Bediuzzaman Said Nursi

    Diese Seite verwendet Cookies. Durch die Nutzung unserer Seite erklären Sie sich damit einverstanden, dass wir Cookies setzen. Weitere Informationen

    Përkthyes

    Radio Projekt 21

    Ndegjo me Internet Explorer

    Ndegjo me Firefox

    Forumsstruktur

    Team

    • Bajjumiu një nga ulematë, dijetarët e Universitetit të Ez’herit thotë: “Metoda që na ka paraqitur Said Nursiu e cila ka si burim Kur’anin dhe që na tregon rrugët të cilat na shpien në të vepruarit me Kur’an në këtë shekull, me anë të nxënësve të sinqertë të Nurit, i është servirur të gjithë njerëzimit. Njerëzimi për të ruajtur identitetin e racës së vet dhe për të jetuar me ligje të drejta, ka nevojë për një besim të fuqishëm nën hijen e Kur’anit, e kjo për njerëzimin do të ishte një rilindje. Por mos të harrojmë se kjo e vërtetë nxënësit e Nurit i ka angazhuar me një peshë shumë të rëndë.

      Prof. Dr. Abdulmu’ti Muhammed Bajjumi


      “Ja pra kush futet thellë në hulumtimin e mendimeve të Bediuzzamanit, mendime të cilat janë të lidhura me boshtin e qytetërimit, do të bindet se është takuar me faktin themelor, që njeriun e çojnë drejt dinamizmit që vërtetohet në jetën globale dhe kanë lidhje me boshtin e qytetërimit të botëkuptimit universal. Risale-i Nur ka bërë sukses sepse diturinë nuk e ka lënë vetëm në teori, por ato i ka vendosur në praktikë. Ai me forma metodologjike dhe shoqërore, ato projekte i ka futur ne përpunim. Për këtë arsye Risale-i Nur garanton një analizë të përgjithshme në zbulimet e metodave”.

      Dr. Abdulaziz Barghuth



      - Njohuri rreth familjes së Bediuzzamanit

      Lindja e Said Nursiut ndodhë në kohën kur bota dhe veçanërisht ajo islame filloi të përjetojë shndërrime të mëdha. Lindi në fshatin Nurs në Hizan të qytetit të Bitlisit, një nga qytetet e lashta të Anadollit lindor. Said Nursiu nuk ishte nga një familje e njohur. Fshati Nurs kishte medresenë e vet dhe ishte një qendër e diturisë. Gjyshi i Saidit ka pasur pesë fëmijë. Nëna e tij, zonja Nurije, është vajza e Molla Tahirit, nga fshati Bilkan, tre orë larg nga fshati Nurs. Ka vdekur gjatë Luftës së Parë Botërore. Babai i tij Mirza, ka vdekur në 1920. Saidi ka lindur në 1876, 1294 hixhri, në një familje të thjeshtë.

      Ditët e fëmijërisë

      Ditët e fëmijërisë Saidi i ka kaluar pranë familjes së tij. Ai edhe në fëmijëri mbante shenjat e një të ardhme të madhe. Që në moshë të vogël kishte filluar t’i mbidhte farërat e luleve dhe të të vërtetave të mëdha.
      Në lidhje me lindjen e tij janë vënë re shumë shenja të cekura nga evlijatë e kohës. Kështu që babai i Saidit, Sofi Mirza ka qenë i lidhur për Sheh Gavsi Hizanin (dijetar i madh). Sofi Mirza një ditë shkon pranë Sheh Gavsiut dhe kur merr të hyjë për tek ai, nxënësit mundohen që ta ndalojnë për të mos hyrë brenda se Shehu ishte në mbledhje me nxënësit. Por ai nuk i merr parasysh fjalët e tyre, troket në derë dhe hyn brenda. Kur e sheh Shehu, Sofi Mirzain, ngrihet në këmbë dhe me respekt e përqafon dhe bisedojnë pak në këmbë, pastaj kërkon leje dhe largohet. Nxënësit të habitur nuk durojnë më tepër dhe e pyesin Shehun nëpërmjet Molla Halid Erukiut:
      - Zotëri Sheh! Çfarë vlere të veçantë ka ky i varfër dhe njeri i thjeshtë që i bëre aq respekt?
      Sheh Gavsiu u përgjigj kështu:
      - Nga ky person që patë ka për të lindur një djalë që s’mund ta arrijnë as njëqind dijetarë të mëdhenj.
      Shehu kështu me largpamësinë e tij dha shenjë për shërbimin e Saidit në të ardhmen.
      Një evlija tjetër i famshëm nga Isparta, Osman Halid i cili ka dhënë mësim në teologji dhe ka vdekur në vitin e lindjes së Bediuzzamanit, që para se të vdesë i ka thënë djemve dhe të afërmëve: “Do të vijë një reformator, përtëritës që do t’ua shpjegojë njerëzve besimin”,- dhe ka shtuar se, “nga katër djemtë e mi njëri do të takohet me të dhe do t’ia puthë dorën”.
      Pas shumë kohe që Bediuzzamani u kthye në qytetin Isparta, djali i vogël i Osman Efendisë, Ahmed Efendiu që ishte akoma gjallë, kishte ardhur në Isparta për t’u takuar me Bediuzzamanin dhe kur u takua me të ia puthi dorën Bediuzzamanit. Në këtë mënyrë vërtetoi fjalën e babait të vet.
      Lindja e Saidit është lajmëruar nga ana e shumë personave me sihariqe. Nursiu thotë: “Paralajmërimet për Risale-i Nurin kanë arritur që dyzet vjet para se të dalin Risalet në shesh....”
    • Një ditë e pyesin nënën e Saidit: “Me çfarë i ke edukuar fëmijët e tu, të cilët të gjithë janë kaq të zgjuar?”
      Zonja fisnike i përgjigjet në këtë mënyrë: “Në jetën time përveç periudhave të zakonshme të grave, asnjëherë nuk e kam braktisur namazin e tehexhudit (namazi i pasmesnatës) dhe se asnjëherë nuk i kam dhënë gji fëmijëve pa abdest.”
      Tani kuptohet më mirë se çfarë farërash kanë lulëzuar në jetën e gjatë të Saidit, i cili vetë ka thënë kështu: “Po, mësuesi më i parë i njeriut dhe arsimtari më ndikues është nëna e tij. Në këtë mënyrë unë po iu tregoj saktësisht se çfarë kam ndjerë në vetvete rreth kësaj çështjeje.

      - Unë në moshën time tetëdhjetë vjeçare kam marrë mësime ndoshta nga tetedhjetë mijë persona, por betohem me të madhe se edukata dhe arsimi bazë, që vazhdimisht më japin këshilla të freskëta, janë mësimet dhe këshillat themelore të nënës sime; ato mësime në ekzistencën time dhe në trupin tim, janë vendosur si farëra për të lulëzuar. Besoj se dija ime është ndërtuar mbi ato farëra.Kështu dëshmoj se mësimet e nënës sime të ndjerë që më ka dhënë që në moshën një-vjeçare, kanë qenë farërat që kanë lulëzuar në të vërtetat e mëdha, të cilat po i shoh tani në moshën tetëdhjetë vjeçare.Shkurtazi nga katër themelet e rrugës së Risale-i Nurit, e para është dhembshuria dhe mëshira që është më e rëndësishmja. Këtë cilësi e kam marrë nga mesimet shpirtërore të nënës sime.”

      Kur ta krahasojmë karakterin e Saidit të vogël me familjen e tij, apo rrethin në të cilin ai u rrit, do të shohim një ndryshim. Ai edhe vetë pohon se: “Kur unë isha akoma tetë-nëntë vjeç, i gjithë populli i krahinës sonë mbante tarikatin Nakshi dhe duke kërkuar frymëzim nga Gavsi Hizanija, i cili ka qenë shumë i njohur dhe me famë në rrethin tonë, thirrja: “O Gajsi Gejlani”. Në kohën e fëmijërisë sime, kur më humbiste edhe ndonjë arrë, apo diçka tjetër e thjeshtë, thoja: “O sheh, po të këndoj një Fatiha, ti lutju Allahut (xh.sh.) të ma gjejë këtë send”. Është për t’u habitur se përmbi një mijë herë me lutjen e tij më ka përkrahur. Për këtë arsye në jetën time gjithnjë sa herë që kam kënduar ndonjë Fatiha apo zikër që sjellin sevape, pas Hz. Muhammedit (a.s.m.), ia dhuroja edhe sheh Gejlaniut. Por studimet e mia, vazhdimisht më pengonin që të merresha me tarikate.”
      Saidi i vogël vetëm tetë-nëntë vjet mundi t’i kalojë pranë prindërve, pastaj tërë jetën e tij, nuk mundi ta shohë më këtë lumturi.
    • Arsimimi

      a) Studimet e para

      Në vitet që Saidi është pranë prindërve, vëllai i tij i madh, molla Abdullahu që ishte me studime, rrallë herë vinte në shtëpi. Ai kur e krahasonte vëllain me të tjerët shikonte që studimet e kishin kompletuar atë me disa cilësi të bukura. Kështu Saidin e kaplloi zelli i studimit. Në këtë mënyrë me një seriozitet të madh mori në sy studimin dhe mori rrugën që të shkojë në medresenë e molla Eminit në një fshat të krahinës së vet. Por nuk mundi të qëndrojë më tepër se disa ditë, për arsye se sedra e krijimit të tij nuk lejonte të qëndrojë përballë ndonjë fjale të vogël që ta urdhërojë atë, e kështu u nda nga medreseja. Kështu përsëri u kthye në vendlindjen e tij Nurs, por për arsye se në fshat nuk kishte ndonjë medrese, ai mësimin e përgatiste vetë për t’ia treguar vëllait që vinte një herë në javë në shtëpi për të vizituar prindërit. Pas një kohe të shkurtër shkoi në fshatin Pirmis, pastaj në bjeshkët e shehit të Hizanit. Aty kishte katër nxënës që e ngacmonin Saidin.

      Një ditë Saidi doli përpara mësuesit Shejh Sejjid Nur Muhammedit, jo për t’iu ankuar, por duke shpallur dhe treguar dobësine e tyre, i thotë: “Shejh efendi, thuaji këtyre nxënësve, që kur të vijnë për t’u rrahur mos të vijnë të katër përnjeherë, por dy nga dy.”

      Saidit të vogël kjo sedër nuk i ka lindur nga egoizmi, por ngaqë në të ardhmen caktimi i Zotit (xh.sh.), me fisnikërinë e Tij, do ta angazhonte me lartësimin e fesë islame. Për ta çuar në vend këtë detyrë si jo më mirë, duhet ta mbrojë sedrën e diturisë. Pra për këtë arsye Saidit të vogël, All-llahu (xh.sh.) ia kishte dhënë këtë cilësi, megjithëse atëherë Saidi nuk i ka ditur shkaqet e saj, por atë vlerë na e tregon koha tani, se Risale-i Nur tashmë mori formën e një druri madhështor. Sepse shërbimi i Nurit i ka këto cilësi të larta, pra mbrojtja e sedrës së diturisë. Për këtë arsye All-llahu i madhëruar këto cilësi i ka mbledhur që në fëmijëri të Saidit.
      Shehut i pëlqeu trimëria e Saidit të vogël dhe i tha: “Ti je nxënësi im dhe askush nuk mund të të ngacmojë. Pas kësaj ngjarjeje Saidi u quajt “nxënësi i shehut”. Edhe në këtë vend qëndroi pak.

      Në Anadollin lindor është parim i arsimit të medreseve, që kur dikush merr “ixhazet”-in (diplomën), mund të hapë një medrese në cilin fshat që të dojë, për hir të All-llahut (xh.sh.). Po qe se e ka mundësinë, shpenzimet e nxënësve i përballon vetë, përndryshe nevojat e nxënësve i përballon populli. Teologu i mëson nxënësit pa kurrfarë shpërblimi. Nga të gjithë nxënësit vetëm molla Saidi ishte që nuk merrte zekat. Said Nursiu në të gjithë jetën e tij për të mos hyrë në mirënjohjen e dikujt, askujt nuk ia pranonte zekatin, apo ndonjë lëmoshë tjetër, që u jipej nxënësve për sevap.

      Një ditë disa nxënës, shokë të Saidit shkuan për të mbledhur zekat nga populli, kurse Saidi nuk shkoi me ta. Në këtë mënyrë fshatarët u prekën tepër dhe e vlerësuan shumë këtë virtyt të tijin. Si shpërblim i kësaj vepre, mblodhën mes vete pak para për t’ia dhënë Saidit, por ai duke i falenderuar përsëri nuk i pranoi. Në këtë mënyrë këto para fshatarët ia dhanë vëllait të madh, Molla Abdullahut. Midis Saidit dhe vëllait të tij ndodhi një shaka:
      Saidi:
      - Me këto para më blini një pushkë.
      Molla Abdullah:
      - Jo, nuk bën.
      - Atëhere blini një revolver.
      - Jo edhe kjo s’bën.
      Saidi duke qeshur:
      - Atëherë blini një thikë.
      Vëllai i Saidit qeshi dhe tha:-Jo edhe kjo nuk bën, por me këto para mund të të blej vetëm rrush. Në këtë mënyrë e lidhim punën me të ëmbël.
    • Në këtë rast pasi ndenjti pak në fshatin Nurshin, i la studimet dhe shkoi drejt tek prindërit e vet, ku atje pa këtë ëndërr: Ishte bërë kijameti dhe gjithësia ishte ringjallur përsëri. Saidi duke menduar se si ta vizitojë Pejgamberin (a.s.), i bie ndër mend se mund ta shohë duke kaluar urën e Siratit dhe ndalon aty. Në këtë rast viziton të gjithë profetët dhe kur viziton Hz. Muhammedin (a.s.v.s), prej tij kërkon dituri. Pejgamberi (a.s.v.s) e përgëzon se do t’i jepet dija e Kur’anit, vetëm me një kusht, që të mos i bëjë pyetje ummetit (popullit musliman).

      Saidi zgjohet plot emocione. Me frymëzimin që Saidi i vogël mori nga kjo ëndërr, i zgjohet dëshira e studimit dhe duke marrë leje nga i ati, shkon me studime në krahinën e Arvasit. Këtu jepte mësim Molla Muhammed Emin efendiu i famshëm, i cili nuk ulet vetë që ta mësojë Saidin, por ia lë një nxënësi të tij. Kjo gjendje Saidit i vjen rëndë. Një ditë Molla Emini duke dhënë mësim në xhami lexon diçka gabim. Saidi i thotë: Zotëri nuk është ashtu, e kundërshton duke ia bërë të ditur se ishte në të vërtetë.

      Më vonë Saidi me dëshirën që të gjejë një medrese që përshtatet me karakterin e tij, shkon në medresenë e famshme të Hasan Veliut, pastaj shkon në Vastan, e nga aty shkon në Bajezid të Erzurumit. Deri atëherë ishte marrë me librat themelorë të gramatikës arabe. Në Bajezid brenda tre muajve bëri studime të thella tek Shejh Mehmed Xhelali Efendiu. Saidi i mbaroi të gjitha librat e mbi pesëmbëdhjetë lëndëve të rënda të medresesë, duke lexuar nga secili libër vetëm nga një apo dy mësime. Mësuesi i tij Xhelal Efendiu, kur e pyeti pse bën kështu, Saidi i përgjigjet në këtë mënyrë: Unë nuk jam i aftë t’i kuptoj të gjithë këto libra. Por e pranoj se këto janë nga një kuti diamantesh, ku çelësi i tyre është tek ju. Unë vetëm ju lutem që të më tregoni se çfarë ka në këto kuti dhe ta kuptoj se çfarë teme përbëjnë këto. Pastaj unë i studjoj vetëm ato që përputhen me karakterin tim.

      Kurse qëllimi i Saidit ishte që në stilin e mësimdhënies së medreseve, të sillte një rinovim, duke dashur të shpëtojë nxënësit e medresesë nga vargjet e gjata të të mësuarit përmendësh. Kështu Saidi mbaroi studimin mbi themelet dhe përmbledhjet e shkencave të fesë për tre muaj, ku nëpër medrese zgjasin me periudha të gjata, deri në njëzet vjet.Ai e dha veten e tij tërësisht diturisë,ku brenda njëzet e katër orëve mbaroi dyqind faqe nga librat më të rëndë si, “Xhem’ul-Xhevami”, “Sher’hul-Meuakif” dhe “Ibn-ul-Haxher”. Ishte zhytur aq shumë në mësime, saqë nuk u merrte fare me jetën e përditshme. Kështu ai arriti t’u jepte përgjigje pa u menduar fare, pyetjeve të çdo shkence të fesë.
      Saidi në medresenë e Shejh Mehmet Xhelal efendiut, i mbaroi studimet për një dimër në dijet arabe dhe mori “ixhazet” (diplomë), pastaj i uritur dhe i paveshur mirë mori udhën përsëri për të studiuar më tej.
    • b) Ditët e studimit

      Saidi i vogël vazhdonte studimin në një mënyrë tjetër nga të tjerët. Ai së pari filloi me principet e filozofëve “Ishrakijjun” duke filluar të hajë shumë pak. Në tre ditë vetëm një copë bukë hante. Dita ditës trupi i Saidit u dobësua shumë. Filozofia e tyre ishte që kjo mënyrë ia hap njeriut logjikën.Së dyti mendimi i Saidit ishte t’i mbështetet fjalëve te Gazaliut, ku në librin “Ihja-ul-ulum” thotë: dhe në këtë mënyrë braktisi ngrënien e bukës dhe filloi të jetojë vetëm me barishte.

      Së treti, fliste rrallë. U vetmonte ne tyrben e poetit gjenial të kurdëve Molla Ahmed Hani Efendiut. Aty ku të tjerët trembeshin të hynin ditën, Saidi nganjëherë edhe natën banonte aty. Për këtë arsye populli thonte se Bediuzamani po frymëzohet nga Ahmed Haniu. Në këtë kohë Saidi ishte trembëdhjetë-katërmbëdhjetë vjeç.Pastaj vendosi që të shkojë ne Bagdat, për t’u takuar me dijetarë të posaçëm. Duke mos ndjekur rrugët e zakonshme, në vend që të shkojë në Bagdat, duke ecur natën nëpër mal, mbërrin në Bitlis. Atje për dy ditë qëndroi pranë molla Mehmet Emin Efendiut.

      Molla Mehmet Emini i tha Saidit: Hidhi këto rroba të dervishëve dhe vishu si hoxhë, ashtu siç të ka hije. Saidi iu përgjigj kështu: “Unë s’kam arritur akoma në moshën madhore (bulug). Si është e mundur të vesh rrobën e myderrisit (profesorit). Unë duke qenë fëmijë, s’mund të bëhem hoxhë.” Dhe e refuzoi mendimin e tij. Duke vazhduar rrugën me një poster në krah dhe një libër “Delail-i Hajrat” në dorë, Saidi kalon në qytetin Shirvan, ku studionte i vëllai, molla Abdullahu, i cili e pyeti Saidin se ku kishte qenë e çfarë kishte mësuar dhe për të provuar gjendjen e diturinë e tij vazhdoi me pyetje të ndryshme.

      Abdullahu i tha herën e fundit që u takuan bashkë:“Unë e përfundova librin “Sherhi Shemsi”. Po ti çfarë po lexon?
      Saidi: “Unë kam përfunduar tetëdhjetë libra”.
      Molla Abdullah: “Ç’do të thotë?
      Saidi: “Unë kam përfunduar edhe shumë libra të tjerë, të cilët nuk janë në radhët e zakonshme”.
      Molla Abdullah: “Atëherë të të marr në provim”.
      Saidi: “Jam gati. Më pyetni çfarë të doni”.

      Molla Abdullahu kur e provoi vëllain e vet, u çudit jashtëzakonisht shumë, kur pa se në ç’gradë kishte arritur Saidi dhe megjithëse para tetë muajsh kishte qenë nxënësi i tij, që nga ai çast e pranon Saidin si mësuesin e vet. Kështu duke e mbajtur të fshehtë nga nxënësit e tij, fillon të marrë mësim nga vëllai i vogël Saidi. Por një ditë nxënësit e kanë parë të habitur nga vrima e çelësit, që mësuesi Abdullah po merr mësim nga vëllai i vogël Saidi, për këtë nga mësuesi Abdullah kanë marrë këtë përgjigje: Për të mos e marrë në mësysh, në një dhomë veç, i jap mësim unë atij.

      Për arsye se doli në shesh se vetëm studimi gjatë një dimri të molla Saidit arriti përmbi diturinë e vëllait të madh Abdullahut, mes popullit u përhap fama e tij, i cili ngado që të shkonte i thonin që “erdhi Hizri, ky djalë është evlija”. Saidi për të shpëtuar nga ky nam që kishte në popull dhe nga thashethemet, e ndërron veshjen, duke veshur rrobat e një agai, duke mbajtur një thikë dhe shpatë në brez dhe një shall në kokë. Këtë e bëri vetëm që të mbulonte gjendjen e vërtetë shpirtërore të tij. Në këtë mënyrë vazhdoi për një kohë të gjatë.

      Në një kujtim të tijin Bediuzzamani thotë: “Po u tregoj një bisedën time para katër-pesëdhjetë vitesh me vëllain e madh Abdullahun e ndjerë. Ai ka qenë nxënës i veçantë i dijetarit të madh Zijaed-din (kuddise sirruhu). Ai më pati thënë: ”Shehu im Zijaed-din, i njeh të gjitha njohuritë e shkencave” dhe duke ma paraqitur si një person gjenial, me qëllim që të më lidhte me të, duke vazhduar më rreshtoi gjendjen e tij të jashtëzakonshme. Në këtë rast unë i thashë vëllait tim se, “po ma lavdëron së tepërmi shehun tënd. Po ta shoh atë, në shumë çështje të diturisë e mundi. Dhe ti nuk e do atë sa unë. Sepse ti së pari e imagjinon se Shejh Zijaed-dini e di të gjithë universin, e pastaj e do, pra ti e do me atë titull. Po qe se ngrihet perdja shpirtërore dhe del në shesh realiteti, atëhere dashuria yte ose zhduket ose zbret në një të katërtën. Por unë atë person fisnik seriozisht e dua dhe e vlerësoj për arsye se vepron brenda sunnetit të Pejgamberit a.s., në rrugë të drejtë, është ndikues dhe këshilltar i mirë mes besimtarëve.

      Mua nuk me intereson pozita e tij personale, kurse vetëm për shërbimin e tij që bën, sakrifikoj edhe shpirtin. Po qe se largohet perdja shpirtërore dhe të duket pozita e tij e vërtetë, jo të tërhiqem pas e të mos ta duaj, por përkundrazi do t’u lidhja me të, duke e vlerësuar dhe respektuar akoma më tepër. Domethenë unë dua Zijaed-dinin e vërtetë, kurse ti një Zijaed-din të imagjinuar. Sepse ti dashurinë tënde po e shet shumë shtrenjtë. Kërkon shpërblimin njëqind herë më tepër sae ke paguar, kurse pagesa e pozitës së tij në të vërtetë është e pamundur.”
    • c) Marrja e titullit “Bediuzzaman”

      Saidi pasi mbeti për një kohë të shkurtër pranë vëllait të tij Abdullahut, shkoi në qytetin Siirt.
      Aty hyri në medresenë e molla Fet’hullahut. Molla Fet’hullah i thotë Saidit:
      - Para një viti po lexoje librin “Sujuti”. Sivjet sigurisht po lexoni librin e Molla Xhamiut?
      Saidi:
      - Po e kam përfunduar “Xhami”-un.
      Molla Fet’hullah, për çdo libër që e pyeste, u përballonte me përgjigjen “e kam përfunduar”. Profesori mbeti i mahnitur dhe s’mundi ta besonte se si ka mundësi që të mbarohen të gjitha këto libra për një kohë kaq të shkurtër, prandaj i tha:
      - Vitin e kaluar ishe i çmendur, a je edhe këtë vit i tillë?
      Saidi:
      - Njeriu ndaj dikujt tjetër mund të ketë ambicje, prandaj mund ta mbulojë të vërtetën, por mësuesin që të bëhet më i rëndësishëm se edhe vetë prindi, s’mund ta gënjejë. Urdhëroni cilin libër të dëshironi mund të ma pyesni.
      Molla Fet’hullah për çdo libër që e pyeste merrte përgjigje si jo më mirë. Në këtë mënyrë kur e dëgjoi gjendjen e Saidit, Molla Ali Suraniu, i cili deri para një viti kishte qenë mësuesi i mësuesit të Saidit, filloi edhe vetë të marrë mësim nga Saidi.
      Në këtë rast Molla Fet’hullah:
      - S’ka dyshim se je duke zotëruar një zgjuarsi gjeniale, por ta provojmë se si je në kujtesë. Ta shohim a do të mundesh të mbash mend me dy lexime disa rreshta nga “Makamati Harije”.
      Saidi me një të lexuar të një faqeje të librit e mësonte përmendësh.
      Molla Fet’hullah duke shprehur në këtë mënyrë habinë e tij, tha:
      - Zgjuarsia me kujtesën të gjenden në një mënyrë të zhvilluar së tepërmi të dyja bashkë tek një person i vetëm, është diçka e rrallë.
      Saidi duke qenë në medresenë e Molla Fet’hullahut, mëson përmendësh librin e “Xhem’ul-Xhevami”-ut për një javë me dy orë punë në ditë. Pas kësaj Molla Fet’hullah i shkruan këto fjalë mbi libër:
      Kjo ngjarje u përhap nëpër Siirt dhe molla Fet’hullahu i tha dijetarëve:
      - Në medresenë tonë ka ardhur një nxënës shumë i ri. Për çka do që ta pyes, më jep përgjigje pa u ndalur. Është për t’u çuditur që në këtë moshë ka këtë logjikë dhe kujtesë.
      Pas kësaj dijetarët vendosin ta provojnë dhe në këtë mënyrë, një ditë kur u mblodhën për ta provuar, e ftuan Saidin dhe morën përgjigjen e të gjitha pyetjeve pa asnjë mëdyshje. Saidi i jepte përgjigje duke e shikuar mësuesin e tij sikur i lexonte nga libri. Dijetarët kur u përballen me një të ri gjenial dhe me këto virtyte të tij, e vlerësuan dhe e respektuan jashtëzakonisht atë.
      Kështu dijetarët Molla Saidit i japin titullin “Bediuzzaman” (mrekullia e kohës). Por fillimisht këtë titull ia ka dhënë mësuesi i tij Molla Fet’hullahu.
    • ç) Librat e lëndëve që ka mbaruar

      Librat që Bediuzzamani i mbaroi për tre muaj në moshën 13-14 vjeçare, u studijonin për 15 vjet në medrese.
      Numri i këtyre librave bashkë me shpjegimet dhe shënimet arrin në njëqind.13 Metoda dhe mënyra e leximit të këtyre librave prej tij është një rinovim në metodikën e medreseve.
      Sepse në ato kohëra nxënësit, librat e radhës i merrnin mësim fjalë për fjalë nga mësuesit e vet, metodikë e cila zgjaste 15-20 vjet. Shkak ky që muslimanët kanë humbur garën mes popujve të qytetëruar. Kurse metoda e Bediuzzamanit është që në disa mësime nxënësi të mësojë çelësin e të gjithë librave nga mësuesit, pastaj me punën e vet t’i plotësojë dijet e veta. Kështu arsimi edhe do të ecë shpejt edhe nxënësit do t’i shtohet besimi tek vetja. Në fakt në sistemin modern arsimor të ditëve të sotme kjo synohet të arrihet. Reforma metodike e Saidit që në moshë të vogël, do ta ndiqte atë për gjatë gjithë jetës së tij. Kjo gjendje e jashtëzakonshme e tij, do të përbënte hallkën e parë të zinxhirit të mirësive që do të hidhnin themelet e një ideali të së ardhmes.

      Këto janë disa nga librat mësimorë

      Bediuzzamani nga dy ajete të sureve Hud dhe Shura të cilat shohin argumentet e këtij shekulli, thotë: “Ajeti i famshëm:
      “Përqëndrohu ashtu si të është urdhëruar” (Hud, 112), është bërë shkak për hadithin:
      “Mua më pleqëroi surja Hud” (Tirmidhiu, Tefsir-i Suret-i 56; El-Hakim, El- Mustedrek, 2:343). Edhe në këtë ajet
      “Në atë ditë prej tyre (të tubuarëve), ka fatzi dhe fatbardhë” (Hud, 105), duke vazhduar deri në fund, i jep shenjë dy gjërave të rendësishme, ku përballë kësaj faqeje është një ajet tjetër i famshëm, që sipas shkencës numerike të Kur’anit (xhifër),ka vlerën 1303 dhe në faqen e dytë të sures Shura.
      “Përqëndrohu ashtu si të është urdhëruar” (Shura, 15), ajet ky që ka vlerën 1309, data këto (sipas hixhrit), që tregojnë që Kur’ani famëlartë brenda të gjithë dëgjuesve ka zgjedhur njërin dhe në llogari të Kur’anit flet me komplimente me to.”
      Data e parë jep shenjë për zanafillën e studimeve të autorit, rezultat i të cilave do të ishte Risale-i Nur. Data e ajetit të dytë cakton përfundimin e studimit të tij me një mjet superior, ku brenda tre muajve të një dimri ka përfunduar një qind libra, ku të tjerët i mbaronin në një periudhë të gjatë prej 15 vjetësh. Këtë e ka vërtetuar edhe para dijetarëve të famshëm. Duke e pyetur atë nga cilado shkencë, secili ka marrë përgjigjen e drejtë. Gjithashtu numri i vlerësimit të germave Kur’anike, alegorisht shënon për drejtimin e Risale-i Nurit.
      Bediuzzamani duke mbajtur virtyte dhe dije në një moshë të vogël, krijoi rivalitet në mes të nxënësve dhe të dijetarëve të shkallës së dytë. Disa prej të rinjve të mundur me dije, filluan që t’i dalin para me forcë fizike.
    • Në këtë moment morën lajm populli i Siirtit, të cilët u mblodhën për ta mbrojtur, duke e fshehur në një dhomë. Por Bediuzzamani nga dashuria që kishte ndaj diturisë, doli nga dhoma duke thënë: “Unë nuk poshtërohem që të hyjnë injorantët mes nesh, ja ku jam, keni mundësi të më mbysni, por vetëm se mos lejoni të na hyjnë mes nesh injorantët”. Pas këtyre fjalëve nxënësit u penduan për atë që bënë dhe askush nuk e sulmoi.

      Në këtë kohë lajmi kishte shkuar edhe në xhandarmëri, nga ku u dërgua urdhëresa që do të dënoheshin ata të cilët shqetësonin Saidin. Por ai i thotë xhandarëve se: “Ne jemi nxënës, njëri me tjetrin edhe grindemi edhe pajtohemi. Dhe ne në asnjë mënyrë nuk lejojmë që mes nesh të hyjë dikush jashta rrugës sonë, unë nuk denoncoj dhe faji është i imi.”

      Në këtë rast Saidi u nda nga Siirti dhe nëpër Bitlis shkoi përsëri në Shirvan,e atje duke i tejkaluar të gjithë nxënësit e medreseve me dije,u tërhoqi atyreve habinë mbi vete,por fitoi edhe shumë kundërshtarë.Veçanërisht kur debatoheshin çëshjet e fesë me disa që nuk ishin te sinqertë,me tërë fuqinë përpiqeshin që t’ia rrëzonin vlerën e tij në popull.Një ditë i kishte ikur namazi i sabahut “kaza” (ta falësh pas kohës së caktuar).Kundërshtarët e marrin këtë lajm dhe fillojnë të përhapin fjalën që Saidi ka braktisur namazin.Kur e pyesin njerëzit Saidin për këtë, ai i tha:

      - Një gjë e pathemeltë në popull përhapet shumë shpejt. Për arsye se faji është i imi, njëherazi vuajta dy tortura; njëra është që nga All-llahu meritova kritikën, tjetra nga populli meritova kundërshtim dhe kjo ka rrjedhur nga që kam braktisur “virdin” (lutjet e bëra zakon). Megjithëse kjo ka shënuar një të vërtetë, populli duke mos ia ditur kuptimin, i ka ngjitur një emër.

      Pastaj Bediuzzamani shkoi në Tilo, një krahinë e Siirtit. Atje mësoi përmendësh nga Enciklopedia e Fjalorit të Madh Arabisht, deri në germën “sin”. Kur e pyetën për çfarë e bën këtë, tha se:
      - Enciklopedia tregon se sa kuptime ka fjala, unë përkundrazi do të tregoj sa fjalë mund të dalin nga kuptimi i një fjale. Saidit gjatë kësaj kohe gjellën ia sillte vëllai i tij i vogël. Bukën e ngjynte në lëngun e gjellës, kurse kokrrat ia jepte milingonave. Kur u pyet për këtë, u përgjigj:Milingonat dinë se çfarë është jeta sociale, janë republikane dhe unë si shpërblim i punës së tyre, u jap kokrrat e gjellës sime.
    • Ditët e tij të rinisë
      a) Udhëtimi për në Xhizre

      Bediuzzamani një herë pa një ëndërr Gejlaniun (k.s.) i cili e urdhëroi që të shkojë në Xhizre e ta gjejë Mustafa Pashanë, kryetarin e klanit të Miranit dhe le t’i thojë që ta braktisë zullumin dhe të filloje të falë namazin...
      Pas kësaj ëndrre Bediuzzamani përnjëherë u drejtua dhe shkoi tek Pashai dhe i tha fjalët e Abdylkadir Gejlaniut (k.s.). Pashai u hidhërua shumë nga këto fjalë dhe u ngrit në këmbë i nervozuar, por ata që ishin rreth tij e ulën duke e qetësuar. Pastaj Pashai i tha Bediuzzamanit: Bëhu gati, do të mbledh dijetarët e rrethit tim të diskutoni në çështjet e fesë. Po qe se ty të mundin ato, unë e di se çka do të të bëj, po qe se ti i mund, atëhere do t’i zbatoj ato që the.
      Bediuzzamani duke mos u shqetësuar aspak tha: Unë nuk dyshoj në diturinë e tyre, ata po qe se dyshojnë tek unë, mund të më pyesin.
      Menjëherë u mblodhën dijetarët të cilët kishin përgatitur dyzet pyetje. Pasi fillon diskutimi mbërrin edhe çaji. Ata të mahnitur nga përgjigjet që merrnin nga Bediuzzamani, ishin habitur aq shumë, saqë Bediuzzamani pasi piu çajin e vet, filloi t’ia pinte edhe dy vetëve të tjerë. Njërës pyetjeje me qëllim ia jep përgjigjen gabim. Pasi ata largohen të turpëruar, Bediuzzamani i kthen dhe u thotë:Ju ma pranuat për të saktë, por njërës pyetjeje nuk ia kam dhënë përgjigjen drejtë.
      Kështu ata akoma edhe më shumë turpërohen. Në këtë rast Pashai Bediuzzamanit i premton që do ta fillojë namazin...

      b) Saidi në qytetin e Bitlisit merr mësimet e fundit

      Bediuzzamani kur shkoi në qytetin Mardin filloi të përkrahte grupin e liridashësve, ku atje akoma s’ishin përhapur aq shumë. Kjo sjellje e shqetëson komandantin e xhandarmërisë, i cili i jep urdhër xhandarëve që ta arrestojnë.
      Pasi e arrestojnë duke ecur me xhandarët, hyn koha e namazit dhe i kërkon që t’ia zgjidhin duart. Ata duke mos pranuar, i zgjidh prangat sikurse të ishin shami dhe ia hedh para tyre. Ata të habitur dhe duke e njehur këtë akt si mrekulli i thanë: Deri tani ne kemi qenë rojet e tua, tani e pas jemi shërbëtorët e tu.

      Përsëri një ditë Saidi duke qenë në qytetin Bitlis, i kumtojnë se prefekti me disa nëpunës po pinin alkol. Ai i hidhëruar thotë se nuk mund ta pranojë që në një vend fetar si Bitlisi, përfaqësuesit e shtetit të bëjnë diçka të tillë dhe vrapon drejt tyre.
      Ai pasi i kumton një hadith të Pejgamberit (a.s.v.s.), i thotë atyre fjalë të hidhura. Saidi duke pritur nga prefekti që të jepte urdhër që ta mbysin, dorën e mbante në revolver. Por prefekti ishte një njeri i butë dhe nuk nxjerr fare zë. Pasi largohet prej tyre, ndihmësi i prefektit i thotë Saidit të ri: Çfarë bëre kështu? A e di se fjalët e tua meritojnë ekzekutimin me vdekje.
      Saidi i ri i thotë atij: Vdekjen nuk e mendoja, thoja ndoshta më burgosin, apo më internojnë, por nuk është e rëndësishme, meqë e ndërpreva një punë që e ka ndaluar Zoti (xh.sh.), ç’rëndësi ka për mua vdekja.
      Një apo dy orë pas ngjarjes, prefekti e thërret Saidin pranë tij nëpërmjet dy policëve. Saidi kur hy në dhomë, prefekti ngrihet dhe e pret Saidin në këmbë dhe zgjatet t’ia puthë dorën. Pasi i tregon vendin për t’u ulur, i thotë: Çdokush e ka një mësues dhe ti je mësuesi im.
      Prefekti i Vanit, Omer Pashai, pa e marrë parasysh se Saidi ishte i ri, nga inteligjenca dhe virtytet e mira të tij, e çon në shtëpinë e vet dhe ia cakton një dhomë duke i thënë: Ti këtu do të studiosh argumentet e besimit!
      Prefektit i kishte vdekur gruaja dhe në shtëpi kishte gjashtë vajza beqare. Një ditë njëra nga këto kërkon të hyjë për një punë në dhomën e Saidit. Ai duke menduar se kjo është diçka jashtë namusit, i bërtet asaj duke e përzënë nga dhoma dhe e mbyll derën me forcë. Vajzës i vjen shumë rëndë dhe e hidhëruar kthehet mbrapa.

      Në të njëjtën ditë një servil qeveritar, i thotë këto fjalë në vesh prefektit: “Si mundësh ta lësh Saidin vetëm në shtëpi? Vajzat e tua janë të reja e të virgjëra.. Gruan nuk e ke.. Kurse Saidi është një i ri adoleshent. Si mund ta pranosh këtë.”- dhe në këtë mënyrë i fut dyshime në zemrën e prefektit.
      Prefekti në mbrëmje kur erdhi në shtëpi, i doli përpara vajza duke qarë dhe i thotë: “Baba! Ky Saidi që ke lënë në këtë dhomë është i çmendur, nuk na lë as në dhomë të hyjmë.
      Kur dëgjoi prefekti fjalët e vajzës, përkundrejt mërive të huaja, vrapon në dhomën e Saidit të ri, të ndershëm e me namus dhe i thotë: “Secili ka një prijës, e prijësi im je ti!”, - dhe pastaj ia puthë edhe dorën. Pas kësaj ngjarjeje, nderi dhe respekti i prefektit ndaj Saidit dyfishohet.
      Bediuzzamani vetë thotë këto fjalë: “Kush e ka lexuar biografinë e jetës sime e di mirë se para pesëdhjetë e pesë vjetëve, duke qenë në moshën njëzet vjeçare, për respektin që kishte ndaj diturisë, me ngulm m’u lut pashai që të banoja në shtëpinë e tij. Aty qëndrova dy vjet dhe ai kishte gjashtë vajza, tre ishin më të vogla, të tjerat më të mëdha.. Të mëdhatë, as për dy vite që qëndrova në shtëpinë e tij, nuk i njoha, se cila ishte e madhja apo e dyta, sepse nuk i shikoja me vëmendje që t’i njoh.
      Është për t’u habitur se pati ardhur tek unë një mysafir që ishte edhe teolog dhe për dy ditë secilën vajzë mundi t’i dallojë nga njëra-tjetra se cilat janë. Shokët që kisha pranë duke u habitur me këtë gjendje timen, më pyetën: Përse nuk i shikon?
      I thashë atyre: Nuk më lejon t’i shikoj nderi i diturisë.”

      Bediuzzamani në shtëpinë e Omer Pashait mori parasysh që t’i studiojë të gjitha shkencat bashkëkohore, veçanërisht të konstatojë se me cilat armë armiqtë e sulmojnë fenë duke na futur dyshime. Ai i studioi edhe librat e filozofisë islame dhe komentet e Kur’anit, të quajtur “Metali” dhe “Meuakif,” shkencat dhe gjithashtu studioi edhe gramatikë, morfologji e logjikë, ku që të gjitha këto përbënin dyzet libra, të cilat i mësoi përmendësh në dy vjet.
      Bediuzzamani mbante dy gjendje te kundërta.

      E para, kur e kishte logjikën e hapur, me çdo gjë që përballohej nuk ishte e mundur të mos e kuptonte.
      E dyta, kishte raste që rrinte i mbyllur përbrenda, jo të lexojë, por edhe të flasë i vinte rëndë.
      Në të njëjtën periudhë filloi që të mësojë Kur’anin përmendësh, duke lexuar nga dyzet faqe në ditë, duke mësuar pjesën më të madhe të Kur’anit, por pastaj e la në gjysëm për dy arsye:
      Njëra, këndimin e shpejtë të Kur’anit e quante si mosrespekt që i bëhej. E dyta, ishte i mendimit që më shumë është i nevojshëm kuptimi i Kur’anit dhe të vërtetat e Tij, sesa leximi përmendësh. Për këto arsye u mor me mësimin përmendësh të dyzet librave të shkencave ekzakte dhe të fesë islame, duke i përdorur ato si çelës i të vërtetave të Kur’anit. Çdo ditë duke lexuar nga pak, mundi t’i mbarojë për tre muaj.
      Një natë Bediuzzamani sheh në ëndërr Shejh Muhammed Kufrevinë (k.s.), i cili i thotë: “Eja më vizito se unë po largohem”. Menjëherë vrapon drejt tij, kur sheh se Shejhi po fluturonte.
      Në këtë rast zgjohet dhe sheh se ora ishte shtatë e mbrëmjes, përsëri bie të fle. Kur ngrihet në mëngjes merr vesh për vdekjen e shehut, i cili kishte vdekur në shtatë te mbrëmjes.
      “Ne jemi të All-llahut dhe vetëm tek Ai kthehemi” (Bekare, 156 )
      “Mëshira e All-llahut qoftë mbi të. Amin.”
      Bediuzzamani i donte shumë të gjithë dijetarët e krahinës.
    • Jeta e Bediuzzamanit në Van

      Meqenëse nuk kishte ndonjë dijetar të njohur në qytetin Van, prefekti i Vanit, Hasan Pashai, e fton Bediuzzamanin atje. Me këtë ftesë Said Nursiu shkon në Van dhe aty qëndron pesëmbëdhjetë vjet.Kur ishte në Van duke biseduar me nëpunësit, Bediuzzamani thoshte se në këtë shekull për të refuzuar dyshimet e imponuara në fe nga armiqtë e islamit, nuk mjafton vetëm filozofia, është shumë e nevojshme të studiohen edhe shkencat fizike.
      Në këtë periudhë duke hulumtuar themelet e shkencave filloi që t’i sdudiojë edhe shkencat fizike e sociale, duke filluar nga historia, gjeografia, matematika, gjeologjia, fizika, kimia, astronomia dhe filozofia. Dhe jo duke marrë mësim nga ndonjë profesor, por duke i studiuar vetë, duke i kuptuar shumë mirë të vërtetat e tyre. Ai pra ishte bërë një autodidakt i mirëfilltë.

      Bediuzzamani kur ishte në Van gjendja e tij në disa çështje kundërshtohej me dijetarët e rrethit. Si p.sh.:
      1- Që të bëhen ndikuese fjalët, askujt të mos i marrësh ndonjë dhuratë, para apo rrogë. Ja ai vetë në të gjithë jetën e tij nuk ka qenë pronar i ndonjë malli. Megjithëse ka përjetuar vetminë dhe varfërinë, vazhdimisht ka vuajtur edhe fatkeqësitë e tmerrshme të internimeve dhe burgimeve dhe përsëri askujt nuk i ka marrë ndonjë para apo dhuratë pa kompensim me ndonjë gjë. Për këtë janë dëshmitarë nxënësit e tij.

      2- Mosbërja e pyetjeve ndaj dijetarëve. Njëzet vjet i ka dhënë përgjigje vetëm pyetjeve të tjerëve. Kur e pyetnin për këtë veprim, thoshte: “Unë nuk dyshoj për diturinë e dijetarëve, prandaj është e tepërt t’i bësh edhe pyetje atyre. Po qe se dikush dyshon tek unë, le të pyesin t’u jap përgjigje.”

      3- Edhe nxënësit e vet i ka penguar të marrin zekatin apo dhuratën e ndokujt, I shtynte ata të punonin vetëm për hir të All-llahut (xh.sh.). Shumë herë furnizimin e nxënësve e bënte vetë.

      4- Të jetojë larg nga pasuritë e përkohshme. Për këtë thoshte: “E gjithë prona ime duhet të jetë aq sa të mbahet vetëm në një dorë”. Kur e pyetnin përse kështu, u përgjigjej se: “Do të vijë një kohë kur secili do ta ketë lakmi gjendjën time dhe gjithashtu pasuria nuk më jep kënaqësi. Unë në këtë botë e shoh veten si një mysafir”.

      Pasi u nda nga Vani prefekti Hasan Pashai, në vendin e tij erdhi Tahir Pashai,i cili edhe ky e donte shumë Bediuzzamanin dhe ndaj tij u paraqiste shumë i sjellshëm. Tahir Pashai me lajmet që i jepte në lidhje me ngjarjet në Evropë, bëri që Saidi të përfitonte shumë nga ai. Ai gjithashtu i mblidhte shpesh dijetarët në rezidencën e tij dhe bënte diskutime rreth diturisë. Kjo ndihmoi shumë në përsosjen e Bediuzzamanit.Tahir Pashai i cili kishte studiuar librat e shkencëtarëve dhe filozofëve evropianë, i bënte Bediuzzamanit pyetje të forta.Një fakt interesant është se megjithëse Bediuzzamani ishte në mësim e sipër të gjuhës turke (për arsye se ishte nga zonat kurde të Lindjes), përsëri i jipte përgjigjet pa ngurrim.Një ditë shkoi pranë Tahir Pashait, ku atje pau librat që përmbanin përgjigjet e pyetjeve që i bënte Pashai. Në një kohë shumë të shkurtër i zotëroi edhe ato libra përmendësh.

      Në qytetin Bitlis, pati mësuar përmendësh dyzet libra themelorë të dijetarëve të famshëm. Duke qenë në Van, këtyre i shtoi edhe pesëdhjetë të tjerë të shkencave të ndryshme. Këto nuk ishin vetëm libra rreth fesë, por në mes tyre ishin edhe libra të fizikës, filozofisë dhe historisë.
      Në bllokun e kujtimeve të vëllait të tij, Abdulmexhidit,janë regjistruar këto fjalë: “Për pesembëdhjetë ditë mësoi përmendësh pjesën më të rëndësishme të Kur’anit. Nga Enciklopedia e Fjalorit, me një lexim mësoi permendësh një faqe me gjashtëdhjetë rreshta. Për të mos harruar se çfarë kishte mësuar, qoftë nga dituritë e fesë, apo nga shkecat fizike, ai ishte i detyruar që t’i përsëriste ato libra që ishin sa tridhjetë Kur’anë.”

      Vëllait të tij, Bediuzzamani i kishte thënë se duke i përsëritur dijet që kishte mësuar, Tahir Pashai kishte kujtuar se po bënte dhikër apo lutje e dua.
      Koha tregoi se jeta e Bediuzzamanit që kaloi me çudira të jashtëzakonshme, ishte një përgatitje për të ardhmen nga Kaderi (caktimi) i Zotit (xh.sh.). Në një vend tjetër ai thotë:“Kur isha i ri, duke qëndruar në konakun e Tahir Pashait në Van, i cili vetë më pati caktuar një dhomë, çdo natë para se të flija, dy orë e gjysmë i kaloja duke përsëritur librat që kisha mësuar përmendësh. Në këtë kohë kam ditur përmendësh nëntëdhjetë libra. Për tre muaj mbaroja përseritjen, duke punuar nga tre orë në natë. Vëllezër, e falenderoj shumë All-llahun e Madhëruar që më dhuroi këtë fuqi që të përpiqem për mbrojtjen e diturisë, të cilat shërbejnë si shkallë për të arritur në të vërtetat e Kur’anit famëlartë. Unë në këtë mënyrë munda të arrij që të shoh se çdo ajet i Kur’anit, e ka kapluar gjithësinë, pastaj duke më mjaftuar Kur’ani, nuk ishte e nevojshme që të lexoj ndonjë libër tjetër...”

      Bediuzzamani jetën e tij e kaloi duke e shpenzuar për dituritë e ndryshme, duke i përdorur në argumentimin e kuptimit të Kur’anit famëlartë. Ato argumente i ka përdorur si shkallë për t’ia arritur qëllimit, pikësynimi i të cilit ishte vetëm dituria e Kur’anit famëlartë, që iu bë edhe udhërrëfyes dhe mësues i tij.
    • a) Veprimtaria e tij për edukimin në Van

      Bediuzzamani që quhej edhe Molla Saidi i famshëm, shkonte edhe nëpër rrethinat e Vanit. Organizonte tubime për diskutime dhe bisedime mbi temat e diturisë, në lidhje me çështje të rëndësishme. Nga ana tjetër u merrte me klanet dhe grupimet e kohës, duke i shtyrë ata që t’i hedhin armiqësitë që kishin mes vete dhe të pajtoheshin me njëri-tjetrin. Këta njerëz nuk kishin mundur t’i pajtojnë as organet shtetërore.
      Pas një pajtimi që bëri, i pati thënë njërit prej kryetarëve të klaneve, Mustafa Pashait, duke i bërtitur:
      - Akoma nuk je penduar?
      Ai: “Zotëri! Çka të flisni nuk iu dal nga fjala”. Në këtë rast ky i fundit, mundohet që t’i jepte Bediuzzamanit një kalë dhe ca para. Por ai i thotë: “Ti deri tani a nuk e mësove që unë askujt nuk i kam marrë para?” Dhe në këtë mënyrë ia refuzon ato. “Veçanërisht nga zullumqarë si ti, a është e mundur që t’i marr? Më duket se ti e ke prishur pendimin, shëndosh e mirë nuk do të mundësh të arrish deri në Xhizre”. Dhe me të vërtetë duke shkuar në Xhizre, Mustafa Pashain e mbysin në rrugë.
      Bediuzzamani gjatë kohës që kaloi në Van, interesohej me problemet e botës islame. Atëhere, qëllimin më të madh e pati të ndërtojë një universitet në Van dhe Bitlis, duke e quajtur “Medreset-uz-Zehra” njëlloj si Universiteti i famshëm i El-Ez’herit në Kajro.
      Ai donte të realizojë rinovimin e medreseve, ku të mësoheshin si lëndët fetare, po ashtu edhe ato shkencore. Bediuzzamani gjatë verës, nxënësit e tij i çonte në bjeshkë dhe financiarisht i mbështeste vetë. Bediuzzamani gjatë qëndrimit në Van, përmblodhi argumente për t’iu përgjigjur nevojave të kohës, duke themeluar një metodë të re. Ai i udhëzonte nxënësit e tij duke i sqaruar të vërtetat e fesë me mjete sa më të përshtatshme, në mënyrë që të kuptohen sa më mirë. Bediuzzamani në periudhën kur Hasan Pashai ishte prefekt i Vanit, mblodhi hoxhallarët e lartë dhe fëmijët më të zgjuar të zonës dhe ngriti një medrese. Në këtë institucion dritëdhënës, jepeshin mësimet e shkencave ekzakte dhe sociale, si algjebra, gjeometria, matematika, fizika, historia, gjeografia dhe lëndët fetare. Vetë Bediuzzamani shërbente në këtë edukim, që fatkeqësisht zgjati vetëm 6-7 muaj, për arsye të disa ambiciozëve.
      Një ditë duke shkuar në medresenë e tij që ishte në majë të kalasë së Vanit, rrëzohet dhe këtë ngjarje e tregon kështu:
      “Nxënësit e mi të vjetër e dinë mirë se kalaja e Vanit është e ndërtuar prej guri dhe është e lartë sa dy minare. U nisëm të shkojmë tek një shpellë e vjetër. Duke u ngjitur për në kala më rrëshqitën këmbët dhe fillova të bie poshtë duke mos patur asnje pikë mbështetjeje. Me një zë të lartë bërtita: “Allah,davaja (ideja) ime” (pra më të rëndësishme se jetën e vet, ai mbante idealin e tij).
      Ndërkohë një forcë e mbinatyrshme sikur të isha mbështetur në një vend të sigurtë më shtyu dhe rashë tre metra brenda shpellës. Kjo nuk ishte gjë tjetër vetëm se një mbrojtje nga All-llahu (xh.sh.).”

      b) Lajmi i Tahir Pashait i shndërroi mendimet e Bediuzzamanit

      Jeta e Bediuzzamanit në Van kaloi shumë e frytshme. Në këtë periudhë një ëndërr që pau dhe një lajm që mori nëpërmjet Tahir Pashait, bënë shndërrime të stuhishme në mendimet e tij. Në lidhje me ëndrrën që ka parë thotë: “Para Luftës së Parë Botërore pashë një ëndërr me kuptim të vërtetë. Isha në malin Ağrı. Në çast mali mori flakë dhe copat e tij u shpërndanë nëpër rruzullin tokësor. Në këtë gjendje të tmerrshme pashë se e ndjera nëna ime,ishte pranë meje. I thashë: “Nënë mos u frikëso! Sepse ky është urdhëri i All-llahut (xh.sh.). Ai është Mëshirues dhe i Gjithëdijshëm”. Unë duke qenë në këtë gjendje, një person i bekuar duke më urdhëruar më tha: “Sqaroje mrekullinë e Kur’anit të lartë.”
      U zgjova dhe kuptova se do të bëhet një revolucion i madh dhe pas këtij shndërrimi do ta sulmojnë Kur’anin dhe do të shkatërrohen kalatë që e mbrojnë Kur’anin. Pastaj vetë Kur’ani do ta mbrojë veten e tij dhe mrekullitë e tij do të bëhen një mbrojtje prej diamanti për të. Dhe kështu kuptova se me sqarimin e mrekullisë së tij, do të angazhohet një njeri i paaftë si unë.”
      Pak kohë pasi kishte parë këtë ëndërr, Tahir Pashai i tregon një gazetë në një artikull të së cilës ishte shkruar një lajm i tillë:
      “Në parlamentin anglez, kryetari i kolonive, në fjalimin e tij duke mbajtur Kur’anin në dorë, ka thënë:
      - Ky Kur’an përderisa gjendet në duar të muslimanëve, ne nuk mundemi t’i sundojmë ata. Duhet të përpiqemi që ta heqim atë nga duart e tyre, ose t’i ftohim ata nga ky libër.”
      Ky lajm i tmerrshëm ndikoi jashtëzakonisht tek Bediuzzamani. Pas këtij lajmi të hidhur tha se: “Unë do t’i tregoj të gjithë botës dhe do ta vërtetoj se: “Kur’ani është një diell që nuk shuhet dhe askush nuk mund ta shuajë atë kurrë!”
      Kështu filloi pastaj që të gjitha përpjekjet e tij t’i shpenzonte me të vetmin qëllim, që të heshtë të gjithë mosbesimtarët e botës.
      Për të përparuar më tepër lexoi lloj-lloj librash dhe pasi mësoi për planet atentatore të Evropës; ia vuri vëmendjen fermanit të Kur’anit, që në një ajet thotë: “fe arid anhum” (largohu prej atyre), vlera numerike e të cilit është 1316, ku sipas hixhrit përkon me datën e këtyre ngjarjeve. Bediuzzamani të gjitha dituritë që pati marrë i shumëfishoi edhe më shumë, duke vazhduar deri në fund të jetës me këtë qëllim, që të sqarojë mrekullitë e Kur’anit, të cilat u bënë për të një prijës i pathyeshëm.
    • Jeta e parë e Bediuzzamanit në Stamboll

      Në shpirtin e Bediuzzamanit pasi që lindi dëshira e ndërtimit të medresesë të cilën e emërtoi Medreset’uz-zehra, për të realizuar këtë plan, vendosi të shkojë në Stamboll. Për këtë arsye kuvendoi me mikun e tij Tahir Pashain, i cili i kishte dalë Saidit gjithmonë në krah. Prefekti i Vanit, Tahir Pashë Shkodrani, shkroi një letër për ta përcjellur për në kryeqytet drejt sulltanit.
      “Mes dijetarëve kurdë, i famshëm për logjikën superiore, Molla Saidi ka nevojë për ju. Për këtë arsye mbështetet tek mëshira e bujarit të Kalifatit të lartë dhe për këtë shkak mori rrugën për t’u lartësuar tek ju.
      Në këtë mënyrë, megjithëse nuk i ka mbetur çështja e ndonjë dijetari pa zgjidhur, prapë duke e quajtur veten si nxënës, deri tani nuk kemi mundur që ta bindim që të veshë petkun e dijetarëve. Molla Saidi është ai që mban vlerat e besnikërisë ndaj bamirësisë së madhe të Hz. Muhammedit (a.s.v.s.) dhe vazhdimisht me sinqeritet i dërgon përshëndetje dhe është lutës ndaj tij. Atë, e ka edukuar Zoti me bindshmëri ndaj Tij. Mendimi im i ulët në këtë mënyrë është se nga krahinat kurde, nga dijetarët që janë përgëzuar me ardhjen tek porta e mëshirës suaj, Molla Saidi nga të gjithë është me moralin më të mirë dhe me bindshmërinë tek personaliteti i juaj i lartë dhe me adhurim është një person i devotshëm ndaj Krijuesit të gjithësisë. Për këtë arsye ky person më shumë se të gjithë, e meriton lehtësinë për kryerjen e punës së tij që përpiqet për muslimanët. Me plotësimin e kërkesës së këtij personi do të meritoni nder deri në ditën e kiametit, nga të gjithë muslimanët dhe veçanërisht nga populli kurd. Ky është shkaku që na shtyri t’i hyjmë këtij guximi dhe përsëri jemi të bindur se urdhëri është i juaji që jeni sulltan dhe zëvendës i të Dërguarit të All-llahut (xh.sh.).

      Prefekti i Bitlisit, Tahiri.
      “16.11.1907, vula, nënshkrimi”
      Tahir Pasha Shkodran
    • Valiu (prefekti) i qytetit të Vanit dhe Bitlisit. Tahir Pashë Shkodrani duke parë inteligjencën e Bediuzzamanit e ka nderuar shumë atë.
      Burimet e datës së ardhjes së Bediuzzamanit në Stamboll, konstatojnë se janë në momentin kur ai ka ngritur kokën nga shkencat e larta, për t’u kthyer në dituritë e pastra të Kur`anit famëlartë dhe ka marrë pozitën si shërbëtor i Kur`anit, d.m.th. nga muajt e fundit të vitit 1907.
      Bediuzzamani, kur erdhi në Stamboll, për të tërhequr vëmendjen e sulltanit dhe të stambollinjve mbi gradën e dijes së kurdëve nuk ndërroi formën e veshjes kombëtare dhe në këtë mënyrë paraqiti lutjen për të kërkuar ndihmë, që në qendrën e krahinës kurde, të ndërtohet një universitet me emrin Medresetu’z-Zehra. Kudo që shkonte njerëzit mbeteshin të mahnitur, duke mos mundur të sjellin paralelizma mes veshjes së Saidit me diturinë e tij gjeniale. Në rastin e parë bëri një lutje me këto fjalë: “Krahina e kurdëve në sundimin e Perandorisë Osmane, është një bazë e rëndësishme dhe megjithëse për gjendjen e tyre shteti ka dijeni, përsëri rreth shërbimit të diturisë së amshueshme do t’u sqaroj disa kërkesa të mia. Qytetet dhe fshatrat e popullit kurd, në këtë shekull të përparimit, së bashku me vëllezërit e tjerë, në garën e qytetërimit edhe ata kanë marrë pjesën e tyre që u takon. Duke ju falenderuar për këtë ndihmë, për ndërtimin e shkollave që keni bërë deri tani, mjerisht perandoria nga shkaku se është përhapur në tërë botën, arsimi po bën dobi vetëm në ata fëmijë që dijnë gjuhën turke, por bijtë e kurdëve nuk e zotërojnë gjuhën turke dhe kështu për ta vetëm medresetë janë burimi i përparimit, por edhe shumica e arsimtarëve nuk e dinë gjuhën kurde. Fëmijët e kurdëve po mbesin të vobektë ndaj diturisë së shkencave. Kjo nuk është gjë tjetër vetëm se ftesë për prapambetje dhe zakonisht bëhet shkak që të duartrokasin ardhjen e shteteve të huaja. Ky është edhe shkaku i mospërparimit dhe i qëndrimit vetëm në imitim. Në këtë mënyrë ka mundësi që të përballoheni me dyshime. Më parë popujt e tjerë të cilët kanë qenë nën popullin kurd, tani i kanë tejkaluar kurdët tanë, duke mbetur pa shkencat fizike. Këto pika të cilat i rradhita si më sipër, bëhen shkak që në të ardhmen të bëhet ndonjë luftë dhe për ata që mendojnë gjatë kjo është një shkatërrim.
      Shpëtimi prej këtij problemi bëhet me një punë shembullore që ta kenë lakmi edhe të tjerët, prandaj kërkoj që në zonën e kurdëve, të ndërtohen tre medrese, që aty të marrin mësimin e fesë së bashku me atë të shkencave.
      Në këto medrese të hapen edhe vende ku të bëhet edhe praktika, të ketë kapacitetin minimum 50 nxënës dhe mbështetja e tyre të bëhet nga ana e shtetit. Kjo bëhet shembull për gjallërimin edhe të disa medreseve të tjera. Kështu fizikisht dhe shpirtërisht bëhët shkak përparimi edhe për krahinat kurde. Vetëm në këtë mënyrë merret kultura e duhur. Ky është edhe shkak bashkimi, sepse me përçarjet e brendshme, është duke u dëmtuar shteti. Shkolla që kërkoj ka një arsye mjaft të madhe për t’u realizuar, që shteti forcën jo ta shpenzojë për paqen e brendshme, por ndaj armiqve të jashtëm. Populli ynë vetëm në këtë mënyrë mund të përparojë, duke i treguar atyre virtytet e vyera që mbart në dijet e tij, duke sqaruar kështu drejtësinë e tij të qytetërimit.”
      Ja pra Bediuzzamani ka parë se muslimanët mosdijen e kanë armikun më të madh. Dhe zgjidhja e këtij problemi realizohet duke dhënë mësimin e fesë së bashku më ato të shkencave, duke bërë kështu të ditur pikëpamjen e tij.
      Gjatë udhëtimit ka vizituar një medrese, një nxënës i së cilës thotë kështu: Një ditë në medresenë tonë erdhi një i ri 22 vjeçar me fytyrë ngjyrë gruri. Në këmbët e tij kishte çizme, në kokën e tij një fes dhe në brez mbante një thikë. Mësuesi ynë u ngrit në këmbë dhe iu drejtua:
      “Eja Molla Said efendi” dhe i tregoi vendin për t’u ulur, duke e respektuar jashtëzakonisht. Gjatë bisedës, e pyet se për çfarë po shkonte në Stamboll. Përgjigjja e tij ishte e tillë:
      - Unë jam duke shëtitur Anadollin për të hetuar më afër gjendjen e atdheut. Po shkoj në Stamboll që të takohem personalisht me sulltanin, për t’i paraqitur mendimin tim që të vendosin nëpër shkollat e shkencave mësimin fetar dhe nëpër medrese mësimin e shkencave.”
      Mësuesi ynë e pyeti përsëri:
      - Çfarë dobie ka Molla Said? Molla Saidi:
      - Kur bëhet arsimi në këtë mënyrë ata që mbrojnë shkollën nuk bëhen të pa fe dhe nxënësit e medreseve shpëtojnë nga fanatizmi.
    • a) Një shpallje interesante në hotelin “Shekerxhi”

      Bediuzzamani për t’i tërhequr vëmendjen padishahut (sulltanit), shtetit, teologëve dhe dijetarëvë të shkencës, në mënyrë që të shohin se çfarë niveli diturie kanë njerëzit e krahinave lindore, ka marrë një dhomë në hotel dhe i thërret të diskutojnë e të debatojnë për çështje të çdo diturie, të gjithë dijetarët, nxënësit, politikanët dhe ushtarakët. Në derën e dhomës varej një shpallje e tillë:
      “Nga njerëzit e shkollave laike dhe fetare, nga filozofët, fetarët dhe afetarët, mund të pyesin nga unë pyetje nga çdo dije dhe shkencë. Pyetja nga ju,përgjigjja nga unë.... por unë nuk i bëj pyetje askujt.”
      Pas kësaj shpalljeje të çuditshme, Bediuzzamani mbeti nën turrën dhe sulmin e shumë dijetarëve dhe nxënësve, por ai asnjë pyetje nuk e la pa iu përgjigjur.Njërën prej pyetjeve kur ishte i internuar në Emirdağ na e tregon kështu: “Një vit pas lirisë në Stamboll sheh Bahid efendiu, rektor i Universitetit El Ez’her në Kajro e pyet Saidin:
      - Çfarë mendon për të ardhmen e Perandorisë Osmane dhe atë të Evropës?
      Përgjigja e Saidit ka qenë e tillë:
      - Shteti Osman është shtatzënë me Evropën. Një ditë do të lindë një shtet si Evropa, njëlloj edhe Evropa është shtatzënë më islamin dhe një ditë do të lindë islamin.
      Pas kësaj përgjigjeje rektori i Universitetit El Ez’herit, Kajro, thotë:
      “Po ta vërtetoj fjalën tënde”, dhe u thotë shokëve të pranishëm: “Unë me këtë njeri nuk mund të bëj debat”.

      Lindjen e parë, atë të osmanllinjeve e pamë edhe vetë, që ka më se një çerek shekulli që (Turqia) u largua nga feja më tepër se Evropa. Dhe lindja e dytë inshallah do të ndodhë pas 20-30 vjetëve. Nga lindja dhe nga perëndimi shumë shenja janë dukë na dhënë sihariqin që brenda Evropës do të dalë një shtet islam.
      Bediuzzamani është tërhequr në këto proçedime nga ana e Allahut, e jo me vullnetin e tij, për të dhënë rezultatin me Risalei-Nur. Ai thotë:
      “Jo vetëm unë, por edhe vëllezërit e mi që i kanë shërbyer Risale-i Nurit, janë përgatitur për këtë shërbim fisnik. Si për shembull, Hysrevi, Fejziu, Hafiz Aliu, Nafizi dhe shumë vëllezër të tjerë, dëshmojnë se jeta e tyre ka kaluar nëpër forma të ndryshme, për të dhënë frutin e dritës (risalet).
      Duke ardhur për në Stamboll më ranë në dorë dy libra filozofie, të cilat i lexova me kujdes. Kur mbërrita në Stamboll, pa ndonjë arsye lajmërova se çdokush mund të pyeste çka të dëshirojë. Është për t’u habitur se të gjitha pyetjet ishin nga ato librat që lexova”.

      Në hanin “Shekerxhi” me sukses i dha përgjigje pyetjeve dhe nëpër Stamboll, Bediuzzamanit iu rrit fama aq shumë saqë menjëherë smirëzitë vrapuan në pallatin mbretëror, duke thënë: “Një i ri që çdo gjë e di dhe secilës pyetje i përgjigjet, sigurisht që është i çmendur” dhe kështu e çojnë në spitalin e çmendurisë.
      Bediuzzamani në lidhje me këtë, gjatë një vetëmbrojtjeje në gjyq ka thënë: “Kam lindur në fshatin Nurs të vilajetit të Bitlisit. Kur isha nxënës sa herë që përballesha me dijetarë, me ndihmën e Allahut (xh.sh.), në çdo çështje ato i mundja. Në këtë rast erdha në Stamboll, ku fama ime e papëlqyer ndikoi keq nëpër rivalët e mi, derisa përdorën edhe padishahun e ndjerë, me urdhërin e të cilit më dërguan në spitalin e çmendurisë.”

      Kur e dërguan në spitalin e çmendurisë, Bediuzzamani i thotë doktorit: “Zotëri doktor! Ti dëgjo, unë do të flas dhe në këtë mënyrë do të kesh në dorë edhe një argument. Sigurisht që do të dëshironi ta dëgjoni një të çmendur që do të japë përgjigje pa e pyetur fare. Unë shqyrtimin tim e dua që ta konstatosh në formë gjykimi, ndërgjegjja jote le të bëhet gjyq. E di mirë se doktorit është e kotë t’i japësh mësim mjekësie, por pacienti për të lehtësuar mjekimin, është e nevojshme t’i radhisë ankesat. Dhe në fakt që të mos ju gënjej, e ardhmja e ndiej të nevojshme që të më dëgjoni. Tani duhet të merreni parasysh këto katër pika!..
      Këto pika janë shkaku që më kanë sjellë këtu. Unë ato i kam bërë me vetëdije që të më analizojnë thellësisht:

      E para, është paraqitja ime e çuditshme!.. Me këto rroba sqaroj se e kam syrin e ngopur ndaj qëllimeve të kësaj bote dhe shfaqi mendimin tim që veshmbathja ime nuk pajtohet me vendin ku gjendem... dhe në kontaktimin tim shfaqi gjendjen time të krijimit që e dua njerëzimin dhe popullin tim. Kështu jam duke u dhënë këshilla me punë që t’i japin rëndësi mjeshtrive të vendit. Me gjendjen time po jap edhe shenja që koha është duke u përtëritur.

      E dyta, është debatimi im me dijetarët dhe ky është shkaku që kam ardhur në Stamboll. Unë pashë se medresetë nuk kanë përparuar, po t’i krahasosh me degët e tjera të diturisë. Shkaku i saj është se i lodhin aftësitë duke mësuar përmendësh më shumë se duhet, e për këtë arsye nxënësit mbeten pa diskutim për të përparuar me pyetje-përgjigje. Kështu nxënësit janë bërë dembelë dhe duke vrapuar pas shkencave që u japin përparësi veseve, dua t’u tërheq vëmendjen e tyre në këtë mënyrë që ato të mos braktisin dituritë e shijeve të vërteta hyjnore. Ky problem zgjidhet vetëm kur i binden qëllimit të lartë që ta detyrojnë vetveten, për pyetje-përgjigje, duke formuar gara të shkencave apo secilin nxënës ta angazhojnë me ato shkenca që ka aftësi dhe në këtë mënyrë specializimi mbetet pa u thjeshtuar sepse çdo shkencë ka formën e saj të vërtetë. Po qe se në të nuk ekspertizohen, i ngjan atyre fotografive që kanë dalë të prishura nga aparati.
    • Zgjidhja e këtij problemi: nxënësi pikëpamjet themelore duhet t’i ketë paralel me aftësitë e tij, prandaj për ta përsosur atë duhet të mësojë edhe degët e tjera të shkencave, që i japin shtyllë studimeve themelore. Sepse çdo pikë që nxënësi do ta studiojë, nuk duhet të angazhohet me të, si me bazën e studimit që ka parapëlqyer. Ata nuk vlejnë për tjetër gjë, vetëm se për të plotësuar mangësitë që ka.
      Në lidhje me këto kam dy mendime:

      I pari: Në kohën e përparimit, qytetërimi i vërtetë ka qenë feja islame. Sot fatkeqësisht, nuk ka mundur të përparojë me qytetërimin e tanishëm nga ana fizike. Shkaku më i madh i kësaj çështje është se: Tre filiale (të cilat qëllimin e kanë të njëjtë por fjalët të ndryshme): medresetë, shkollat normale (pra laike) dhe teqetë (vendmbledhjet e mistikëve), kundërshtohen njëri me tjetrin.
      Nxënësit e medreseve akuzojnë ato të shkollave normale duke thënë se, duke studiuar fizikën iu është ligështuar besimi. Kurse këto u thonë se duke mos patur dijeni nga shkencat e fizikës s’jeni gjë tjetër vetëm se fanatikë dhe fjalës tuaj nuk u zihet besë.
      Medreselinjtë, të cilët vrapojnë pas disa shijeve akuzohen nga nxënësit e teqeve, tarikatçinjtë (mistikët), të cilët akuzohen nga medresetë duke u thënë se, ata që nuk ju njohin, kur t’ju shohin në këtë mënyrë do të thonë se bëni ibadet. Dhe ibadeti është vetëm dhikri pra përmendja e Allahut (xh.sh.) që është shumë normale deri atëhere kur nuk i teproni veprimet. Për këtë arsye me të drejtë disa gjendjeve të tarikateve, u thonë bidate (risi në fe). Këta duke mbetur pas atyre të zakonshmeve dhe duke ikur më tepër se sa duhet, kanë hapur portën e tolerancës. Disa prej tyre këtë gjendje që është bidat, e konsiderojnë dhikër. Këto ndryshime të mendimeve, moralin e fesë islame e kanë tronditur, duke e lënë pas qytetërimit të vërtetë.
      Ky problem nuk zgjidhet ndryshe vetëm kur ia japin hakun duke i mësuar fenë shkollave dhe në medrese në vend të disa dijeve të panevojshme t’u mësojnë shkencat e duhura të fizikës. Po ashtu edhe në teqe, në vend të shehlerëve të paditur të vendosen dijetarë të thellë. Në këtë mënyrë kam shpresë të madhe që këto tre grupe të fesë islame do t’i sundojë harmonia e duhur.
      Mendimi i dytë i përket vaizëve (ligjëruesve), sepse ata janë mësues të përgjithshëm. Unë nuk ndiej ndonjë ndikim nga këshillat e tyre dhe pasi mendova shumë, mendova që shkak për këtë është se zemra ime është ngurtësuar nga mëkatet e mia. Ka edhe tre shkaqe të tjera:
      E para, në të kaluarën njerëzit duke i pasur zemrat e pastërta, vetëm se i imitonin dijetarët, duke mos kërkuar fare argument. Tani gjendja është ndryshe, sepse secili është duke hetuar argumentin e çështjes. Ti kot mundohesh të ndriçosh fjalët e tua, sepse në këtë kohë kërkohet ta argumentosh çështjen tënde.
      E dyta, kur e lavdëron më shumë se sa duhet një çështje të fesë, ia zbret vlerën që ka. Për shembull thuhet që kush fal dy rekatë namaz natën, është sikur të bëjë tavaf (sjellja rrath Qabes)... ose kush merr ndokënd nëpër gojë, fiton gjynah sikur të ketë bërë zina...
      E treta, gojëtaria është të flasësh sipas gjendjes së vendit dhe të kohës. Mjerisht njerëzit me fjalët që thojnë të çojnë në qoshet e së kaluarës. Vaizi duhet të ketë dituri gjeniale që ta vërtetojë çështjen që paraqet dhe duhet të jetë gjykatës që të mos e prishë ekuilibrin e drejtësisë së fesë islame dhe vetëm në këtë mënyrë e bind popullin.
      E katërta, pata thënë se “e kam mendjen të trazuar”. Por kjo nuk është argument për çmendurinë time. Me këtë fjalë qëllimi im është se në kujtesën time kam një shtrëngim të egër. Meqë asnjë i çmendur nuk thotë se është i çmendur, ky pohim i imi si mund të jetë argument për mua?”
      Doktori i spitalit të çmendurisë, pasi dëgjoi Bediuzzamanin, mbeti i mahnitur nga humanisti inteligjent, që e donte kaq shumë diturinë dhe që në çdo çast ishte gati të sakrifikonte jetën e tij në dobi të atdheut dhe të muslimanëve. Në këtë rast doktori shkroi një raport për ta dërguar tek padishahu:
      “Brenda atyre që kanë ardhur deri tani në Stamboll, s’ma merr mendja të ketë më të mençur e më inteligjent se ky person, dhe mendimi im është që nuk e ka shokun në botë”.
      Pas këtij raporti të doktorit, anëtarët e kuvendit bien në panik. Momentalisht e morën nga spitali i të çmendurëve dhe me qëllim që ta nxjerrin nga Stambolli e dërguan në xhandarmëri, ku me lejen e padishahut, kryetarit të xhandarmërisë Shefik Pashait i kishin dhënë 30 florinj për t’ia dhënë Bediuzzamanit si rrogë.
      Pas kësaj mes Bediuzzamanit dhe Shefik Pashait u bë ky dialog:
      Shefik Pashai: Ke selam nga padishahu. Do të të lidhë rrogë 1000 groshë dhe më vonë do ta bëjë 20-30 lira.
      Bediuzzamani: Unë nuk jam lypës i rrogës. Po të ishin edhe 1000 lira nuk i pranoj. Unë nuk kam ardhur për interesin tim, por kam ardhur vetëm për popullin. Por më duket se për të ma mbyllur gojën që të mos e flas të drejtën, doni të më jepni rryshfet.
      Pashai: A e dini që jeni duke refuzuar vendimin e sulltanit, kurse ai nuk kthehet mbrapsht kurrë.
      Bediuzzamani: Jam duke refuzuar me qëllim që ta hidhëroj sulltanin për të më thirrë pranë tij që të flas të drejtën.
      Shefik Pashai: A e dini se përfundimi i mendimit tënd është i rëndë.
    • Bediuzzamani: Përfundimi i saj po të jetë edhe deti, fundja është vetëm se një varr i madh. Po qe se dënohem me vdekje rroj në zemrat e popullit. Bëni çka të bëni nuk mundeni të më frikësoni, sepse unë duke ardhur në Stamboll, kam sjellur jetën time rryshfet.Seriozisht po ju them këtë se; unë dua të zgjoj njerëzit se puna e tyre është për t’i shërbyer shtetit dhe të kapen për ndonjë rrogë. Për këtë arsye unë nuk mund ta pranoj rrogën.

      Pashai: Në kuvendin e deputetëve është duke u kuvenduar mendimi yt për dobinë në krahinat kurde.
      Bediuzzamani: Vallë me çfarë qëllimi preferoni rrogën ndaj kërkesës sime që bëj për arsimimin e popullit.
      Kryetari i xhandarmërisë u hidhërua!...
      Bediuzzamani vazhdoi:Unë jam mësuar të jetoj i lirë dhe jam rritur në malet e Kurdistanit në lirinë absolute!... Hidhërimi i juaj nuk më tremb.Si të doni më internoni edhe në vendet më të largëta, qoftë Jemen apo Fizan. Atëherë edhe ju shpëtoni nga arnat dhe unë nga rrëzimi prej vendeve të larta.
      Kryetari: Çfarë do të thuash?
      Bediuzzamani:Ndjenjat e popullit i keni mbuluar me një pëlhurë të hollë si letër duhani.Secili gjëmon nën shtrëngimet tuaja si kufomë e lëvizshme.Unë për arsye se isha pa provë nuk dija frikë dhe nuk rashë poshtë por dola sipër.Si rrobat e mia ashtu edhe morali im ishte i rënduar.Një herë u shqye në Portën e Lartë,pastaj rashë në hanin “Shekerxhi”, mandej në spitalin e çmendurisë, e tani në xhandarmëri.

      Si përfundim: Ju nuk jeni të zot të arnoni aktualitetin, sepse atëherë edhe unë shqetësohem. Edhe kur isha në vendin tim iu njihja mirë juve. Kjo gjendje i zbuloi të gjitha të fshehtat.Veçanërisht këtu m’u sqaruan akoma më mirë këto tekste. Ju falenderoj shumë për këto ngjarje, sepse me mendimet e mëparshme, juve në vend të së keqës iu kisha mirëpranuar.Bediuzzamani nuk mbeti shumë në këtë arrestim të parë dhe u lirua menjëherë, pas ligjit të amnistisë.

      b) Bediuzzamani në ditët e shpalljes së regjimit parlamentar

      Në ditët kur Perandoria Osmane shpalli regjimin parlamentar, jeta e Bediuzzamanit kishte lidhje me politikën. Me shpalljen e liberalizimit social, filluan edhe ngatërresat dhe në këtë periudhë drejtimi i popullit u lakua kundër vlerave shpirtërore dhe islamit...
      Ndërsa Bediuzzamani liberalizimin dhe ligjet e reja (meshrutijet),u mundua me tërë fuqinë e tij, që nëpërmjet artikujve nëpër gazeta dhe revista,të ndalte rrymat që zhvilloheshin kundër drejtësisë islame.Me shpalljen e kushtetutës së re,Partia për Bashkim dhe Përparim,e ftonte Bediuzzamanin për të mbajtur fjalime. Në këtë mënyrë fjalimin e parë Bediuzzamani e bëri me 11 korrik 1908, në Stamboll, pastaj të njëjtin tekst e përsërit në një fjalim të mbajtur në “Sheshin e lirisë” në Selanik:

      “Fjalim ndaj lirisë.
      O liri që ty po të pranojmë si parimet e drejtësisë së sheriatit.Ti po thërret me një zë të furishëm,por të bukur dhe me sihariqe që po e zgjon edhe një njeri të thjeshtë,e të shtrirë nën shtresën e pakujdesisë,siç jam edhe unë.Të mos ishe ti,jo vetëm unë,por i gjithë populli,përgjithmonë do të mbeteshin nën errësirat e internimeve. Ty po të uroj duke të thënë rrofsh përjetësisht. Po përgëzoj se po qe se bëhesh kroi i pastër i drejtësisë së fesë islame, për të prodhuar frutat e xhennetit, kur të krahasohet populli ynë me kohërat e mëparshme, ky popull i shtypur do të përparojë. Vetëm me një kusht që, të mos të njollosin ty me ambicjet personale të hakmarrësve...

      O Zot! Sa kijamet i lumtur dhe një ringjallje e bukur, që po na tregon një shembull të vogël të kuptimit së fjalës së shenjtë: “Vel-ba’thu ba’del meut”, (ringjallja pas vdekjes) në një mënyrë të tillë që: Ka filluar të ringjallet qytetërimi i mëparshëm i varrosur në qoshet e fshehta të Rumelisë (Ballkanit) dhe të Azisë, që filluan ta kërkojnë dobinë e tyre në dëm të popullit, prandaj po thojnë:“Ah sa mirë do të ishte për mua sikur të isha dhé”, (Nebe, 40).

      Qeveria jonë e re, që lindi si një mrekulli, me lejen e All-llahut (xh.sh.), brenda një viti do ta vërtetojë sekretin e ajetit:O atdhetarët e mi të shtypur! Le të shkojmë të bashkohemi me ta! Dera e parë është brenda ligjit së fesë islame, le t’i bashkojmë zemrat. E dyta t’i duam muslimanët. E treta, t’i studjojmë shkencat fizike së bashku me ato të fesë. E katërta të punojmë. E pesta t’i braktisim punët e mëkatshme. Të tjerat po ia lë mendjeve tuaja të mprehta.
      O atdhedashës! Mos e mbytni veten me mëkate, duke u bërë tolerues në fe! Mos harroni se ligjet e vërteta janë si një Azrail që i hesht mendimet e prishura, imoralitetin, veset djallëzore dhe dyfytyrësitë!

      Deri tani ishim në varreza, tani me bashkimin e popullit dhe me reformat, kaluam në mitër, që të gjejmë zhvillim. Distancën e prapambetur për njëqind vjet, inshallah do ta arrijmë me mrekulli hyjnore, duke hipur me vepra, në trenin e drejtësisë së vërtetë dhe të mbështetur mendimeve të kuvendit të urdhërave të sheriatit, do të fluturojmë me mjete përrallore. Në këtë mënyrë për të bërë garë me popujt e qytetëruar, do ta kalojmë shkretëtirën e madhe që na tremb, krah për krah. Sepse ata për të arritur në këtë gjendje, kanë filluar të ecin me karroca, kurse ne do të përparojmë përnjëherë me tren apo me aeroplan. Ndoshta do të shkojmë edhe më tej, por vetëm se kur të përmbledhim moralin e mirë të fesë fisnike dhe kur tek ne të fillojnë të lulëzojnë aftësitë e brendshme dhe forca e besimi. Kështu do të përparojmë së tepërmi, duke i kaluar të tjerët ashtu si edhe më parë.

      Me detyrën që më ka dhënë studimi dhe lirinë të cilën ma ka garantuar ligji i shtetit, mund t’ju këshilloj me këto fjalë: O djemtë e atdheut! Për të mos dalë nga duart, lirinë mos e komentoni me të keqe. Robëria e vjetër mos të na serviret me enët e reja e të na mbysë. Sepse liria lulëzon dhe realizohet mbi përjetimin e parimeve të saj dhe mbi moralin e fesë, duke u larguar nga imoraliteti.Bediuzzamani ka marrë pjesë në mënyrë aktive në jetën shoqërore, duke u munduar të shuante çdo flakë që shihte. Me 10 tetor 1908, në teatrin “Shehzade Bashi”, me 27 shkurt 1909 në sheshin e Bejazidit dhe me 5 prill 1909 në shoqatën e Bashkësisë së Muhammedit (a.s.v.s ) dhe në mevludin e xhamisë së Shën Sofisë, ka ligjëruar për të njëjtat qëllime.
    • c) Ngjarja e 31 Marsit

      Periudha e reformave të lirisë kishte sjellë vështirësi në konceptim tek populli. Kjo solli që të dalin trazira, ku njëra prej tyre është e njohur si “ngjarja e 31 marsit”. Në Stamboll filloi një kryegritje që nuk ia dinte qëllimin askush, e cila përfundoi me rrëzimin e sulltan Abdulhamidit dhe me ekzekutimin e 15 dijetarëve.
      Që në fillim Bediuzzamani përkrahte lirinë, duke dashur ta forcojë me moralin islam. Armiqtë e islamit Bediuzzamanin e akuzuan si bashkëpunëtorë të ngjarjes së 31 Marsit, akuza që e çuan atë në gjyq ushtarak. Bediuzzamani është gjykuar mu përpara kufomave të dijetarëve të varur në kopshtin e gjykatës.

      Mbrojtja e Bediuzzamanit ashtu siç ishte një përmbledhje për jetën e tij në Stamboll, po ashtu ishte edhe sqarim mbi ngjarjen e 31 marsit. Më poshtë do të jepet një pjesë nga kjo mbrojtje:“Zakonisht unë doja një poligon, që në të të sqaroj mendimet e mia. Tani ky gjyq ushtarak për mua u bë një shesh shumë i bukur që t’i sqaroj këto. Në gjyqin ushtarak, ashtu si të tjerëve, më pyetën edhe mua.
      - Edhe ti ke kërkuar sheriat?
      U thashë: Edhe po të kisha një mijë shpirtra, do të isha gati t’i sakrifikoj të gjitha, për një të vërtetë të fesë islame; sepse sheriati (jurispondenca islame) është shkaku i lumturisë, drejtësisë së vërtetë dhe e përjetimit të virtyteve të vyera. Por kërkesat e mia nuk ngjajnë me pjesmarrësit e trazirave!
      Më thanë:
      - A je anëtar i “Bashkësisë së Muhammedit (a.s.v,s.)”?
      - U thashë:
      - Duke u lavdëruar them se jam anëtari më i vogël i tyre, por me vlerësimin tim përveç mosbesimtarëve, tregomëni ta shoh a ka ndonjë që nuk është anëtar i asaj bashkësie?

      Tani po ju sqaroj fjalimin tim që kam bërë për të mos njollosur reformat e liberalizmit dhe që të mos mbesin të pashpresë ata që anojnë nga sheriati dhe gjithashtu njerëzit e këtij shekulli t`i shpëtoj nga mosdija e çmenduria dhe të vërtetat t’i shpëtoj nga imagjinata e dyshimeve.
      O ju pashallarë dhe oficerë! Në përmbledhje po u tregoj krimet që kam bërë e për të cilat jam sjellur në gjyq: Domethënë, “si të kërkoj ndjesë për veprat e mia që deri tani lavdërohesha me ta, fatkeqësisht ato u konsideruan si krim!”

      Njeriu i mençur nuk përulet të bëjë krim. Po qe se ia ngjesin, me fytyrë të bardhë e pranon dënimin. Po qe se e ekzekutojnë me pa të drejtë, fiton sevapet e dy shehidëve. Në qoftë se e burgosin, atëhere vendi më i mirë në një shtet mizor, liria e të cilit është vetëm në fjalë, sigurisht është burgu. Është më mirë të vdesësh i shtypur se sa të jetosh si despot.

      Disa njerëz që duan të abuzojnë politikën për interesin e ateizmit, për të mbuluar krimin e tyre, shpifin mbi të tjerët me reaksione duke thënë se po abuzojnë fenë me politikë.Këtë po ua them se agjentët e jashtëm janë më të rrezikshëm se ato të mëparshmit... Si ka mundësi që t`i besohet këtyre? A është e mundur që të ndërtohet drejtësia mbi fjalën e tyre?

      Demagogjia duke dashur të bëjë drejtësi, bën zullum. Sepse nuk është e mundur që njeriu të jetë pa gabime, por në një kohë të gjatë brenda kohërave të ndryshme që janë bërë krimet, duke bërë fjalamani, kur ata i mbledh dhe i ngatërron të mirët me të këqinjtë, duke i imagjinuar se janë të gjitha krimet të një personi, atëhere mund ta dënosh me një torturë të rreptë. Kurse ky lloj ndëshkimi është një padrejtësi...”

      Bediuzzamani pjesën e fundit të mbrojtjes e bën në qytetin e Stambollit, duke i rradhitur aktivitetet e veta që ka bërë në favor të demokracisë:
      “Si shembull vetëm njërin po jua them se, 60 grupazheve lindore, u kam dërguar telegram që të pajtohen me ligjin që ka vendosur shteti.”
      Bediuzzamani në gjyqin që akuzohet me krim pse ka kërkuar sheriat, përsërit ligjëratat që ka bërë ndaj shoqatave dhe grupeve, që të mos abuzojnë fenë islame ndaj politikës dhe ndaj qëllimeve të veta.

      “Mora vesh se ishte formuar një shoqatë me emrin “Bashkësia e Muhammedit (a.s.v.s.)” dhe u frikësova shumë që dikush të mos bëjë ndonjë gabim nën këtë emër fisnik. Madje dëgjova se personat fisnikë si Shejh Sadiku dhe Suhejl Pashai, këtë emër fisnik e kishin transferuar në një formë që të shkëputen kontaktet me politikën. Por përsëri duke u frikësuar thashë se ky emër është i secilit dhe kjo është një ide që nuk kufizohet kurrë. Unë jam anëtar i çdo shoqate që është fetare,sepse qëllimin e kanë të njëjtë.
    • Njëlloj edhe unë e pasova rrugën e këtij emri fisnik, për arsye se “Bashkësia e Muhammedit (a.s.v.s.)” ka këtë kuptim: Nga lindja në perëndim, nga jugu në veri, që zgjat një varg drite, rreth madhështor i cili është formuar nga kontaktimi i njerëzve të ndritur, numri i të cilëve tani është mbi 300 milionë, pika e bashkimit të këtyre është besimi tek Njësimi i All-llahut (xh.sh.), të cilët këtë muslimanët e kanë në dorë si argument të vëllazërimit, ku premtimin e kanë dhënë akoma duke qenë në “kalu bela” ku shpirtrat thanë: “Po o All-llah, Ti je Zoti ynë”. Libri i emrave të tyre është “levhi mahfudhi” (tabela e caktimit të Zotit). Librat e fesë islame janë të kësaj bashkësie, gazetat e përditshme janë gazetat fetare, qëllimi i të cilave është të lartësojnë fjalën e Zotit (xh.sh.), kuvendet e kësaj shoqate janë xhamitë, medresetë dhe ato vende ku përmendet emri i All-llahut (xh.sh.), qendra e saj është Haremejni Sherifejn (Mekja dhe Medineja). Kryetari i kësaj shoqate është lavdia e botërave Hz. Muhammedi (a.s.m.) dhe detyra kryesore e tyre është të përpiqen që me moralin e Pejgamberit (a.s.v.s.), të përmirësojnë veten e tyre, duke përjetuar sunnetin e Profetit (a.s.v.s.) dhe të mbajnë dashamirësi ndaj të tjerëve, duke i dhënë këshilla me të mirë. Ligji i kësaj shoqate është drejtësia e fesë islame dhe Sunneti i Pejgamberit (a.s.v.s.) dhe arma e tyre janë argumentet e sakta. Sepse njerëzit e qytetëruar mund t`i ngadhënjesh vetëm me të mirë jo me despotizëm. Hulumtimi i të vërtetave bëhet vetëm duke u bindur me argumente.
      Armiqësia jonë është ndaj të egrave dhe fanatizmit. Secili musliman qëllimin kryesor duhet të ketë lartësimin e ajeteve të Zotit (xh.sh.). 99 % e drejtësisë islame, përbehet nga morali, adhurimi, veprat e mira për jetën tjetër dhe virtytet e bukura. Politika është vetëm 1% dhe këtë ia kemi lënë qeveritarëve. Tani qëllimin kryesor e kemi që grupet e ndritura të fetarëve, të lëvizin që megjithë zemër dhe me një zellë të madh të përpiqen për të arritur në kulmin e lartësive. Sepse në kohën e sotme për të lartësuar fjalën e All-llahut, përparimi material është domosdoshmëria më e madhe! (Pra me pasuri dhe me arsim).
      Tani unë jam një individ i kësaj bashkësie dhe do t’u ndihmoj që të dal në shesh. Përndryshe nuk jam i atyre fraksioneve dhe partive që janë shkak i përçarjes. Unë e përkrahi mendimin e Sulltan Selimit që thotë:
      Më shqetëson mendimi i përçarjes dhe i ndarjes,
      Ajo brengë është që më dëmton edhe në varr,
      Duke qenë bashkimi shkak për të ndalur sulmin e armiqve,
      Po nuk u bashkua populli, në zemrën time ajo është një barrë...
      Pra detyra ime e parë është që ta mbroj nga abuzimet e disa personave që duan t’i kundërshtojnë me ankthe të panevojshme. Unë përpiqem të shpalli se ajo është mall i secilit.
      E dyta, duke paraqitur bukuritë e besimit tek një Zot dhe duke u marrë me pengimin e përçarjeve të fraksioneve që mundohen të hapin plagë të reja, koha nuk më lejoi dhe erdhi vërshimi e më rrëzoi edhe mua. Në këtë mënyrë e humbi vlerën edhe fjala ime ku thoja: “Po qe se gjej një flakë, vrapoj ta shuaj edhe unë një pjesë të saj”. Por fatkeqësisht në të m’u “dogjën” rrobat e hoxhallekut, për arsye se s’munda t`i dal zot. Gjithashtu m’u hoq edhe pozita e rremë, kurse rrëzimi i saj më gëzoi shumë. Unë mëgjithëse jam një njeri i thjeshtë, hyra nën këtë peshë të rëndësishme, që të zgjoj edhe deputetët e kuvendit. Kurse ju këtë po ma konsideroni krim!...”
      Përveç këtyre Bediuzzamani u paraqet edhe artikujt e botuara nëpër gazeta, që mundohet t’i bindë ushtarët e kryengritjes, duke u bërë ndikues që të ndërpritet kryengritja pa marrë hov më të madh.
      “Një ditë të premte së bashku me disa dijetarë, shkova në mbikqyrjen e burgut “Harbiye”, ku u munduam që me disa fjalime të qetësonim tetë batalione ushtrie. Tani po ju paraqes një pjesë të fjalimit, të cilin ju e quani krim: “O ushtarë besimtarë! Bashkësia e tridhjetë milionëve, Perandoria Osmane, namusi, nderi, lumturia dhe flamuri i përbashkët i muslimanëve varet mbi bindjen tuaj. Oficerët tuaj nëse bëjnë ndonjë mëkat dëmtojnë vetveten. Ju me mosbindjen tuaj po shqetësoni treqind milionë muslimanë. Sepse me këtë gjendje hidhni në rrezik vëllazërimin e muslimanëve. Mos harroni se ushtria i përngjan një fabrike të rregullt. Po qe se ndalet vetëm një rrotë, tërë fabrika ngatërrohet. Në këtë mënyrë përsëri mos harroni se ushtria nuk duhet të merret kurrë me politikë.
    • Ju kërkoni sheriat vetëm me fjalë. Por a e dini se me gjendjen tuaj që jeni duke kundërshtuar, po e njollosni sheriatin. Sepse me peshoret e sheriatit, të Kur’anit, hadithit të Pejgamberit a.s, logjikës dhe me prova, është konstatuar se: Kryetari kur është fetar dhe përkrah drejtësinë, bindja ndaj tij është farz. Kryetari dhe mësuesit tuaj janë oficerët, për gabimet e vogla të oficerëve mos e prishni bindjen, sepse kundërshtimi juaj ndaj Osmanllinjve dhe ndaj të gjithë muslimanëve është zullum. Mosbindja juaj nuk përmban vetëm zullum personal, por ajo është një dhunë ndaj miliona njerëzve. E dini mirë se me diturinë tuaj trimërore ju jeni duke valvitur flamurin e njësisë së All-llahut (xh.sh.). Baza e asaj fuqie është bindja dhe rregulli. Sepse një mijë ushtarë të rregullt dhe të bindshëm i luftojnë njëqindmijë të parregullt. Megjithëse përsëritja është e panevojshme: Përsëri duhet të them se një qind vjet e këtej është derdhur gjaku i 30 milionëve. Rrofshi ju që revulucionin e bëtë pa gjak.
      Edhe këtë po ua them se, po të humbni një oficer të aftë, ta dini se keni humbur forcën tuaj shpirtërore.
      Sepse sot gjykimin e ka në dorë fuqia e besimit, mendjes dhe e shkencave fizike. Nganjëherë një mendjendritur vlen sa njëqind të tjerë. Armiqtë e jashtëm përpiqen që të na zhdukin në këtë pikë. Pra nuk të mjafton vetëm ajo trimëri që e ke në krijimin tënd. Ndërsa me studime duhet ta edukosh atë!..
      Shkurt po ju kumtoj lajmin e Pejgamberit që bindjen e keni farz, pra mos kundërshtoni oficerët!
      Rrofshin ushtarët! Rroftë demokracia që pason drejtësinë e fesë islame!..”
      Bediuzzamani akoma pa u përgjigjur pyetjeve të gjyqit, paraqiti edhe veprime të tjera që ia konsideronin krim. Kështu me anë të artikujve të gazetave, i radhon këshillat ndaj Sulltan Abdulhamidit në këtë mënyrë:
      “Pasurinë që të ka dhuruar populli, ktheja prapë duke ndërtuar shkolla që në të, të jipen mësime të shkencave fizike me ato të fesë, që të kurojnë sëmundjen e kokave të tyre të padije dhe beso se ky popull, duke të nderuar, të respekton pa masë, për arsye se ata nuk kanë dyshim në qeverisjen tënde të pashoqe. O Sulltan Abdulhamit! Pas kësaj periudhe duhet të mendosh më tepër për jetën e pastajme. Ti duhet ta lësh dashamirësinë ndaj kësaj bote, përderisa nuk të ka refuzuar bota ty! Zekatin tënd të jetës, shpenzoje për jetën e dytë.”
      O ju pashallarë dhe oficerë!
      Kërkoj dënimin e krimeve dhe përgjigjen e pyetjeve.
      Feja islame është humanizmi më i madh, drejtësia e fesë islame është qytetërim i paarritshëm. Qytetërimi islam nuk ngelet mbrapa kurrë as nga Platoni.
      Pyetja e parë: Çfarë dënimi meriton populli i thjeshtë që mashtrohet pas gazetave të rreme?
      Pyetja e dytë: Çfarë dënimi meriton një njeri që sulmon dikë që hyn nën petkun e një hajduti, apo demokracinë po të marrë formën despotike?
      Pyetja e tretë: A mos vallë vetëm një person bëhet despot? A s’mund të jetë edhe shumica? Mendimi im është që, forca duhet të jetë e ligjit, përndryshe despotizmi shumëfishohet dhe vandalizmi ashpërsohet.
      Pyetja e katërt: A është më e dëmshme të ekzekutosh një të pafajshëm, apo të falësh dhjetë gjaksorë?
    • Pyetja e pestë: Ndëshkimet materiale nuk mund të fitojnë mbi idealistët dhe mendimtarët. Kjo a nuk sjell më tepër ndarje dhe përçarje.
      Pyetja e gjashtë: Si mund të garantohet ndryshe, qetësia e shoqërisë dhe e qeverisë përveç se udhëheqja e popullit pa bërë dallime?
      Pyetja e shtatë: A nuk prishet drejtësia atëhere kur ligji zbatohet vëtëm në disa njerëz dhe a nuk është kjo një padrejtësi që të përkrahësh një grup dhe ndaj tjetrit të bësh zullum? Ata po burgosen duke qenë 80% e tyre të pafajshëm dhe pafajësia e tyre del në shesh vetëm pasi lirohen nga burgu. Vallë kjo gjendje a nuk është një mëri dhe një lloj hakmarrje ndaj popullit? Për këtë nuk ka faj gjyqi ushtarak, por spiunët që ua kanë kumtuar.
      Pyetja e tetë: Kur një grup posedon një veçori që se ka merituar dhe vazhdimisht luan me ndjenjat e popullit që ta nxisë të kundërshtojnë demokracinë dhe kur këtë gjendje despotike e paraqet në emër të demokracisë, vallë kush e ka fajin këtu?
      Pyetja e nëntë: Po qe se kopshtari e hap derën e kopshtit që ta shfrytëzojnë edhe të tjerët, kush përgjigjet për dëmin e bërë?
      Pyetja e dhjetë: Në qoftë se një herë jepet liria e fjalës dhe e mendimit, pastaj pengohet, vallë a nuk është një plan dhe padrejtësi për ta futur në zjarr popullin? Po të mos ishte kështu, atëherë a është e mundur që të mos mendojmë që do të na zbatoni edhe ndonjë gjë tjetër?
      Pyetja e njëmbëdhjetë! Secili po betohet në demokraci. Ndërkaq po qe se ai vetë kundërshton demokracinë, apo hesht ndaj kundërshtarëve të tij, a nuk meriton dënim ky betim dhe a nuk bëhet gënjeshtar populli në këtë rast?”
      Unë për arsye se jam nxënës, çdo gjë e ekuilibroj në peshoren e sheriatit. Unë si komb timin njoh vetëm islamin. Për këtë arsye çdo gjë e peshoj në pikëpamjen e fesë. Unë jam duke qëndruar në derën e një burgu që emërohet bota e varrezave dhe në stacionin e trekëmbëshit të varjes ku jam duke pritur trenin për të ikur në jetën tjetër, po kritikoj gjendjen despotike. Ky fjalim i imi nuk është vetëm ndaj jush, por është ndaj të gjithë bijve të Ademit (a.s.), që jetojnë në këtë kohë. Për këtë arsye me sekretin e ajetit:, të vërtetat dolën haptazi. Kush është i huaj ai të mos e shohë. Me zell të madh dëshiroj dhe jam gati që të shkoj me këta që janë varur para meje. Ashtu si një endecak që i do shumë gjërat antike, i cili para se të shkojë në Stamboll vetëm ka dëgjuar për bukuritë e çuditshme të tij dhe me një zell të madh do që të shkojë atje; njëlloj edhe unë jam i dashuruari i jetës tjetër, bukuritë e së cilës janë të paimagjinueshme. E tani jam duke u djegur me mall ndaj tij. Për mua nuk është një dënim, të më internoni! Por po qe se ju vjen dorësh më torturoni ndërgjegjen time! Përndryshe ndëshkimet e juaja për mua s’janë torturë, por një nder!
      Ky shtet në kohën despotike ka qenë armiku i mendjes. Tani armiqësohet me jetën... Në qoftë se shteti është i tillë, atëherë rroftë çmenduria!.. Rroftë vdekja!.. Për zullumqarët rroftë xhehennemi!”
      Në atë kohë kjo mbrojtje heroike e Bediuzzamanit u botua dy herë. Duke pritur ekzekutimin nga ana e gjyqit ushtarak të ashpër, ka fituar pafajsinë dhe pa falenderuar aspak ka dalur nga gjyqi. Bediuzzamani më një turmë të madhe ka dalur nga salla në sheshin e Bajazitit, duke ecur deri në xhaminë Blu (të Sulltan Ahmedit), duke bërtitur në kor: Rroftë xhehennemi për zullumqarët! Rroftë xhehennemi për zullumqarët!
      Bediuzzamani pasi fitoi pafajsinë nga gjyqi ushtarak, pas një viti e gjysmë, u nda nga Stambolli me artikuj lamtumirash.