Çfarë është Sufizmi?

    Diese Seite verwendet Cookies. Durch die Nutzung unserer Seite erklären Sie sich damit einverstanden, dass wir Cookies setzen. Weitere Informationen

    Përkthyes

    Radio Projekt 21

    Ndegjo me Internet Explorer

    Ndegjo me Firefox

    Forumsstruktur

    Team

    • Në ceremoninë funebre të tij u mblodhën një mori e madhe njerëzish që s’ishte parë asnjëherë tjetër. Dhe namazin e xhenazes ia fali nxënësi Ibni Abidin, ashtu siç kishte kërkuar ai vetë.
      Duke u zbritur në varr, nga kufoma e bekuar e Mevlana Halit Bagdatit u përhap përreth një aromë e këndshme. Çdokush që ndodhej aty, e ndjeu atë aromë të këndshme që përkëdhelte shpirtrat. Disa vizitorë shpirtërorë thonë se ajo aromë vazhdon ende të ndihet!
      Më i dashuri i miqve të Zotit, mbreti i dijetarëve të diturisë dhe kulturës fetare, Mevlana Halit Bagdati e ka ende frymëzimin, në veprim, përpjekjen, të lartë. Përpjekja e tij përmendet si zemër nxënësi plot dritë. Disa pjesë nga letrat e tij:“Bëhuni të mençur! Po qe se dikush e mban veten më të lartë se dikush tjetër, ky veprim i tij do të thotë tentativë për pretendim hyjniteti, gjë që bëhet shkak që ai të përzihet përjetësisht nga mëshira hyjnore. Allahu i Lartë na mbrojftë të gjithëve nga kjo! Ja, si shembull mësimdhënës, gjendja e Iblisit!
      I mallkuari, me një paturpësi dhe moskokëçarje të madhe përballë Zotit, tha: “Unë jam më i lartë se Ademi!”
      Pastaj as pendesë nuk bëri. Atëherë, Zoti e përzuri përjetësisht nga mëshira e Tij!
      Prandaj, personi i cili është udhëtar i udhës së Allahut, duhet ta mendojë veten një gradë më poshtë se çdokush tjetër. Sepse sa e sa mëkatarë ka pasur që, me një pendesë të sinqertë dhe me duar të dridhura janë drejtuar drejt selisë së lartë të Allahut dhe janë regjistruar si njerëz të orientuar në librin e të mirëve. Krahas kësaj, sa e sa të devotshëm ka pasur që, në fund, kanë shkarë në anë të mëkatarëve!
      Dijeni se edhe nëse aktet e evlijave u përngjajnë në pamje akteve të njerëzve të tjerë, në të vërtetë janë tjetër gjë.
      O udhëtarë të së Vërtetës! Në fenë e Hz. Muhammed Mustafasë (s.a.s.), kurrë të mos u jepni leje dhe mundësi mefshtësisë dhe dembelizmit, sepse orientimi dhe përpjekja në këtë rrugë janë më me vlerë se shumë zbulime dhe parashikime shpirtërore! Veç kësaj, duhet të dihet se po qe që zbulimet shpirtërore dhe kerametet s’bëhen pretekst për shtimin e respektit ndaj urdhrave të fesë, s’janë gjë tjetër veçse ngatërresa e kokëçarje! Me raste të ndryshme kam thënë dhe prapë them se të gjithë evlijatë bujarë janë të një mendimi se tarikatizmi i cili nuk respekton urdhrat dhe ndalimet e kësaj feje të vërtetë, është ateizëm dhe prapësi! Megjithëkëtë, pa hyrë në rrugën e edukimit mistik, ecja e orientuar në udhëtimin e përjetësisë është mjaft e vështirë. Sepse nefsi urdhërues (nefsi emmare) ka lloj-lloj intriga dhe kokëçarje që e shkatërrojnë njeriun, ashtu që edhe sikur njeriu t’i mësojë përmendësh të gjitha dituritë, e ka të pamundur të shpëtojë nga dredhitë e nefsit! Këto dredhi mund të eliminohen vetëm me anë të edukimit dhe ndërhyrjes së një prijësi të përkryer. Përndryshe, robi nuk mundet të meritojë shfaqjet shpirtërore që do t’ia zbukuronin zemrën dhe nuk mundet të përparojë me sinqeritet në rrugën e fesë së vërtetë!
      Prandaj duhet kuptuar se rruga e quajtur tasavvuf është një faktor moraloshpirtëror që siguron pasionin dhe vitalitetin e domosdoshëm për t’i zbatuar denjësisht urdhrat e fesë! Atëherë, dituria pa përmbajtje është mundim, kurse përmbajtja në kundër shtim me urdhrat dhe ndalimet e fesë sonë është prapësi! Mbështetemi te Allahu nga të dyja!..”
      Një ditë u tha kështu myridëve, nxënësve të vet:
      “Braktisini zakonet e injorancës dhe mbahuni pas sunnetit profetik! Mos bëni
      miqësi me ata njerëz që i japin rëndësi vetëm ushqimit të trupit! Veç kësaj, ju këshilloj t’i lini takimet me njerëzit me post dhe pozitë me qëllim për të pritur diçka prej tyre! Po të viheni përballë me dy punë të prishura që mbeteni të detyruar t’i bëni nën shtytjen e disa domosdoshmërive, zgjidhni atë më të lehtën! Personat që dua më shumë ndër ju, janë ata që kanë më pak interes dhe lidhje me njerëzit e kësaj bote, që nuk u bëhen barrë të tjerëve, që merren me fikhun dhe hadithet!
      Ky i varfër ju thotë: Çdokush të kthehet te Zoti i vet me sa t’i vijë për dore!
      Kjo botë s’janë paratë dhe rrobat! Bota e njeriut janë gjërat për të cilat ai përpiqet me të gjitha mundësitë, për të cilat tregon interes dhe i fiton! Kërkesa jonë për ata që duam, është të merren me punë të mira të cilat do t’ua zbardhnin faqen nesër para gjyqit të Zotit! Zoti na mbrojftë nga ajo ditë e tmerrshme që ta nxin fytyrën! Dijeni se si puna e mirë, ashtu dhe puna e keqe janë për ata që i bëjnë!”
      Njërit prej nxënësve të vet i pati shkruar kështu:
      “Sa të jesh gjallë, mbahu fort pas urdhrave dhe ndalimeve të Allahut! Në të gjitha kushtet përmende shumë Allahun! Vetëm te Ai mbështetu dhe kapu fort pas tevekulit! Mos ia jep zemrën kësaj bote mashtruese e të përkohshme! Interesohu për atë që është e përjetshme! Mos e harro vdekjen, vetminë e varrit dhe ditën e llogarisë!
      Bëj përgatitjen e duhur për to! Për këtë, mbahu fort pas Kur’anit të Shenjtë dhe Traditës Profetike! Ktheua shpinën sajimeve! Lutu për suksesin e muslimanëve dhe për disfatën e armiqve dhe murtedëve ose tradhtarëve të fesë!
      Bëhu i devotshëm! Mos u shkakto mundim dhe shqetësim njerëzve! Këtë ta kesh kujdes veçanërisht kur të ndodhesh në Mekën e Shenjtë dhe në Medinën e Ndritshme! Edhe sikur të të përgojojnë ty, ti asnjë mos përgojo! Çdokënd dije mbi veten! Harroji punët e dobishme që ke bërë, në mënyrë që nefsi të mos marrë pjesë për vete! Me fjalë të tjera, pranoje sikur s’ke bërë asnjë të mirë! Krahas kësaj, edhe sikur në çdo bamirësi ta pranosh se ke dështuar, shpresën nga Allahu i Lartë mos e pre!
      Mirësia e Allahut të Lartë për një njeri është më e dobishme për të edhe sikur puna e vetë atij të jetë sa shuma e punëve të njerëzve dhe xhindve bashkë! Vazhdo me dhikrin dhe vetëllogarinë e zemrës dhe mos u trego i mefshët në to! Dhe mbahu pas botës shpirtërore të njerëzve të mëdhenj të kësaj rruge! Trego konsideratë për njerëzit e dijes dhe Kur’anit! Këndo Kur’an sa të mundesh! Dhe merru shumë me diturinë e fikhut! Dhe të të mos pengojë nga kjo mendimi për ta ruajtur qetësinë e zemrës! Sepse pa fikh nuk bëhet adhurim!
      Dhe vazhdoji namazet tehexhxhud, ishrak, duha dhe evvabin! Qëndro gjithmonë me abdest! Dhe fli pak! Kënaqu gjithmonë me atë që ke në dorë! Dhe shih të përpiqesh ditë e natë në rrugën e Zotit!..”
      Zoti ynë! Na mundëso neve dhe të gjithë miqve të fesë pjesë nga
      klima e zemrës e Hirësisë Mevlana Halit Bagdati i cili, duke shërbyer
      ditë e natë në rrugën tënde të lartë, duke u përpjekur për ta përjetuar
      denjësisht fenë e vërtetë, pati arritur një pozitë të lartë në fitimin e pëlqimit tënd!
      Amin, ashtu qoftë!
    • Sa mësimdhënëse është kjo ngjarje e Hazreti Halid Bagdadit e përjetuar para se të bënte sulukun(metoda për të arritur kënaqësinë e Allahut sipas tasavvufit.) në rrugën e tasavvufit: Hazreti Halid Bagdadi ishte nisur për haxh.Në Medine takoi një njeri me fytyrë të ndritur.Iu morën mendët nga vezullimi shpirtëror i këtij velijullahu dhe si një një i paditur që kërkon të dijë nga një i ditur, kërkoi këshilla nga ai, duke iu drejtuar: O Halid! Kur të arrish në Meke, nëse në Qabe vëren ndonjë gjë në kundërshtim me etikën, mos mendo keq menjëherë për të pranishmin e mos e gjyko gabim! Syrin dhe zemrën largoje prej hulumtimeve ndaj të tjerëve! Angazhohu për të zbukuruar botën tënde të brendshme!”
      Me shikim të parë, kjo shprehje duket si një paralajmërim hermetik, por në të vërtetë ishte një sinjal i linjës enigmatike mes Hazreti Halid Bagdadit dhe Pir-i Kamilit(Udhëzuesi ideal.), e cila do ta bëjë atë të arrijë shkallën e tij më të lartë.
      Mirëpo, Hazreti Halid Bagdadi, kur shkoi në Meke, e përjetoi aq shumë klimën shpirtërore që gjendej aty, sa pothuajse u deh shpirtërisht dhe e harroi këshillën. Kështu, me këtë ndjenjë, një ditë të premte ia tërhoqi vëmendjen shikimi që i bëri një dervish, me një veshje të parregullt dhe me pamje të çuditshme, i cili ia kishte sjellë shpinën Qabes. Me vete mendoi:– Sa njeri i pavetëdishëm qenka ky që i paska sjellë shpinën Qabes në një mënyrë jo të përshtatshme me etikën! Nuk e ditka madhështinë e këtij vendi të shenjtë!
      Në atë çast, pasi dolën ballë për ballë me njëri-tjetrin, ai i tha Halid Bagdadit: O Halid! A nuk e di ti se respekti që i bëhet besimtarit është më i vlefshëm se respekti që i bëhet Qabes, sepse zemra është këndvështrimi hyjnor? Një zemër e shëndoshë është bejtullah.
      Ruaje në zemër atë këshillën e atij besimtarit të Medines!...
      Pasi u rrënqeth nga këto fjalë që dëgjoi, Hazreti Mevlana Halid e kuptoi se ky njeri nuk ishte si gjithë të tjerët, por një veli i madh. Menjëherë ia kapi duart, i kërkoi falje dhe iu lut duke i thënë: O besimtar i sinqertë! Të lutem më ndihmo,më prano si një nga salikët (Udhëtar i tasavvufit)!” Dervishi i fshehtë pa thellësitë enigmatike të horizontit.
      Nuk më takon mua të të edukoj! Ti do të arrish në përsosmëri nën edukimin e Hazreti Abdullah Pir-i Dehlevisë, i cili gjendet në qytetin Dehli (Xhihanabad) të Indisë! Allahu të dhëntë sukses! – i tha dhe u largua.
    • Hazreti i Dashur Muhammed Muhyiddin, në fillim i rekomandoi asgjënë nxënësit të tij Aziz Mahmudin, për shkak se ky vinte nga një detyrë gjykatësi të ndritshme, pas kësaj e caktoi të shiste mushkëri në tregun e Bursës, ndërsa më vonë e urdhëroi të pastronte edhe vendet e abdestit në teqe. Si rezultat i këtij edukimi, duke fituar një përsosmëri që drejtonte edhe padishahët, gjykatësi Mahmudi u cilësua “Hydaji” nga vetë shejhu i tij.
      Një njeri, dëgjoi se Hazreti Hydaji kishte marrë dijen e alkimisë,kështu që erdhi te Hazreti dhe i tha:“O i Nderuar! Kam dëgjuar se ju keni marrë dijen e alkimisë, çfarë më thoni?”
      Pa thënë asgjë, Hazreti Hydaji këputi tri gjethe nga dega e varur pranë tij dhe u fryu. Gjethet, me lejen e Allahut, u bënë gjethe floriri.
      Njeriu i shkretë që po e shikonte këtë ngjarje me habi, edhe pse bëri të njëjtën gjë, nuk ia doli mbanë. Hazreti Hydaji tha: “O biri im! Dije se, të mësosh dijen e alkimisë, do të thotë të alkimosh veten...”
      Qëllimi i jetës dhe i adhurimit nuk është të bësh mrekulli, por të bëhesh një mysliman i përsosur ,duke shpëtuar nga veset, përmes rrugës së pastrimit të vetes dhe dëlirjes së zemrës.

      Sa bukur e tregon poeti dhe mendimtari i madh Muhammed Ikbal në një poezi të tij, rëndësinë e mbushjes së zemrës me dashuri, duke e pastruar veten: Një natë, në librarinë time, dëgjova që një insekt i tha fluturës: “Jam vendosur në librat e Ibn Sinas. Kam parë librat e Farabiut.(Kam ecur ndërmjet rreshtave të thatë që nuk dinë të mbarojnë dhe shkronjave të venitura të atyre rreshtave e i kam shkatërruar. Nisur nga kjo, kam shëtitur rrugë më rrugë në el-Medinetu’l-Fadila të Farabiut, që do të thotë qyteti i virtyteve, por) nuk e kuptova filozofinë e kesaj jete.
      U bëra një udhëtar i trishtuar i këtyre rrugëve pakrye e plot ankth. Nuk kam një diell që të m’i ndriçojë ditët e mia...”
      Flutura, duke iu përgjigjur insektit, i tregoi flatrat e djegura dhe i tha: “-Shiko!” “Unë i kam djegur flatrat e mia për këtë dashuri.” Pastaj
      vazhdoi:“Ata që e bëjnë jetën më të gjallë, janë përpjekjet dhe dashuritë.
      Dhe ajo që e bën jetën me flatra, është dashuria!..”
      Domethënë, duke i treguar insektit fletët e djegura, flutura po i thoshte me gjuhën e saj:“Ti shpëto veten tënde që të mos shkatërrohesh në shtigjet pa rrugëdalje të kësaj filozofie! Fluturo për te takimi, duke marrë pjesë në detin e kuptimit të Mesnevisë, i mbushur me dashuri, ndjenjë shpirtërore dhe begati!..”
      Ja pra! Për pastrimin e vetes dhe dëlirjen e zëmrës, duhet të kthehesh me një dashuri të thellë si flutura rreth diellit të ndjenjave shpirtërore, duhet të jetosh një jetë ttë mbushur me përpjekje dhe shërbim.

      Shejhu i nderuar Mahir Iz e kuptoi se dija e privuar nga thellësitë shpirtërore është e mangët, dhe se zgjidhja e vetme për ta zhdukur këtë mangësi është udhëzimi shpirtëror, kështu që në vitet e fundit të jetës së tij ai shkoi në rrugën e edukimit shpirtëror. Ai e tregon kështu këtë gjendje të tij:
      “Unë besoj se dituria e plotë arrihet nëpërmjet miqve të Zotit, sigurisht duke mos lënë pas dore edhe ndjekjen e saj me anë të studimit e të librit, por ama të mbledhësh të gjitha thashethemet e diturisë në mënyrë të pavarur është krejt e pamundur. Prandaj për të përshkuar shkallët e mija te vullnetit drejt miraxhit qiellorë të marifetit u lidha me atmosferën shpirtërore të Samiut, kjo u arrit në mënyrë krejt intuitive, pa asnjë masë inteligjence.”
      Për të hapur krahët në qiellin e dijes shpirtërore, duhet t’i mbështesim shkallët e dashurisë dhe të shërbimit në diellin e dijes shpirtërore dhe të ngjitemi ne to duke u përpjekur. Së fundi, pastrimi i vetes dhe dëlirja e zemrës është një vepër që duhet të vazhdojë pandërprerje gjatë tërë jetës. Besimtari duhet të jetë gjithmonë i zgjuar kundrejt vetes së tij, asnjëherë nuk duhet të mendojë se ka arritur përsosmërinë dhe nuk duhet të mposhtet nga hilet dhe mashtrimet e vetes. Hazreti Mevlana në këtë çështje bën këto qortime: “Kjo vete e poshtër kërkon të të dërgojë te një fitim i përkohshëm. Deri kur do të merresh me këtë fitim të përkohshëm, të mjafton ajo me të cilën je marrë deri tani.”
      “Kur vetja të jep premtime të reja për të mirë, i prish njëmijë herë ato premtime dhe pendime.”
      “Nëse jeta të jep njëmijë vjet kohë, vetja jote çdo ditë gjen nga një pretekst të ri.”
      “Nëse vetja e poshtër kërkon nga ti një fitim shpirtëror, domethënë vepra të mira, kujdes, mos u mashtro, sepse pas asaj kërkese, ka një hile të armikut vete.”
      “Vetja në dorën e djathtë ka tespitë dhe Kur’anin, por në mëngë ka të fshehur thikën dhe shpatën.”
    • Hazreti Abdulkadir Gejlani, i cili ishte nga miqtë e mëdhenj të Allahut, pasi arriti përsosmërinë ne dijet dhahiri (e qarta), për të fituar “gjendjen asgjë”, pra për t’u mbrojtur nga egoizmi e nga mashtrimet e vetes dhe për ta mbrojtur zemrën nga çdo gjë që e largonte nga Zoti, për një farë kohe shkoi në rrethinat e vjetra të Bagdadit. Shah Nakshibend kuddise sirruhu, në vitet e para të hyrjes në tarikat, për të edukuar veten dhe për të arritur “gjendjen asgjë”, që është e kundërta e mburrjes dhe e mendjemadhësisë, u shërbeu njerëzve të sëmurë, të vuajturve, të vetmuarve, të plagosurve. Madje duke pastruar rrugën ku do të kalonin njerëzit, për plot shtatë vjet ai jetoi një jetë shërbimi të pashoq.
      Ja vështirësia e pastrimit të vetes dhe shpërblimi i madh që jepet në kundërvlerë të saj...

      Kur ishte në kulmin e dijes së asaj kohe, për të fituar afërsi me Zotin, Hazreti Imam Gazaliu jetoi për një kohë të gjatë në “gjendjen asgjë”, domethënë hoqi dorë nga të gjitha dëshirat vetjake. Hazreti Imam Gazaliu e tregon kështu gjendjen e tij në kulmin e dijes:
      “Unë merresha me dijet racionale dhe të sheriatit. Kisha shumë nxënës. Mendova për gjendjen time. Pashë se isha i rrethuar nga pasione të ndryshme. Mendova për nijetin në dijen time. E gjeta veten jo të sinqertë për Allahun, por të përzier me dashurinë e pozitës dhe të famës. E kuptova plotësisht se jam në një gjendje shkatërruese dhe në qoshe të humnerës.
      Atëherë ndodhi diçka. Gjashtë muaj ngela i hutuar, duke rënkuar dhe duke qarë në luginën e hutimit, mes dëshirave të kësaj bote dhe ahiretit, duke ikur nga kjo botë dhe nga ata që e duan. Zemra më vuante.
      Pashë dhe kuptova paaftësinë time. Pashë se vullneti dhe zgjedhja doli nga dora ime. Iu luta dhe iu përgjërova Allahut, duke qarë si një njeri i kapur nga një sëmundje e pashërueshme dhe pa rrugëdalje. Së fundi, siç thuhet në ajet:... Ai është i cili i përgjigjet nevojtarit (të mjerit) kur ai e thërret,duke ia larguar të keqen... (en-Neml, 62)
      Allahu Teala ma pranoi lutjen time dhe ma zgjoi zemrën. Dëshira për pasuri dhe pozitë m’u hoq. Ua ktheva kurrizin të gjithave. U mora me dhikrin, vetminë, ngujimin, përpjekjen, përgatitjen, pastrimin e vetes dhe me përsosmërinë e moralit. Me dije të sigurtë mësova se ata që shkojnë te Allahu dhe ata që janë udhëtarë të rrugës së udhëzimit, janë veçanërisht të mëdhenjtë e tasavvufit (misticizmit Islam). Karakterin dhe moralin më të bukur e kanë ata, sepse gjendjet e tyre të jashtme dhe të fshehta, janë marrë nga drita e profetësisë. Në tokë nuk ka një dritë përtej dritës së profetësisë.


      Animi i sulltanit të Belhit Ibrahim bin Ed’hemit nga pastrimi i vetes dhe dëlirësia e zemrës, u realizuan si rezultat i një qortimi të tillë:
      Një natë Ibrahim bin Ed’hemin e kish zënë gjumi mbi fron. Befas,në strehën e sarajit ndodhi një zhurmë e frikshme. Zërat dhe thirrjet shtoheshin dora-dorës, derisa më në fund e zgjuan sulltanin. Sulltan Ibrahim bin Ed’hemi u ngrit menjëherë nga vendi dhe thirri duke u kthyer kah streha:
      “Kush është aty? Çfarë bëni nën strehë në këtë orë të natës?”
      Nga streha erdhi një përgjigje:
      “Po kërkojmë devenë që kemi humbur, o sulltani ynë!”
      Ibrahim bin Ed’hemi bërtiti i zemëruar:
      “A nën strehë kërkohet deveja, o njerëz të pamatur?!.”
      Kësaj radhe përgjigja kishte natyrën e një udhëzimi shumë kuptimplotë:
      “O Ibrahim! Ti e di se deveja nuk kërkohet në strehë, por a e di se Zotin nuk mund ta gjesh me rrobat e mëndafsha që ke veshur, me kurorën që ke në kokë, me kërbaçin që ke në dorë dhe me fronin ku je ulur?!.”
      Kjo ngjarje i shtoi shumë baticat dhe zbaticat shpirtërore që kishinfilluar prej një kohe të gjatë në shpirtin e Ibrahim bin Ed’hemit.
      Ndodhia e la në një gjendje të hutuar dhe të pavendosur, por sulltani përsëri nuk mundi të shkëputej krejtësisht nga jeta e vjetër.
      Por qortimi i dytë shpirtëror që ndodhi gjatë gjuetisë, pas së cilës ishte shumë i dhënë, e bëri Ibrahim bin Ed’hemin një udhëtar të vërtetë të Zotit. Ngjarje ndodhi kështu:Një ditë Hazreti Ibrahim bin Ed’hemi kishte dalë për gjueti. Vrapoi pas një sorkadheje aq shumë, saqë u largua plotësisht nga ushtarët e tij. Kali kishte ngelur në gjak dhe djersë, por Ibrahim bin Ed’hemi ngaqë ishte i vendosur për ta vrarë sorkadhen, nuk ndalej. Në një farë çasti, teksa e pati zënë ngushtë sorkadhen, kafsha delikate dhe e bukur filloi të flasë: “O Ibrahim! A për këtë je krijuar? A të ka krijuar Allahu për të më vrarë mua? Nëse do të më vrasësh mua, çfarë do të fitosh? Çfarë do të fitosh, përveç se more një jetë?”
      Kur Ibrahim bin Ed’hemi dëgjoi këto fjalë, iu trondit aq shumë zemra sa u rrëzua nga kali. Filloi të vraponte drejt shkretëtirës. Pas një farë kohe, kur pa rreth e rrotull, në tërë atë shkretëtirë të gjerë nuk pa asnjë tjetër përveç një çobani. Menjëherë i shkoi pranë tij dhe iu lut:“Të lutem merri këto xhevahirë, rrobat e padishahllëkut, armët e mia, kalin tim dhe më jep pelerinën që mban veshur! Mos i thuaj gjë askujt!”
      E veshi pelerinën nën vështrimin e habitur të çobanit dhe iku.
      Çobani ngarendte pas tij dhe thoshte: Padishahu duhet të jetë çmendur!
      Por Ibrahim bin Ed’hemi nuk ishte çmendur, përkundrazi, i kishte ardhur mendja. Ai kishte dalë për të vrarë sorkadhe, por Allahu Teala e gjuajti atë me një sorkadhe. Nuk është e mundur ta rregullosh dhe ta pastrosh veten pa u përpjekur,veçanërisht duke bërë atë që dëshiron. Për ta sjellë atë në drejtimin që do Zoti dhe për të arritur paqen në ahiret, patjetër që duhet të bësh përpjekje serioze. Këtë mundim dhe përpjekje duhet ta fillojmë menjëherë pa humbur kohë, sepse vdekja mund ta kapë njeriun në çdo çast!..
    • Disa nga porositë orientuese të Sheh Edebaliut k.s.,për Osman Gaziun dhe, në personin e tij, burrave të ardhshëm të shtetit, janë kështu:“O bir!Ti je bej, princ, dhe, pas kësaj, zemërimi na takon neve, butësia, ty; prekja në zemër, neve, fitimi i zemrave, ty; akuza për faj, neve, pranimi, ty; dobësia, vetëmashtrimi, neve, mirëkuptimi, ty; ngatërresat, përfytjet, mosmarrëveshjet, neve,drejtësia, ty; syri i keq, goja sa një çorape, vlerësimi i padrejtë, neve, falja, ty!..
      O bir!Pas kësaj, përçarja na takon neve, pajtimi, ty; përtacia, neve, tërheqja e vërejtjes,inkurajimi, formimi ynë, ty!..
      O bir!Ngarkesën e ke të rëndë, punën, të vështirë, fuqinë, të lidhur për një qimeje...
      Allahu të qoftë ndihmëtar! Princërisë t’i dhëntë bekim! Ta bëftë të dobishme në rrugën e të Vërtetës! Dritës t’i dhëntë shkëlqim! Ta bëftë dritën të të shkojë larg, shumëlarg! Të dhëntë fuqi ta mbash barrën, të dhëntë mendje dhe zemër që të të mos rrëshqasë këmba!
      Ti dhe shokët e tu, me shpata, kurse dervishët si ne, me mendime, ide dhe lutje,duhet t’ia hapim rrugën asaj që na është premtuar, duhet ta pastrojmë rrugën e zënë!

      O bir!Je i fortë, i fuqishëm, i mençur dhe i gojës, por, po s’dite ku dhe si t’i përdorësh këto, të merr me vete era e mëngjesit dhe të hedh tutje, zemërimi dhe egoja bëhen bashkë dhe ta humbin mendjen, prandaj duhet të jesh gjithmonë i duruar, i vendosur dhe zotërues i vullnetin tënd!..
      Durimi është shumë i rëndësishëm. Një bej, një princ duhet të dijë të durojë!
      Lulja s’mbin para kohe. Dardha e pabërë s’hahet; edhe në u ngrëntë, të ngec në grykë! Edhe shpata pa dije është krejt si dardha e pabërë!
      Populli yt le të jetojë si di. Mos ia kthe shpinën atij! Gjithmonë dëgjoja qenien!
      Është kjo dije, kjo vetëdije që edhe e drejton popullin, edhe e mban gjallë!
      O bir!Njerëzit ekzistojnë; lindin kur zbardh e vdesin kur këndohet ezani i mbrëmjes!
      Bota s’është aq e madhe sa ç’ta shohin sytë ty. Të gjitha fshehtësitë dhe të paditurat do të dalin në dritë të ditës vetëm me anë të virtyteve dhe drejtësisë tënde!
      Ki respekt për nënën dhe babanë dhe dije se begatia është me të mëdhenjtë!
      Në këtë botë, po qe se e humb besimin, ndërsa je i blertë, thahesh, kthehesh në shkretëtirë!
      Bëju syhapur! Mos e merr mbi vete çdo fjalë! Pe, mos e trego; e dite, mos e thuaj! Atje ku të duan, mos shko shpesh, aq sa të bëhesh i mërzitshëm, se të tronditet afërsia dhe vlera!
      Për tre lloj njerëzish të të vijë më keq: për të diturin që ndodhet mes injorantëve,për atë që ka qenë i pasur e ka rënë në varfëri dhe për atë që ka qenë i respektuar dhe e ka humbur respektin!..
      Mos harro se ata që ndodhen sipër nuk janë aq në siguri sa ata që ndodhen poshtë!
      Mos ki frikë nga lufta kur ke të drejtë! Ta dish se kalit më të mirë i thonë dorí, kurse trimit më të mirë, trim i çartur!
      Fitorja më e madhe është ta njohësh vetveten, ta njohësh se kush je! Njeriu është armik i vetvetes, kurse ai që e njeh vetveten, është mik i vetvetes!
      Atdheu s’është malli i atij që e qeveris, i cili mund ta ndajë me të bijtë dhe vëllezërit! Atdheu i takon vetëm atij që e drejton dhe e qeveris. Pastaj i takon tjetrit që vjen në vend të tij pas vdekjes. Etërit tanë që u vetëgënjyen dikur, e ndanë, sa qenë gjallë, shtetin, mes djemve dhe vëllezërve, prandaj nuk jetuan dot vetë e nuk e mbajtën dot gjallë atë! (Kjo porosi e ka mbajtur gjallë 600 vjet shtetin osman)
      Po u ul njeriu një herë, e ka të vështirë të ngrihet nga vendi. Po s’lëvizi nga vendi, mpihet. Po u mpi, fillon të llomotisë, llomotitja kthehet në thashetheme. Dhe po filloi llomotitja, tjetri prishet, miku bëhet armik, armiku kthehet në lugat...
      Vjen një ditë që njeriun ta lënë fuqitë, por dija i mbetet. Drita e dijes hyn edhe përmes syve të mbyllur dhe i jep njeriut dritë!
      Kafsha ngordh, i mbetet samari; njeriu vdes, i mbetet vepra. Nuk duhet qarë pas atij që ikën, por pas atij që nuk lë gjë pas. Puna duhet vazhduar aty ku e ka lënë ai që iku!
      Nuk e dua luftën, nuk më pëlqen të derdh gjak, megjithatë, e di se shpata duhet të ngrihet e ulet, por kjo ngritje-ulje duhet bërë për hir të jetës, për ta mbrojtur jetën. Goditja e shpatës për vete është krim! Beu, princi nuk është më i madh se atdheu! Lufta nuk bëhet vetëm për princin!
      Nuk kemi të drejtë të rrimë, të pushojmë, sepse kohë s’kemi, koha që kemi në dorë është fare pak!..
      Vetmia është e frikacakut, por bujku që e di se kur vjen koha e të mbjellave, nuk pyet tjetërkënd. Edhe sikur të mbetet i vetëm! Mjafton që ta dijë se toka është bërë për t’u mbjellë!
      Dashuria duhet të jetë baza e çështjes për të cilën përpiqemi e luftojmë,kurse dashuria është te heshtja. Nuk dashurohet me të bërtitur! As me të dukur!..
      Ai që nuk e njeh të kaluarën, nuk mund ta njohë as të ardhmen! Osman, njihe mirë të kaluarën që ta shkelësh saktë në të ardhmen! Mos harro nga ke ardhur që të mos e harrosh ku ke për të shkuar!..”
      Ja, pra, me këto konkluzione vlerash e mbruante Sheh Edebaliu Osman Gaziun. Dhe ishte e domosdoshme të mbruhej. Sepse Osman Beu ndodhej në gjendje të vështirë. A t’i mbante të bashkuar, duke mos e prishur ekuilibrin,principatat që vinin nga të gjitha anët e bashkoheshin me të, apo të përballonte Bizantin me Germijanët, të vëzhgonte mongolët? Apo të bënte luftë me guvernatorët krishterë?
      Kështu, Sheh Edebaliu i bëhej udhëzues princit Osman në të gjitha këto çështje të rëndësishme dhe rrugët nga do të ecte ai, i pajiste me begatitë e paarritshme të devocionit.

      Orhan Gaziu i cili i çoi më tej shërbimet e të atit, ndërtoi në të gjitha anët e vendit teqe dhe zavije(Zavija është më e vogël se teqeja)për të siguruar pjekurinë moralo-shpirtërore të popullit. Nga dervishët e asaj kohe njiheshin në mënyrë të veçantë Gejikli Baba dhe Dervish Murati. Veçanërisht rrapi i famshëm që mbolli Gejikli Babai, u bë simbol i madhështisë dhe forcës së osmanëve. Ngjarja qe zhvilluar kështu:Gejikli Baba (Babai i drerëve) ishte vendosur me banim në malin Ulludag. Orhan Gaziu që e dëgjoi famën e tij, i dërgoi fjalë dhe e ftoi në oborr.
      Por ky mik i Allahut që shëtiste në mal me drerët, nuk e pranoi ftesën. Veç kësaj, çoi fjalë:
      “As Orhani të mos më vijë këtu!”
      Pasi Orhani i bërë kureshtar çoi njerëz për ta pyetur për shkakun, mori këtë përgjigje:“Dervishët janë njerëz tejpamës. Janë njerëz të zemrës. Janë të detyruar të bëjnë veprime me vend. Përndryshe, po të shmangen nga orientimi, nuk u pranohen lutjet. Kurse ju jeni njerëz që ju është lënë amanet ummeti, bashkësia. Në këto kushte, ju jeni ushtarë të luftës, kurse ne, ushtarë të lutjes. Fitoret arrihen si rezultat i përpjekjeve të përbashkëta të ushtarëve të lutjes dhe ushtarëve të luftës.
      Ashtu siç në drejtimin e arritjes së këtij suksesi, ushtarët e luftës pajisen me diturinë e luftës dhe guxim, edhe ushtarët e lutjes e kanë të domosdoshme të qëndrojnë larg nga prirja dhe dashuria ndaj botës materiale. Prandaj kam frikë se dhuratat dhe shpërblimet e mundshme me ardhjen time pranë jush do të fusin në zemrat e dervishëve dashurinë për këtë botë duke ua pakësuar dashurinë për botën tjetër.
      Kështu, edhe ne, edhe ju do të bëhemi të dëmtuarit. Sulltani im, vetëm duhet ta dini se, kur t’i vijë koha, në dashtë Allahu, takimi ynë do të bëhet i vendosur.”
      Pas një farë kohe, Gejikli Babai shkoi në Bursa dhe mbolli një rrap në oborrin e Orhan Gaziut. Sulltanin e njoftuan për situatën. Orhan Gaziu shkoi menjëherë në vendin e ngjarjes.
      Gejikli Babai i tha:“E mbollëm për mbarësi! Sa të gjallë ky rrap, u pranoftë lutja e dervishëve për ty dhe brezin tënd!”
      Pavarësisht se ç’fjalë i pati dërguar më parë Gejikli Babai, Orhan Gaziu i propozoi t’i jepte si dhuratë zemre, vendbanimin Inegol dhe zonën përreth. Por Gejikli Babai i cili e kishte syrin dhe zemrën të ngopur nuk e pranoi dhuratën duke i thënë:“Prona është e Allahut i cili ia jep atij që e meriton. Ne s’jemi të merituarit e saj!”
      Sulltani këmbënguli. Atëherë, Gejikli Baba pati frikë se mospranimi mund të merrej për mendjemadhësi, dhe tha:
      “Vendet në anën tjetër të kësaj kodërze që ndodhet përballë, le të jenë oborri i dervishëve!”
      Orhan Gaziu i cili nuk linte gjë mangët në respektin ndaj njerëzve të Zotit dhe e mbruante bashkë me ta materialin e themelit të shtetit, pasi Gejikli Babai ia pranoi dhuratën, iu përkul, ia mori duart dhe ia puthi e i a puthi shumë herë me radhë...