Gjuhët e Biblës

    Diese Seite verwendet Cookies. Durch die Nutzung unserer Seite erklären Sie sich damit einverstanden, dass wir Cookies setzen. Weitere Informationen

    Përkthyes

    Radio Projekt 21

    Ndegjo me Internet Explorer

    Ndegjo me Firefox

    Forumsstruktur

    Team

    • Gjuhët e Biblës

      Gjuhët e Biblës
      Shumica e madhe e librave të BV kanë qenë shkruajtur në hebraisht. Ka edhe disa fragmente të shkruajtura arabisht. Kemi edhe disa libra, që më vonë janë të shkruajtura në greqisht. Librat e BR janë shkruajtur në greqisht, të quajtur ndryshe edhe si ‘koine’ – gjuhë botërore e komunikimit në kohën e parë të krishterimit.

      Kopistët a kanë qenë besnikë?
      S’mund të mohohet se duke kopjuar tekstet nuk janë bërë edhe gabime. Të mendohet mundi i madh që është dashur të hiqet në përgatitjen e materialit të shkrimit si dhe në vetë aftësimin e shkruesve. Ka pasur gabime teknike, gabime që kopjisti nuk e ka marrë mirë vesh tekstin, ndonjëri ka pasur dëshirë të korrigjojë, gjoja kështu e bën tekstin më të kuptueshëm. Kopjet që quhen ‘kode’ ruhen nëpër bibliotekat botërore. Specialistët bazohen në to për ta caktuar tekstin e sigurt.
      Për fat të mirë kemi edhe një tjetër gjë: BV ka pasë qenë përkthyer greqisht për bashkësitë hebrenje të shpërndara që më nuk e kuptonin hebraishten. Ndër përkthimet në greqisht, më i përmenduri është, ai që quhet: Të shtatëdhjetët – Septuaginta, të quajtur kështu se thuhet se e kanë përkthyer 70 vetë. Thuhet se e kanë përkthyer përpikërisht. Është përkthyer nga nja tekst hebraisht që ka humbur, por që është krejt afër me tekstin hebraisht që ne e kemi. Për ne të krishterët është shumë i nderuar pari autorët e BR e kanë cituar e përdoruar. Shën Jeronimi e ka përkthyer ne shekullin IV në gjuhën latine që në perëndim latinishtja tashmë kishte zënë vendin e greqishtes dhe ky përkthim latinisht u quajt Vulgata, një emërtim që do të thotë është përkthyer lirisht ose e përkthyer në gjuhën popullore. Në Kishën e Perëndimit ka qenë përdorur ‘zyrtarisht’ deri që u hoq latinishtja si gjuhë e vetme liturgjike në Koncilin II Vatikanit.
    • Teksti masoretik
      Lidhur me tekstin e BV në gjuhën herreje, del një problem: mbi cilin tekst të hebraishtes të bazohet përkthimi? Në kohën e fundit mendimi i përgjithshëm i specialistëve është të merret teksti hebraisht masoretik që u vendos prej ekspertëve hebraik të shek. VI dhe VII, sepse në këtë kohë u futën ‘masore’ – vokalet, pasi dihet se gjuhën semitike (hebraishtja) nuk i kanë shënuar zanoret.

      Të shtatëdhjetët (LXX)
      Edhe sot e kësaj dite u jepet rëndësi e madhe të LXX-ve për shkak të përdorimit të gjatë të këtij përkthimi. Vulgata mbetet, për shkak të përdorimit të saj të gjatë në Kishën e Perëndimit, një tekst shumë i çmueshëm referimi.

      Vulgata e Re
      Pali VI më 29 nëntor 1965, themeoi Komisionin Papnor për të rishikuar në bazë të arritjeve moderne të kritikës së shëndoshë tekstuale e linguistike të kohëve të fundit të specialistëve te shkencave biblike. U bë një punë shumë e madhe eskpertësh biblistë të të gjitha degëve e të gjitha konfesioneve të krishtera e çifute. Papa Gjon Pali II me Konstitucionin SCRIPTURARUM THESAURUS të datës 25 prill 1979 e shpalli botim tipik.
    • Jeta e dorëshkrimeve
      Kopjuesit janë munduar, siç e kanë për detyrë, t’i jenë sa më besnikë tekstit që kanë kopjuar, pra origjinalit. Megjithatë nuk përjashtohet edhe mundësia që të kenë vjedhur edhe ndonjë gabim. Ndonjë kanë mundur të bëjnë edhe qëllimisht që (në mendjen e tyre) teksti të dalë më i qartë. Por krahasimi i shumë manuskripteve u jep mundësinë specialistëve të kritikës tekstuale ta gjejnë atë që në të vërtetë ka qenë teksti i parë i hagiografit.
      Gabimet që pa qëllim kanë mundur të bëjnë janë aq pak e të parëndësishme, saqë aspak nuk ia kanë ndryshuar shpirtin Biblës. Bibla na paraqitet e shëndoshë krejtësisht me gjithë vërragët që gjatë shekujve i është dashur t’i pësojë, por plotësisht të shëruara.

      Specialistët
      Shumë specialistë bibilistë e studiojnë vazhdimisht këtë çështje, sidomos sot me mjete teknike që kanë zbuluar njerëzit mund t’i krahasojnë qindra e qindra manuskriptesh si dhe fragmentet e ndryshme që gjenden kohë pas kohe. I krahasojnë me dorëshkrime edhe përkthimet e ndryshme. Puna e tyre na siguron se teksti qenësor i Biblës është pa farë dyshimi mirë i përcaktuar, mijëra herësh më mirë se të gjithë tekstet e tjera të antikitetit të autorëve klasikë që askush nuk i vë në dyshim. Edhe në këtë pikëpamje Bibla zë vend të veçantë me një besueshmëri të autenticitetit të sigurt. S’ka specialistë që në ndër ditët tona nuk ka besim të plotë në këtë tekst.
    • Përkthimi shqip
      Megjithëse nuk mund të lavdërohemi se kemi shumë përkthme të Biblës në gjuhën shqipe, sidoqoftë në letërsinë tonë, përkthimet e Biblës zënë me siguri një vend nderi, edhe pse shumë prej tyre kanë humbur gjatë shekujve, ndërsa ato që i kemi janë një nder i madh për gjuhën shqipe. Mjafton të përmendim se gjuha e shkruar shqipe fillesën e vet e ka në tekste Biblikë, përndryshe si edhe për gjuhët e tjera të Europës. E ndëse e marrim parasysh të dhënën që na e jep Arqipeshkvi i Tivarit Gulimus Adae: Directorium ad passegium faciendum per Philippum regjem Franciae in terram sanctam anno 1332, ku në pjesën e parë të shekullit XIV, arqipeshkvi Tivarit na jep një të dhen të mrekullueshme se shqiptarët megjithëse kanë një gjuhë krejt të ndrshme nga latinishtja në të gjitha librat e vet përdorin shkronjat latine. E çfarë duhet të kenë qenë këta libra? Me siguri me tematikë religjioze e me siguri më se shumti përkthime të Shkrimit Shenjt. Pastaj nëse e marrim parasysh librin e parë të botuar shqip Mesharin, kemi përveç të tjerash përkthime copash të Shkrimit Shenjt të BV dhe BR. Po edhe Bogdani në një relacion të vitit 1665 shkruan se nëpër famulli gjenden këta katër libra:
      L’Evangeli in Albanese - Ungjijtë shqip
      Il Specchio Romano – Rituali romak shqip
      La Dottrina Piccola – Doktrina e vogel shqip (Luigj Marlekaj)
      Pietro Bogdani e l’Albania del suo tempo - D'Antonio Editrice S.n.c. Paolo del Colle (BA), faqe 146.
      Jemi të mendimit se Ungjijtë shqip duhej të kenë qenë së paku Leksionarët me pjesë të Biblës që janë lexuar ditëve të diela e të kremteve. Ndoshta mund të jenë edhe prej Mesharit të Buzukut, por mendoj se më parë duhej të kenë qenë përkthime të tjera, pasi që një numër specialistësh mendojnë se edhe Dom Gjoni do t’i ketë gjetur pjesët e Biblës të përkhyera para tij e ai vetëm i ka ndryshuar ndonjë pjesë në botimin e tij.