Një Histori e Shenjtë

    Diese Seite verwendet Cookies. Durch die Nutzung unserer Seite erklären Sie sich damit einverstanden, dass wir Cookies setzen. Weitere Informationen

    Përkthyes

    Radio Projekt 21

    Ndegjo me Internet Explorer

    Ndegjo me Firefox

    Forumsstruktur

    Team

    • Një Histori e Shenjtë

      Një Histori e Shenjtë


      Ndërmjet të një ngjarje dhe treguesit të saj patjetër është jnë distancë herë më e vogël e shpeshherë mjaft e madhe. Pastaj secili tregon ashtu siç e ka kuptuar ngjarjen ose nga këndvështrimi i tij, atë që më shumë i ka interesuar ose atë që më tepër i ka lënë mbresa.
      Atëherë çfarë, në të vërtetë, ka ndodhur? Është pyetje që zakonisht ia bëjmë vetvetes dhe të tjerëve. Kjo në mënyrë të veçantë bëhet kur është çështja lidhur me Biblen. ‘Moisiu vërtet e pa kaçubën të ndezur flakë e nuk digjej? Deti i kuq vërtet u nda dysh për ta lënë popullin e Izraelit të kalojë terikut? Jezusi vërtetë me frushkull i dëboi tregtarët nga Tempulli? Fjalë për fjalë e këndoi Zoja e Bekuar Magnificat.. etj.etj.

      Një krahasim
      Një shkrimtar del të frymëzohet në shëtitoren e bregut të detit në Durrës. Është ditë e mirë vjeshte së vonuar. Kur ja, zihet dielli, qiellin e mbulojnë retë, çon erë dhe ia fillon të bjerë shi me rëshekë siç di të ndodhë në vjeshtë. Ikin të gjithë, ikën edhe shkrimtari e kur hyn në dhomë shënon: “Dola të marr pak frymë e të më vijë ndonjë mendim për të shkruar. Por papritmas u mbulua qielli e ia plasi shiu. S’mbeti askush në shëtitore përveç dy të rinjve që ishin ulur në bankë. Dukej se s’iu kujtonin stuhisë... ishin krejtësisht të... tretur”.
      Pas pesëdhjetë vjetësh mbesa pyet gjyshen: “Më trego si ka qenë kur ia ke dhënë fjalën gjyshit se do të martoheshe me të”. E gjyshja i përgjigjet: “Ishte ditë e bukur pranverore. Dielli ngrohte këndshëm. Lule gjithkund përreth. Ne rrinim njëri bri tjetrit në një bankë shëtitore të Durrësit”. Gjyshja ka harruar pas pesëdhjetë vjetëve se si ka qenë moti e ç’stinë ka qenë.
      Asaj i kujtohet ajo që ka sprovuar në zemër kur është fejuar dhe i kujtohen pesëdhjetë vjetët që i ka kaluar në përkim me fatin e vet.
    • Cila është e vërteta?
      E vërteta e reportazhit është ajo që e ka shënuar shkrimtari. Po e vërtetë, në një nivel tjetër është kjo që e tergon gjyshja: çfarë i ka ndodhur në brendinë e shpirtit asaj: fakti se atë ditë është fejuar e kjo është plotësisht e vërtetë: kjo ka rëndësi për të, ta dëshmojë e jo të bëjë reportazh mbi dukuritë e jashtme të asaj dite.
      E vërteta shikohet disa aspekte: shkrimtari shënon si kamera televizive, gjyshja kujdeset të tregojë çfarë në të vërtetë ka ndodhur në shpirtin e saj atë ditë. Kjo e vërtetë kërkon kohë. Zakonisht nuk shihet me sytë e lëngët. Kush përshkruan duke shfletuar dokumente e dokumente.
    • Po Bibla?
      E vërteta e Biblës nuk është reportazh. Përshkrimi ekzakt i jashtëm i zhvillimit të ngjarjeve as që është qëllimi i parë i Biblës. Një popull ka parë gjatë historisë së tij një mbrojtje të veçantë dhe një drejtim të posaçëm të Hyjit Shëlbues e Mbrojtës dhe për këtë ai bën dëshmi të çiltër. Pikë se pari Bibla është ky dëshmim i fesë. Besimtarët përkujtojnë këto momente me rëndësi të ndërhyrjes së Hyjit në historinë e këtij populli. Zakonisht në të mirën e tij por edhe sa herë në qortim të tij gjithmonë për ta përkujtuar se është i varur prej Tij. Shkrimtarët e Biblës s’kanë për qëllim të bëjnë histori, në asnjë mënyrë në kuptimin që ne sot i japim historisë. Këndej ata zgjedhin ndodhje, tregojnë ngjarje ashtu që t’i shërbejnë këtij qëllimi: përforcimit të fesë e rritjes së shpresës në mbrojtjen e tij.
      Atëherë a mund t’i besojmë Biblës? A mos është kthyer në legjendë, ku faktet s’kanë më rendësi në vetvete, por kanë vlerë aq sa rrisin dhe ushqejnë fantazinë? Jo, assesi! Ata që e kanë shkruar Biblën, ata i afrohen shumë në mirë të së vërtetës së fakteve. Por duhet të mos harrohet se e njëjta e vërtetë ndryshe paraqitet në poezi, ndryshe në një fjalim oratorik, ndryshë në një uratë, në gjegjëza, fjalë të urta, në humor, në sarkazëm, në letër... etj. Ndryshe një popull nga një tjetër, ndryshe në këtë kohë të ndryshme. Kur populli ynë thotë: “Këta rrahen kodrave e duhen gropave’. – s’ka malësor as fushanjor që nuk e merr vesh se këta dy shkojnë mirë ndër vete por e lyp puna që në publik t’i kundërshtojnë njëri-tjetrit. Ta marrësh vesh ad litteram do të thotë se s’ka marrë vesh asgjë.
    • Në kohë kur kanë shkruajtur Biblën nuk kanë qenë kriteret e sotme.
      Disa shembuj - a) Tregimet e Zanafillës mbi krijimin e botës janë meditime të kohës që aso kohe kanë qenë në qarkullim. S’ka dyshim se redaktori ose redaktorët i kanë shfrytëzuar ato dije që në atë kohë kanë ndikuar në mendimin e njerëzve. Tregimi i dytë mbi krijimin (Zan 2-3) ndikohet patjetër nga të dhënat e kohës si psh. prej tregimeve babiloneze të poemës së Gilgameshit. Pse të çuditemi nëse në librat e shkencës para Kopernikut do të lexosh se toka është qendër, rreth së cilës sillet dielli. Deri atëherë ka qenë shkencor sistemi gjeocentrik e jo heliocentrik. Çdo ditë nga shkenca zbulohen të dhëna të reja që kryekëput e ndryshojnë teorinë e pakmëparshme, por ajo që është e qartë e çfarë do të thotë Bibla është se bota – gjithësia dhe njeriu vijnë prej Hyjit: bota i është dhënë njeriut e për rregullimin e saj është përgjegjës; Hyji nuk është kundër njeriut; s’ka por vetëm NJË HYJ. Kët janë të dhënat që shpall Bibla, merret vesh me ato mjete e mënyra diturore që kanë qenë në atë kohe. S’është ndoshta jashtë vendit të përseritet fjala e një kardinali në Koncilin e Trentos kur tha me buzë në gaz: “Zanafilla nuk na tregon si është bërë qielli, por si shikohet në qiell”.
      b) Tregimet mbi patriarkët (Zan 11-50) janë trajtuar sipas të dhënave gojore të çdo fisi brez pas brezi siç dihet se ka ndodhur në çdo komb për sidomos ndër semitë. Çdo fis ka ruajtur në traditën e tij emrin dhe veprat më me rëndësi të trungut të tij. Redaktori pastaj i ka renditur e stilizuar dhe nuk dyshohet se janë persona historik.
    • Etapat e mëdha të historisë së Izraelit

      Në fuqi të të dhënave të Daljes nga Egjipti, të të dhënave profetike, historianët ia kanë dalë ta rikonstruktojnë historinë e Izraelit në konturat e saja të mëdha. Rreth vitit 1250 para Kr., një grup ia del të shkëputet nga skllavëria e Egjiptit dhe të arrijë në Kanaan. Atje bashkohet me grupe të tjera të të njëjtës gjuhë dhe të njëjtit gjak. Me kohë merr pushtetin mbi Kanaanin dhe organizohet në shtet. Rreth 1.000 para Kr., një ushtarak Davidi, ia del ta bashkojë Veriun dhe Jugun në një mbretëri. Por pas tij mbetet e hapët rruga për fron. Salomoni ia del të mbizotërojë, por kah fundi i mbretërimit të tij nisin pakënaqësitë. Pas vdekjes së tij ndahen dhjetë fiset e Veriut e mbretëria ndahet në Izrael e Judë. Mbretëria e Izraelit humbet në vitin 721 para Kr., prej asirianëve. Juda sharron nën pushtetin e babilonezëve në vitin 787 para Kr. Një pjesë e popullit shpërngulet me dhunë e pas 50 vjetësh përafërsisht, nën sundimin e persianëve, kthehet në atdhe, por gjithmonë në robëri pas persianëve nën grekë e pastaj nën sundimin romak. Kështu historianët ia kanë dalë të japin një skelet të historisë në pika të mëdha për të cilën histori flet në mënyrën e tij Bibla. Kërkimet arkeologjike si dhe dokumentet e historisë profane i pranojnë për të dhëna historike mëgjithëse dallohet se insistojnë mbi do ngjarje e heshtojnë mbi disa të tjera, për çka s’duhet të çuditemi pasi shkrimtarëve të Biblës u intereson të përforcojnë fenë dhe shpresën e bashkëatdhetarëve të tij në Hyjin mbrojtës dhe Shpëtimtar. Për këtë qëllim fusin në përdorim tradita, tregime, këngë popullore të lidhura me ndonjë ngjarje historike, përdorin arkivat ekzistuese për të treguar lavditë e mbretërve.
      Të mos harrohet se hariografët kanë për qëllim ta edukojnë lexuesin. Ata shkruajnë një histori ‘të shenjtë’. Megjithatë ata janë të siqertë në tregimin e ngjarjeve historike, megjithëse theksimi bie mbi ‘e shenjtë’.
    • Librat profetikë

      Shkrimet profetike janë tekste predikimesh të disa njerëzve besimtarë të grishur e të shndritur prej Hyjit, që e kanë mësuar, qortuar e ngushëlluar popullin e Izraelit gjatë historisë së tij. Me anë të teksteve që kemi tregohet feja e madhe në Zotin dhe shpresa ngushëlluese në mbrojtjen e tij. Por këto tekste s’janë – s’është vështirë të kuptohet – nxjerra nga shiriti i manjetofonit – janë përmbledhje të predikimeve të tyre të renditura e të tilla e kanë parë dritën e diellit dhe bashkësia i ka pranuar për fjalën e Zotit. Ato janë përmbledhje të sa e sa profetëve nën emrin e njërit. Kështu në Librin e Isaisë specialistët shohin nën atë emër së paku tri grupe pa marrë parasysh sa e sa copëza që mund të jetë të ndokujt tjetër. Tekstet profetike janë rrjedhoja e një pune shumë të madhe, ku shprehet jeta e bashkësisë që i ka pranuar.