerimit te Shkrimit shenjt. Nga vdekja dhe ngjallja e Jezu Krishtit lindi jeta dhe ringjallja, bota e re dhe njeriu i ri, si teologjia e kryqit, e vetmja pergjigje konkrete dhe kuptimplote ne shume pse-he te mbare njerezimit
    • Kryqi i Krishtit ka dy dimensione: vertikale dhe horizontale

      Kryqi i Krishtit ka dy dimensione: vertikale dhe horizontale
      Vertikale: Ati e ka derguar ne bote per flijim dhe per shelbim te tere njerezimit, dhe Biri i tij, Jezu Krishti, kete e ka zbatuar me perpikeri dh eme dashuri - lidhja e Jezusit me Atin dhe me Shpirtin Shenjt dhe dergimi i tij ne bote.
      Horizontale: Jezu Krishti kete e beri per ne dhe per shelbimin tone, atehere pa ne, por tani se bashku me ne, qe nepermjet kryqeve dhe flijimeve tona te jemi pjesemarres ne vdekjen e tij, si parakusht per pjesemarrje edhe ne ngjallje, ne vepren e shelbimit.
      Keshtu nderlidhet dhe gershetohet ne menyre te mrekullueshme hyjnorja dhe ngjerezorja, dhe duke u flijuar per te tjeret, ne né te tjeret e shohim, njohim, duam dhe sherbejme vete Jezu Krishtin te pranishem ne cdo njeri, ne vecanti ne ata qe vuajne dhe pesojne jeten (Mt 25, 31-46).
      Kete shembull feje dhe dashurie e deshmoi anekend botes e Lumja Nena jone Tereze, e cila thoshte keshtu: Une jam me e lumtura ne bote, sepse 24 ore ne dite jetoj me Jezusin dhe per Jezusin, me Njeriun dhe per Njeriun.
      Flijimi dhe dhurimi me dashuri dhe per dashuri, eshte nje mundesi e madherishme qe ta duam, nderojme dhe dashurojme Zotin nepermjet njeriut, dhe njeriun nepermes Zotit.
      Ja, pra, pendesa apo flijimi yne qe qenesisht na lidh me Zotin dhe me te afermin, na bene te lumtur dhe te hareshem ne kete jete dhe bote, dhe cka eshte edhe me e rendesishme, na siguron pavdeksine - amshimin e lumtur.
    • Mesazhi i Krezhmëve i Benediktit XVI

      Në Kryq shikojmë shembullin më të ndritur të ‘agape-s’ e të ‘eros-it’ të Hyjit për njeriun. Papa i fton të krishterët t’i jetojnë Krezhmët duke mbrojtur dinjitetin e njeriut

      (17.02.07)


      Krishti që vdes mbi Kryq është zbulesa më tronditëse e dashurisë së Zotit: tregon njëkohësisht si agape-n e Hyjit, dmth dhuratën e dashurisë që i bën njeriut – ashtu dhe forcën e eros-it hyjnor, dmth dëshirën e Zotit që njeriu ta pranojë dashurinë e tij. Ky mësim i Benediktit XVI përbën thelbin e Mesazhit të tij për Krezhmët që do të fillojnë të mërkurën e ardhshme. E Papa u kërkon gjithë të krishterëve t’i jetojnë Krezhmët si ‘kohë eukaristike’ dmth duke iu kundërvënë me gjithë zemër çdo gjëje që fyen dinjitetin njerëzor.

      Krezhmët 2007 kanë në qendër të vëmendjes dramën e Kalvarit, misterin e dashurisë që kryhet mbi Golgotë, zbulesën e agape-s e të eros-it të Hyjit, me të cilat Zoti e do njerëzimin. Koha e Krezhmëve është e duhet të jetë përvojë e re e dashurisë së Hyjit, që na dhurohet në Krishtin.

      Mesazhi i Benediktit XVI për Krezhmët 2007 u paraqit të marten e kaluar në Sallën e Shtypit të Selisë së Shenjtë.

      Sipas njoftimit të Zyrës Papnore të kremtimeve liturgjike, më 21 shkurt 2007, të Mërkurën e Përhime, ditë me të cilën nisin Krezhmët, në Bazilikën romake të Shën Sabinës do të kremtohet një takim urate, i kryesuar nga Benedikti XVI në formën e “Stacioneve” romake, pasuar nga Eukaristia me ritin e përhimjes.
    • Krezhmët


      E Mërkura e Përhime është dita e parë e Kreshmëve. Fjala Krezhëm vjen prej latinishtes quadragesima që do të thotë 40 ditë. Në greqisht tes- sarakoste që do të thotë e katërdhjeta, në krahasim me pentekoste e pesdhjetta ditë. Periudha e Kreshmëve përbëhët prej 40 ditëve që u paraprijnë Pashkëve. Kjo kohë thekson që i krishteri të përqendro- het në pendimin për mëkatet dhe paqë- timin me Zotin dhe njëri tjetrin. Të Mërkurën e Përhime besimtarëve u bëhët një kryq në ball me hi. Ndërsa bëhët kryqi meshtari (djakoni) thotë: "Kujto o njeri se hi ke qenë e hi ke për tu bërë" (Zan 3,19). Hiri bekohet përpara nga meshtari dhe stërpiket me ujë të bekuar.Ky bëhët prej palmave të djegura që janë përdorur të Djelën e Larit të vitit mëparshëm. Përdorimi i hirit ka vështrim pendese në Bibël. Në Beslidhjen e Vjetër për- mendet në disa vende. Jobi i përhimur bën pendesë për mëkatet e veta (Job 42,6). Danieli profet është lutur me agjërim i përhimur (Dn 9,3). Kur profeti Jona predikon popullit Nineveh për ndëshkimin e Zotit,mbreti pagan bën pendesë duke veshur rroba të punuara prej thasi ulur në grumbull hiri (Gjn 3,10).Kur mbreti Ahasuerus urdhëron të gjithë hebrenjët të vriten,Mordekai i shqyen petkat e veta dhe i përhirë vishet me petk thasi,të njëjtën gjë bëjnë të gjithë hebrenjët nëpër krejt vendin (Ester 4,1-3). Jeremia dhe Ezekieli profet përmendin të mbajturit zi me hi (Jer 6,26; Ez 27,30). Gjithashtu në Beslidhjen e Re Jezu Krishti përmend hirin si shenj i pendesës në rastin e Tirit dhe Sidonit (Mt 11,21).
    • Përse 40 ditë Krezhëm?
      Numri 40 përsëritet shpeshëherë në Bibël si në Besëlidhjen e Vjetër ashtu në të Renë. Në Librin e Përtrirjes (8,2-4) theksohet 40 vjet që populli i Izraelit ndejti në shkretëtirë. Në Librin e Daljes (24,18), Moisiu ka qëndruar 40 ditë në malin Sinai para se Zoti t ’ia jepte 10 Urdhërimet. Në Librin e Mbretërve (19, 8), Elija profet ka ecur 40 ditë e netë për në malin Horeb.Gjithashtu në Beslidhjen e Re Jezu Krishti agjëron për 40 ditë e netë. Kjo mund të jetë influenca kryesore,së bashku me 40 orë që Jezu Krishti ka ndejtur në varr. Sikur 50 ditë pas Pashkëve (deri në festen e Rrëshajëve)të krishterët brohoritnin e gëzonin duke u lutur në këmbë, ashtu Kreshmët (quadragesima) 40 ditë ka qenë e caktuar për agjerim e pendesë. Për të patur 40 ditë, Kreshmët fillojnë të Mërkurën e Përhime dhe mbarojnë të Enjten e Madhe. Në këtë kohë bëhet agjërim (Mt 6, 16-18), lëmoshë (Mt 6, 2- 4) dhe uratë (Mt 6, 5-6). Këto vepra nuk bëhën për t ’u parë nga të tjerët (Mt 6,1) por,pas rrëfimit të mirë,bëhën pendesë për mëkatet tona. Dikur për 40 ditët e kreshmëve të krishterët kanë ngrënë vetëm njëherë në ditë edhe atë në darkë. Mishi dhe bylmeti kanë qenë të ndaluara. Në kohën tonë këto detyrime janë lehtësuar në dy ditë agjërimi, të Mërkurën e Përhime dhe të Premtën e Madhe. Mishi është i ndaluar për çdo të premte. Agjërimi duhet të bëhët duke u shmangë epsheve, dëfrimeve, grykësisë, fyerjeve, inatit, smirës e mëkateve të tjera. Të gjitha sakrificat që bëjmë në këtë kohë na ndihmojnë të përqendrohemi më tepër në zbatimin e Ligjit të Zotit. Duke dëgjuar ë dhe marrur Sakramentet shpesh, na ndihmojnë për shëlbimin e shpirtrave tonë dhe u ndihmomojmë të tjerëve në nevojë. Të premteve gjatë Kreshmëve,të krishterët bashkohen në kishë dhe me uratë e përkushtim përcjellin Udhën e Kryqit. Mundimet dhe vdekja e Jezu Krishtit në Kryq të Kalvarit na ndihmojnë t ’i ndërrojmë drejtimet e gabuara të jetës sonë në rrugën e vërtetë të Krishtit Zot. Kryqi i Krishtit na mëson ne si me qenë të krishterë më të mirë dhe duke i pranuar edhe ne kryqat tanë, sikur Ai,të mund të kuptojmë dashurinë e Tij për ne. Të Premtën e Madhe,të pranishmit e shohin Jezu Krishtin duke bartur Kryqin dhe në të njëjtën kohë trishtohen prej frikës së kryqave të tyre, kurse në anën tjetër, Jezu Krishti e pranon Kryqin me kënaqësi. Kryqi për Të është mjeti i shëlbimit,i hirit dhe i dashurisë së Tij për Atin. Një herë tjetër, kur Jezusi e shëroi të verbërin i tha: "A mund të shihish gjë?" Ai u përgjigj, "Unë shoh disa njerëz,por duken sikur lisa që lëvizin".Edhe ne mund të bëhemi të verbër prej mëkateve dhe shohim Krishtin e ngarkuar me Kryq sikur të ishte një lis duke ecur kah vdekja e tij.Kur Krishti e merr Kryqin në krah, Ai përsëri me dorën e vet na shëron duke na këshilluar: "Edhe në qoftë se nuk sheh çka Zoti të ofron prej momenti në moment, merre kryqin dhe baje,që kur të jesh në vështirësi Zoti të mund të tregojë dashurinë për ty". Gjatë Kreshmëve duhet ta ndigjojmë zërin e Krishtit në Kryq kur thotë: "Kam etje". Ai ka etje për shëlbimin e shpirtrave tanë. Të kemi edhe ne etje për Të që të kthehemi kah Ai që është burimi i jetës.
    • ‘Jezusi, kur e pau turmën, ndjeu dhembshuri për të’



      Kreshmët janë kohë e privilegjuar për shtegtimin shpirtëror drejt Atij, që është burimi i dhëmbshurisë. Është shtegtim në të cilin na shoqëron Ai vetë përmes shkretëtirës së varfërisë sonë, duke na ndihmuar në rrugën drejt gëzimit të thellë të Pashkëve. Edhe ‘në luginën e errët të hijes së vdekjes’ për të cilën flet Psalmisti (Ps. 23, 4), ndërsa tunduesi na shtyn të dëshprohemi ose t’i mbështesim shpresat e rreme në veprën e duarve tona, Zoti na ruan e na mbron. Po, edhe sot Zoti e dëgjon zërin e turmave që kanë uri për gëzim, për paqe, për dashuri. Ashtu si në çdo epokë, ata ndjehen të braktisura. E megjithatë, edhe në pikëllimin e mjerimit, të vetmisë, të dhunës e të urisë, që godasin pa përjashtim pleq, të rritur e fëmijë, Zoti nuk lejon që të zotërojë errësira e tmerrit.

      Ashtu si ka shkruar Paraardhësi im i dashur, Gjon Pali II, ka një kufi hyjnor për të keqen, e kjo është dhëmbshuria. (Kujtesë dhe identitet, fq. 29). Në këtë perspektivë vura në krye të këtij Mesazhi, fjalët ungjillore, sipas të cilave “Jezusi, kur e pau turmën, ndjeu dhembshuri”( Mt. 9, 36). Në këtë dritë dua të ndalem e të reflektoj mbi një problem shumë të diskutuar nga bashkëkohësit: mbi problemin e zhvillimit. Edhe sot, sytë plot dhembshuri të Krishtit, vijojnë t’i vështrojnë njerëzit dhe popujt. Ai i shikon, duke e ditur se ‘plani’ hyjnor parashikon thirrjen e tyre për t’u shëlbuar. Jezusi i njeh rreziqet që i kundërvihen këtij plani e prandaj ndjen dhembshuri për turmat: vendos t’i mbrojë nga ujqërit edhe me çmimin e jetës së vet. Është ky vështrimi me të cilin Jezusi rrok njerëz të veçantë e turma e të gjithë bashkë ia dorëzon Atit, duke dhuruar vetveten si flije shpërblimi. E ndriçuar nga kjo e vërtetë, që buron nga Pashkët, Kisha e di se për të promovuar zhvillimin e plotë, është e nevojshme që vështrimi ynë të matet me atë të Krishtit.
    • Në të vërtetë, nuk është e mundur kurrsesi ta ndash përgjigjen që u duhet dhënë njerëzve për nevojat e tyre materiale e shoqërore, nga përpjekja për të kënaqur nevojat më të thella të zemrës së tyre. E është kjo që duhet theksuar më tepër në epokën tonë të shndërrimeve, në të cilën e perceptojmë në mënyrë gjithnjë më të gjallë e urgjente, përgjegjësinë tonë ndaj të varfërve të botës. Prej kohe Paraardhësi im i nderuar, Papa Pali VI, i shikonte saktësisht mangësitë e prapambetjes, si një largim nga humaniteti. Në këtë këndvështrim, në enciklikën ‘Populorum progressio’ ai denonconte ‘mangësitë materiale të atyre, të cilëve u mungojnë edhe gjërat më të domosdoshme për jetesën, por jo më pak edhe mangësitë morale të atyre, që janë gjymtuar nga egoizmi… strukturat shtypëse, si ato që vijnë nga shpërdorimet e pronës, ashtu edhe ato që burojnë nga shpërdorimet e pushtetit, nga shfrytëzimi i punëtorëve dhe nga padrejtësitë e tranzicionit. (n. 21). Si ilaç kundër këtyre të këqijave, Pali VI këshillonte jo vetëm ‘të merren parasysh dinjiteti i të tjerëve, orientimi drejt shpirtit të varfërisë, bashkëpunimi për të mirën e përbashkët e vullneti për paqe.’, por edhe ‘njohja nga ana e njeriut e vlerave më larta dhe e Zotit, i cili është burimi dhe caku i fundit i tyre. (ibid). Në këtë vijë, Papa nuk ngurronte të propozonte “sidomos fenë, dhuratë e Hyjit e pranuar nga vullneti i mirë i njeriut dhe unjësimin në dashurinë e Krishtit’ (ibid). Prandaj vështrimi i Krishtit mbi turmën, na detyron të afirmojmë “humanizmin e përgjithshëm’, i cili ka të bëjë me zhvillimin në përgjithësi të njeriut dhe të të gjithë njerëzve’ (ibid, n. 42).
    • Për këtë arsye, ndihmesa e parë që jep Kisha për zhvillimin e njeriut e të popujve nuk përqëndrohet në mjetet materiale ose në rrugëzgjidhjet teknike, por në kumtimin e të vërtetës së Krishtit, e cila edukon ndërgjegjet dhe mëson dinjitetin e vërtetë të njeriut e të punës, duke promovuar formimin e një kulture, që i përgjigjet me të vërtetë të gjitha kërkesave të njeriut. Përballë sfidave të tmerrshme të varfërisë në shumë vende të botës, indiferenca dhe mbyllja brënda interesave vetjake krijojnë një kontrast të palejueshëm me ‘vështrimin’ e Krishtit. Agjërimi dhe lëmosha të cilat, së bashku me lutjen, Kisha i propozon në mënyrë të posaçme në periudhën e Kreshmëve, janë rast i zgjedhur për të përkuar me këtë vështrim. Shembujt e shenjtorëve dhe përvoja e pasur misionare që karakterizojnë historinë e Kishës, janë tregues të çmuar mbi mënyrën më të mirë që duhet zgjedhur për të mbështeur zhvillimin.
    • Edhe sot, në kohën e ndërvartësisë globale, mund të vërehet se asnjë projekt ekonomik, shoqëror ose politik nuk e zevendëson dhurimin e vetvetes për tjetrin, në të cilin gjen shprehjen e vet dashuria e krishterë. Kush vepron sipas kësaj logjike ungjillore, e jeton fenë si miqësi me Zotin e mishëruar dhe, ashtu si Ai, i bën të vetat nevojat materiale e shpirtërore të të afërmit. E shikon si mister të pamatshëm, të denjë për kujdes e vëmendje të pakufishme. E di se kush nuk e jep Zotin, jep tepër pak , siç thoshte e Lumja Tereza e Kalkutës: “Varfëria e parë e popujve është mosnjohja e Krishtit”. Prandaj duhet ta gjejmë Zotin në fytyrën e mëshirshme të Krishtit: pa këtë perspektivë, asnjë qytetërim nuk mund të ndërtohet mbi baza të shëndosha. Falë burrave e grave që i binden Shpirtit Shenjt, në Kishë kanë lindur shumë vepra bamirësie për promovimin e zhvillimit: spitale, universitete, shkolla për përgatitjen profesionale, mikrosipërmarrje. Janë nisma të cilat, shumë më shpejt sesa shprehje të tjera të shoqërisë civile, kanë dhënë prova të shqetësimit të sinqertë për njeriun nga ana e njerëzve të vënë në lëvizje prej lajmit ungjillor. Këto vepra tregojnë rrugën për ta udhëhequr edhe sot botën drejt një globalizimi, që duhet të ketë në qëndër të vëmendjes të mirën e vërtetë të njeriut e kështu ta çojë edhe drejt paqes së vërtetë. ‘Me të njëjtën dhembshuri të Jezusit për turmat, Kisha e ndjen edhe sot për detyrë t’u kërkojë atyre që kanë përgjegjësi politike e që kanë ndër duar levat e pushtetit ekonomiko-finaciar të promovojnë një zhvillim të bazuar mbi respektimin e dinjitetit të çdo njeriu.
    • Një vërtetim i rëndësishëm i kësaj përpjekjeje do të jetë ‘liria reale fetare’, që nuk kuptohet thjeshtë si mundësi për ta kumtuar e për ta kremtuar Krishtin, por edhe për të kontribuar në ndërtimin e një bote të frymëzuar nga dashuria. Në këtë përpjekje bën pjesë edhe vlerësimi real i rolit qëndror që luajnë vlerat fetare në jetën e njeriut, si përgjigje për pyetjet e tij më të thella e si motivim etik lidhur me përgjegjësitë e tij personale e shoqërore. Janë këto kriteret, mbi bazën e të cilave të krishterët duhet të mësojnë të vlerësojnë me urti edhe programet e atij që qeveris. Nuk mund t’i fshehim gabimet që janë bërë në rrjedhë të historisë nga ata, të cilët e quanin veten ‘nxënës të Krishtit’. Jo radhë herë, përballë përgjegjësisë për probleme të rënda, ata menduan se duhej të përmirësohej më parë toka, pastaj të mendohej për qiellin. Tundimi i shtynte të mendonin se përballë problemeve që prisnin zgjidhje urgjente, duhej në radhë të parë të ndryshonin strukturat e jashtme. E kjo, për disa, pati si pasojë shndërrimin e krishtërimit në moralizëm, zevendësimin e besimit me të vepruarit. Me arsye, prandaj Papa Gjon Pali II vërente: “Tundimi sot është që kristianizmi të kufizohet në një dije thjeshtë njerëzore, gati-gati në një shkencë, që e ndihmon njeriun të jetojë mirë. Në një botë tepër të shekullarizuar, ka ndodhur një shekullarizim i shkallshkallshëm i shëlbimit, në të cilin luftohet sigurisht për njeriun, por për një njeri të përgjysmuar. Në sa ne e dimë se Jezusi erdhi për të sjellur shëlbimin e plotë”. (Enc. Redemptoris missio, 11).
      E Kreshmët duan të na prijnë pikërisht drejt këtij shëlbimi të plotë lidhur me fitoren e Krishtit mbi çdo të keqe që shtyp njeriun. Duke e dashur Mësuesin hyjnor, duke u kthyer tek Ai, duke provuar mëshirën dhe dhëmbshurinë e Tij në sakramentin e Pajtimit, zbulojmë një ‘vështrim’ që shqyrton deri në fund të shpirtit e që mund të rifrymëzojë turmat dhe secilin nga ne. Ai ua rikthen shpresën atyre që nuk mbyllen në skepticizëm, duke u hapur përballë perspektivën e të lumit amshim. Historia dëshmon se Zoti, edhe kur duket se sundon urrejtja, nuk harron kurrë të japë dëshminë e tij të ndritshme të dashurisë. Marisë ‘burimit të gjallë të shpresës’ (Dante Alighieri, Parajsa, XXXIII, 12) ia besoj rrugën tonë të Kreshmëve, që të na prijë drejt Birit të saj. Asaj ia besoj, në mënyrë të veçantë, turmat, të cilat ende sot, të vëna në provën e varfërisë, kërkojnë ndihmë, mbështetje, mirëkuptim.
    • Praktikat krezhmore për traditën e krishterë janë 'armë' shpirtërore për të luftuar pasionet e këqija dhe veset


      (21.02.07)

      Kështu u shpreh Ati i Shenjtë sot pasdite në Aventin, ku kryesoi një takim urate në formën e “Stacioneve” romake.

      Kremtimi filloi me një çast lutjeje në Kishën e Shën Anselmit. Më pas vijoi proçesioni drejt Bazilikës së Shën Sabinës, ku u kremtua Eukaristia me ritin e përhimjes.

      Pas pak, duke u përhitur – tha Papa në fillim të homelisë – do të dëgjojmë përsëri ftesën për t’u penduar, të shprehur përmes formulës “Pendohuni e besoni në Ungjill”, ose “Kujtohu se je hi e në hi do të kthehesh!”. Pikërisht për shkak të pasurisë së simboleve e të teksteve biblike dhe liturgjike, e Mërkura e Përhime – tha Papa – quhet ‘porta e Krezhmëve”.

      Duke komentuar leximet liturgjike, Ati i Shenjtë krijoi atmosferën pendestare të kësaj kohe të fortë, me ftesën biblike që Zoti e vë në gojën e Joelit profet: “Khehuni nga unë me gjithë zemër, me agjërime, me lot e vajtime; shqyeni zemrat e jo petkat; kthehuni, sepse Hyji juaj është i butë e i mëshirshëm, i durueshëm e i dhimbshëm, ndjen keqardhje për fatkeqësitë”.

      Ftesa e Joelit ka vlerë edhe për ne - nënvizoi Papa dhe i ftoi besimtarët të mos ngurrojnë për ta rigjetur miqësinë e Zotit, të humbur për shkak të mëkatit, duke përsëritur kthesën e Psalmit të madh pendestar: “Na fal, o Zot, kemi mëkatuar! Na e kthe sërisht gëzimin që ndjen njeriu i shpëtuar!”.
      Më pas, me Shën Palin, Papa përsëriti ftesën “Ky është çasti i favorshëm, kjo – dita e shpëtimit!”.

      “Liturgjia e së Mërkurës së Përhime na tregon se kthesa e zemrës tek Zoti është përmasa themelore e kohës së Krezhmëve. E kjo thirrje ndjehet fuqimisht gjatë ritit të përhirjes – tha Papa - dhe më pas shpjegoi se riti ka një kuptim të dyfishtë: lidhet me ndryshimin e brëndshëm, kthesën e pendesën dhe na kujton brishtësinë e njeriut”.
    • Si shpjegoi domethënien e liturgjisë së lashtë romake të së Mërkures së Përhime, Papa theksoi:

      “Të dashur vëllezër e motra, kemi dyzet ditë për ta thelluar këtë përvojë shpirtërore asketike, duke bërë vepra dashurie të krishterë, dmth duke dhënë lëmoshë, duke u lutur e duke agjëruar”.

      Benedikti XVI sqaroi, në vijim, se agjërimi, për të cilin Kisha na fton në këtë kohë të fortë, nuk ka të bëjë me arsye fizike ose estetike. Lidhet ngusht me pastrimin shpirtëror të njeriut, me çhelmimin e tij nga mëkati e nga e keqja; e edukon njeriun të çlirohet nga skllavëria e vetvetes, e bën më të vëmendshëm në dëgjimin e zërit të Zotit e në shërbim të vëllezërve.

      “Për këtë arsye agjërimi dhe praktikat e tjera krezhmore, tradita e krishterë i konsideron si ‘armë’ shpirtërore për të luftuar të keqen, pasionet e mbrapshta e veset”.

      Këtë theksoi Papa dhe në përfundim të homelisë, duke kujtuar Mesazhin e tij të Krezhmëve 2007, u përsëriti besimtarëve ftesën për t’i jetuar këto dyzet ditë hiri të posaçëm, si kohë eukaristike. Në përfundim të Meshës Shenjte besimtarët e pranishëm u përhinë, ashtu siç u përhinë të gjithë besimtarët në botën katolike.