Kuptimi i Dhikrit (mantra sufiste)

    Diese Seite verwendet Cookies. Durch die Nutzung unserer Seite erklären Sie sich damit einverstanden, dass wir Cookies setzen. Weitere Informationen

    Përkthyes

    Radio Projekt 21

    Ndegjo me Internet Explorer

    Ndegjo me Firefox

    Forumsstruktur

    Team

    • Kuptimi i Dhikrit (mantra sufiste)

      Dhikër do të thotë kujtim,të kujtosh,t’i kushtosh rëndësi.Pra kuptimi i kundërt i harresës.ky është kuptimi leksikor.Si term fetar,Dhikri do të thotë të jesh i vetëdijshëm për Zotin,ta kujtosh Zotin,që është e kundërta e harrimit të Tij.
      Zoti mund të kujtohet në mënyra të ndryshme,përmes gjuhës,po qoftë edhe pa vetëdije të njëmendët,siç është shumiva e namazit të cilin e kryejmë,e që nuk jemi të vetëdijshëm.kësisoj e kemi edhe dhikrin i cili plotëson qenien tonë.
      Ekziston një numër i madhë ajetesh të cilët në vete përmbajnë formën e fjallës nga rrënja dhikër, tedhekur, dhakir,udhkur,udhkurun ....
      Dhikri bën pjesë në termet të cilat i përmend shumë Zoti i Lartëmadhërishëm; O ju besimtarë,përmendeni shpesh Allahun.(Ahzab,41)
      Bile edhe Profeti a.s. thotë:udhkur(përkujto),apo edhe ,fedhekkir(edhe ata rikujto që ta kuptojnë Zotin).Dhe bëj dhikër në vetvete me përkulje e frikë. Thjeshtë,ka një numër të madhë ajetesh të cilët bëjnë me dije se është fjala për termë të rëndësishme e cila na ofron shpëtim dhe e cila – nëse përjashtohet nga jetët tona,pas vete tërheq fatkeqësi.
      Kur dhikri të formsohet në dhikër të mjaftushëm,ai atëherë duhet të shvaqet dhe të dëshmoj në të gjitha veprimet tona jetësore,sjelljet,lëvizjet.kudo që shohim se kemi bërë vepër të shëmtuar,në atë çast nuk ka pasur dhikër,e nëse kryejmë diç ashtu mesatarisht,kjo do të thotë që potenciali i dhikrit nuk është në shkallën e dëshiruar.
      T’i kushtojmë vëmendje kuptimësisë së dhikrit;kujtimi,të kujtuarit,e në të kundërtën e tij është kuptim i harresës.Çfarë na porositë kjo kuptimësi? Na e bën me dije që fjala është për diçka që nuk është e re,për diçka që kemi ditur,takuar,harruar dhe që do të duhet ta rikujtonim.
      Ky është vërtetim i realiteti që monoteizmi dhe devotshmëria janë instinkte natyrore të njeriut në çka bën me dije ajeti 29 Hixhr,dhe ajeti 72 Sad ”.. dhe t’i japë formë atij dhe të fryej në të nga shpirti Im...., që do të thotë që burimi i origjinës sonë nuk është materiale,por në atë moment kur jemi bashkuar me materien ia kemi dalur të harrojmë prej nga e kemi origjinë.
      Burimin mund ta kujtojm,por ai kujtim është i dobët.mirëpo,nëqoftëse kjo përsëritet e përsëritet,vetëdija forcohet dhe bëhet gjithnjë më e thellë gjithnjë derisa njeriu nuk kthehet në vendin që i përket,pra,gjithnjë derisa nuk jep përgjigje të vetëdijshme,pozitive në thirrjen e kthimit.Thelbi(esenca) i Dhikrit është që të mos e lejoj njeriun të bëhet i huaj për shkak të formës materiale,ta shpëtoj nga mundësia që të bëhet edhe më i keq se shtaza.Dëshiron ta sjell dhe ta kthej në vend atë që i pëket.Në harmonime ajetet në të cilat thuhet; me të përmendur All – llahun zemrat e tyre qetësohen(28,Ra’d) dhe të ngjashëm,na bëhet me dije që derisa të mos kthehet-ekszistenca e njeriut dhe qenia e tij gjithmonë do të jetë në rrezik.
      Sepse Dhikri është ai i cili do të duhej të na kthente në vendin prej nga jemi nisur.Është fakt që çdo njeri që largohet nga shtëpia,kudo që të gjendet,nuk ndjehet i sigurtë dhe vetëm pasi të kthehet apo është në rrugën e kthimit ai qetësohet.
      Dhikri e orienton njeriun drejtë kthimit,pikërisht për këtë arsye thuhet.........dini se me të përmendur All-llahun zemrat qetësohen(stabilizohen).(28,Ra’d)
    • Filozofia e duasë,pra,dhikri si e para është që njeriu ta vendos në rrugë të kthimit,e mandej ta kthej në vendin prej nga ka ardhur.Ajo që themi se dhikri është shkas i qetësisë së zemrës,pastaj me dhikër edukohet zëri i brendshëm (Intuita) dhe egoja nuk ka mundësi ta devijoj dhe ta fus në rrugë të gabuar. Për ta ndëgjuar zërin e intuitës duhet të edukohet egoja.Ndërsa për edukimin e egos e vetmja mënyrë(apo ilaqi i përsosur) është Dhikri (meditimi) ….për të ndëgjuar këtë zë të brendshëm ju duhet një ego i edukuar,për të mos futur“Hundët“ në gjëra që nuk i takojnë..Një njeri me ego të edukur i ngjan një oqeani të qetë,sa do që valët e tij janë të mëdha nga jashtë ato kursesi nuk munden ta prishin qetësin e oqeanit në brendësin e tij.Për të arritur që të jeni njeri me fat apo me lumturi,(me plotë kuptimin e fjalës mëkëmbës I Zotit në tokë (HALIFE)nuk duhet të kërkohet dikun jashtë teje receqeta e saj,por ajo gjindet dikun thellë në brendësin tëndet. (tek INTUITA e përsosur pa ndikimin e ego-jës).

      Një mistik në një poezi të tij thotë:
      Tek ti është thesari i enigmës së dashurisë, tek ti,
      Tek ti është burimi i bukurive të madhështisë, tek ti!
      Sa e sa gjendje të fshëhta ka gjithashtu tek ti,
      Talenti shpirtëror, tek ti; aftësia, tek ti, e vërteta, tek ti!
      Po e vure re, toka e qielli, xhehennemi dhe xhenneti janë tek ti,
      Rezidenca hyjnore dhe engjëjt janë tek ti, gjithsesi, tek ti!
      Shihe këndshëm veten se thelbi i gjithësisë je ti,
      Njeriu, bebja e syrit te të gjitha qenieve je ti!

      Për rëndësin e dhikrit nga Imam Bakiri a.s,trasmentohet se kishte thënë se si në Tevrat,të shpallur nga Zoti,thuhet se Musa a.s ,kishte pyetur:”O Zot,a je afër që të të pëshpëris apo je larg e të të thërras?” Larg dhe afër janë shprehje që kanë kuptim vetëm në botën tonë të realiteteve materiale,e të cilat humben kur përmendet ndonjë gjë abstrakte,jo materale.
      Jemi të vetëdijshëm që në këtë hadith Musa a.s e di që kjo nuk ka kuptim,e pse pra kjo fjali? Një nga alimët thotë se Musa dëshiron të thotë:”Zot,kur të shikoj Ty që je gjithkah,që vendosesh mes njeriut dhe zemrës së tij,prandaj duhet të përshpëris.Po kur e shoh vetveten, e shoh që jam material,e kam humbur pozicionin që kisha,jam larguar,prandaj nga larg duhet të thërras:Zot!”
      Kjo na bën me dije se sa i rëndësishëm është dhikri,me çka i Lartëmadhërishmi na porositë:”Kudo që më kujtoni,aty jam”.Ajo që dikush nga ju nuk më sheh që jam pranë jush,kjo është punë e tij.Unë gjithmonë jam aty.në harmoni me ajetin 24,Enfal ku thuhet:”.....dhe ta dini se All-llahu ndërhyn ndërmjet njeriut dhe zemrës së tij.”Ai është Ai i cili vazhdimisht na bën me dije që është aty,Ai është ai i cili na jep shtytje që të jemi ata të cilt do ta kuptojnë.
      Tha Musa a.s: ”Në Ditën e gjykimit perdet hiqen,kush do të jetë atëherë pas perdes sate,e nëse ka mangësi ti do ta fshehësh?” Zoti i përgjigjet;”Unë i përmend ata që më përmendin Mua.”
      Këtu e shohim se si Zoti flet me gjuhën tonë,sepse dhikri së pari është i nxitur nga Zoti,Ai na dërgon sinjal dhe nxitje që ta kujtojmë,prandaj ne e kujtojmë edhe atëherë ai është Ai i cili na kujton ne.Që do të thotë se është Zoti i Pari dhe Fundit,ndërsa e jona është ajo në mes duke iu falënderuar mirësisë së TIJ.
    • Adabet(edukimit) e dhikrit dhe i fryteve të telkinit

      Sa i përketë sqarimit të adabëve të dhikrit dhe sqarimit të fryteve te telkinit dije o vëlla i im se ka dobi të vogël nga çfarë do ibadet nëse ai i badet nuk përcillet me edebe(kulturë,njerëzi,mirësi).Shejhlerët janë unanim në atë që robi i Allahut me kryerjen e ibadetit mund të fitojë shpërblim për atë ibadete dhe të hyjë në Xhennet,mirëpo me këtë ibadet nuk mund të arrijë në hadret(afërsi ) të Zotit të vet nëse ai ibadet i tij nuk është i përcjellur me edebe.Është i ditur se qëllimi i sufijve është afrimi ndaj pranis personale të Allahut dhe qëndrimi në këtë prezencë pa kurrfarrë perdesh.Allahu në një hadis kudsi thotë; Unë jam afër atij që më përmend(bën dhikër),do të thotë atij që e përmend Allahun me edebe(sinqeritet)dhe hudur(prezencë)

      Ajo që dëshirohet të arrihet me qëndrimin në afrinë e Tij është heqja e perdes para robit (të Allahut) ashtu që ai të shikoj që para Zotit të madhëruar dhe që Ai,Lavdiploti ta shikoj atë.Përderisa tek robi zgjatë kjo dëshmi(pra shikim),ai është afër Allahut të Madhëruar,e nëse e braktisë këtë shikim (nëse dhikrin nuk e përjeton në mënyrën e theksuar) atëherë ka dalur nga prania e Tij (audienca - hadreti) shejhlerët gjithashtu janë unanim në atë që shejhu nuk duhet të bëj telkin(d.m.th.,nuk duhet të recitoj dhikrin në mënyrë të posaçme)me cilin ecën në rrugën shpirtërore,ai murid(myhyb) i cili nuk e ka këputur lidhjen me këtë botë të mos e sjellë në situatë ta zhgënjejë tarikatin.

      Shejlerët janë gjithashtu unanim në atë që bazën e rrugës shpirtërore e paraqet të bërit sa ma shum[ dhikër ndaj Allahut të Madhëruar,ashtu që Ai, i Vetmi,pos asaj për çka i jepet iza (leja),për muridin(myhybin) të jetë preokupim i vetëm.Pës kësaj kanë deklaruar;"Dhikri është menshura(dekret)mbi evlijall[kun"d.m.th. dekret me të cilin Allahu e emron robin e vet evlia,si sundimtarët në dynja që japin dekrete për emrimin e njerëzve të tyre për funksione të ndryshme.

      Prandaj,atij që i mundësohet që çdo ditë të bëj dhikër ndaj Allahut i është dhënë dekreti se ai është nën mbrojtjen e Allahut, ndërsa kush është i privuar nga dhikri- është privuar edhe nga evilallaku.Shejhlerët gjithashtu janë unanim në atë që deri në zbulim më parë(më lehtë)arriet natën se ditën.Pos kësaj thonjë se në tarikat asnjë sukse nuk do të arrijë ai i cili prej perndimit të diellit e deri në agim.pos namazeve të natës, nuk bën dhikër.

      Gjithashtu kanë thënë se."Cili me kryerjen e dhikrit nuk e arrin gjendjen e devotshmërisë,ai sikur të mos ishte lutur për të bërë dhikër,ngas ai që gjatë dhikrit nuk ka hudur(koncentrim-prezencë) ai është sikur të mos ketë bërë dhikër farre"Gjithashtu kanë thënë se Dhikri është shpatë me të cilin dervishët bëjnë luftë kundër armiqve të ltyre nga lloji i xhinëve dhe të njerëzve dhe me të cilin i largojnë fatkeqësitë prej veti.Gjithashtu kanë thënë se "Kur mbi një popull lëshohet belaja,në se në atë popull ka dhikër, ajo bela do zhduket"

      - Kush bën dhikër ndaj Allahut të Madhëruar,Allahu do ta mbrojë nga gjithçka"El-Ketani ka deklaruar;"Njëri prej kushteve të dhikrit është që ai duhet të jetë i përcjellë me devotshmëri(takva)në madhërim të Allahut,e nëse nuk shoqërohet me këtë,ai që bën dhikër nuk mund ti arrijë ato nivele të cilët i kanë arritur njerzit e drejtë."Pos kësaj ka thënë edhe;"Për Allahun,sikur Allahu i Madhëruar të mos më ketë lënë obligim të prerë që ta përmend(bëj dhikër),unë i tillë çfarë jam,nga devotshmëria ndaj Tij,nuk do të trimërohesha ta përmend derisa të mos e shpërlaja gojën time me mijëra pendime".

      Shejhlerët gjithashtu kanë thënë dhe janë unanim në atë që shejtani ograisë kur i afrohet atij zemrën i cilit e ka pushtuar dhikri,siç ograiset edhe njeriu (i pa mbrojtur nga dhikri) kur i afrohet shejtanit, Pasi i numërojnë një mijë adabet që i posedon dhikri,shejlerët kanë deklaruar se të gjithë ata mund të përmblidhen në njëzet(20) adabe,ndërsa ai që nuk i përmbushë është larg nga ajo që të përjetojë zbulimin.

      Pesë(5)prej këtyre adbave janë para dhikrit,dymbëdhjetë (12) gjatë dhikrit dhe tre (3) pas dhikrit.

      Adabet para dhikrit

      1; Pendimi i sinqertë(teube-nesuh)
      2;Pastrimi ose Abdesi para dhikrit
      3;Qetësimi i zemrës(që në dhikr të arihet me sinqerite)
      4;Përqendrimi (në mbështetjen shpirëtrore (himmet)të Shejhut
      5;"të shohësh"(d.m.th,të mësosh )që kërkimi i tij i mbështetjës shpirtërore nga shejhu,në të vërtetë,është kërkim mbështetjes nga Pejgamberi i Allahut,s.a.v.s,si dhe që shejhu është lidhje ndërmjet dervishit dhe Alejhis-selamit.
    • Adabet gjatë dhikrit

      1; Është të vendosesh në vendë të pastër,si në teshehud në namaz

      2; Është që shuplakat të vendosen në gjunjë(si në namaz).Pos kësaj,është mustehab(e dëshirueshme)që të kthehemi kah Kibla,nëse dhikri kryehet individualishtë, e nëse kryet bashkarisht,duhet të formohet hallkë,d.m.th. të ulemi në rrethë.

      3; Është të parfumohet me aroma të mira vendi në të cilin kryhet dhikri.

      4; Është që rrobat e veshura të jenë hallall.

      5; Është që për vend të kryerjës së dhikrit të zghidhet një hapësirë(resp. dhomë)e errësuar dhe e izoluar.

      6; Është të mbyllësh sytë.Kjo ngase dhikri(ai që bën dhikër)kur i mbyllë sytë me këtë gradualisht i mbyllë rrugët ndjenjave të jashtme,ndërsa me mbydhjen e tyre krijohen kondita për hapjen e ndjenjave të zemrës(të brendshme).

      7; Është që para syve ta imagjinosh personalitein e shejhut gjatë tërë kohës sa bëhet dhikri.Kjo te sufijtë është një nga adabet më të pranuar,ngase me këtë adab ngritesh deri te adabi ndaj Allahut dhe deri te murakaba(përcjellja e tërësisht e koncentruar) e Lavdiplotit.

      8; Është sinqeriteti në dhikër,në kuptimin sipërfaqësia dhe brendia janë të njejta.

      9; Është ihlasi(qëllimi i pastër)dhe pastrimi i amelit(veprës)nga çfarëdo elementesh të huaja.Me sinqeritet (sidk)dhe pastëritin e qëllimit(ihlas)robi arrin deri te shkalla e sinqeritetit (mekamu-siddikijje).

      10;Është që nga forma e dhikrit të zgjedhen fjalët La ilahe il-All-llah,meqë ajo,sipas sufijve, ka efekt të jashtëzakonshëm,çfarë nuk kanë format tjera të dhikrit.Nëse gjatë kësaj pasionet dhe dëshirat e shpirtit të tij treten,ai atëherë mund ti bëjë dhikër Allahut vetëm me emrin e Lartmadhësisë së Tij (Allah, Allah, Allah).Mirpo sipas asaj që është e zakonshme te sufijtë,gjersa ai që bën dhikër vëren diq nga bota ekzistuese ai është i obliguar të bëj dhikër për Allahun e Madhëruar me formen e dhikrit e cila përmban edhe mohimin(e diçkaje pos Tij)edhe ekzistimin(konfirmimin e Tij).Pra,La ilahe il-All-llah.

      11;Është që me zemër të ftosh domethënjen e asaj që e reciton (gjatë dhikrit),varësisht nga shkalla e atyre që bëjnë dhikër,me kushtë që shejhut të vet t'ia tregojnë të gjithë atë që përjeton gjatë kësaj,në mënyrë që ky t'ia mësoj (adabi)në lidhje me këtë.

      12;Është që gjatë dhikrit të deklarur me fjalët La ilahe (Nuk ka Zot) zemra të zbrazet nga çdo gjë pos Allahut.Kjo ngase Hakku Lavdiplotë është xhelos dhe se në zemrën e atij që e përmend nuk dëshiron ta shefë askë tjetër,pos me izën(lejen)e Tij.As të imagjinuarit e shejhut para syve,po jo në zemër,nuk do të jetë e parashikuar sikur shejhu nud do të kishte ndikm të madhë në edukimin e dervishëve.gjithashtu deklarojnë që dervishi është i obliguar, me qëllim të arritjes më të shpejtë të profecisë, me rastin e fillimit të mësimit të La ilahe il-All-llah shikimi të orientohet në pjesën mbi kërthizë,ku është pozita e nelesit,e pastaj duke recituar gradualishtë La ilahe il-All-llah ngadalë drejtë zemrës fizike e cila ndodhet në pjesën midis stomakut dhe gjoksit,duke lëvizur kokën në anën e majtë dhe në të njenjtën duke ftuar zemrën metafizike(el-kalb el-ma'nevi).
    • Adabet pas dhikrit

      Ekzistojnë tre adabe pas dhikrit;

      1;Është në gjendjen e qetë dhe të përulur,në heshtjen një kohë dhe me zemër dhe organet tjera të jesh në hudur(në gjendjen të koncentrimit,prezantimin) duke pritur rezultatin e dhikrit.Ky rezultat mund të jetë i tillë që në moment të shkurtër pëersonaliteti i tij të jetë i ndërtuar më shumë se mund të ndërtohet me luftë me vetvetën(nefsin e vet)dhe ushtrimeve shpirtërore në periodën prej 30 vjetëve.Këtë Allahu e din më së miri?

      2;Është që ta qortosh vetvetën,prej tre deri në shtatë,mandej edhe më shumë frymëmarrje,gjerisa rezultati i dhikrit të mos e përfshijë të gjitha botrat e tij(të cilat njeriu i përmban në vete si mikrokozmos) dhe gjerisa nuk i ndriçohet shikimi i brendshëm,të ndërpresë trillet e shejtanit dhe nefsit dhe të mos largohen perdet. Te sufijtë obligim i këtij adabi ka statusin e ngjashëm me statusin e ixhma'së(qëndrimit të arritur).

      3;Është që menjëherë pas dhikrit të mos pijë ujë të ftohtë, me që dhikri shkakton ngrohje të brendshme,zjarr dhe dashuri të flakët për të Përmendurin,Cili është ai më superrori që kërkohet(dhe lypset të arrihet) me dhikër,ndërsa pirja e ujit e shuan atë ngrohtësi.
      Dhakiri (ai i cili bën dhikër)duhet të ketë vëmendjen për këto tri adabe(pas dhikrit)ngase rezultati i dhikrit,në të vërtetë,edhe arrihet me ta.

      Ndërsa Allahu e din më së miri.
    • Frytet e telkinit

      Sa i përketë sqarimit të fryteve të telkinit,dije që telkini e ka frytin e vet të përgjithshëm dhe të veqantë.Në mesin e njerëzve ekzistojnë të tillë që e vjelin një por ka edhe të tillë që e vjelin një lloj tjetër të këtij fryti.

      Fryti i përgjithshëm i telkinit është ai që në atë mënyrë personi lidhet (inkuadrohet)në zinxhirin sufist,duke u shëndërruar kështu si një nga hallkat e zinxhirit të hekurt,andaj kur të lëvizë për diçka - me te lëvizë edhe tërë zinxhiri.Ngase çdo evlija midis një personi të tillë dhe Pejgamberit të Allahut,s.a.v.s.është si hallka në zinxhir,për dallim nga ajo që nuk është bërë telkin dhe statusi i cilit është si statusi i një hallke të posaçme(të zgjidhur), me lëvizjen e cilës në situta të cilat ndodhet,nuk lëvizë askushë tjetër,me që nuk është lidhur me as kend.

      Sufijtë thonë se;Kur Shejhu të bëjë telkin dervishin,ky telkin i tij është si farë e cila mbidhet në tokën e thatë dhe e cila pret shiun për ta ujitur.Mbarësimi i saj,të lëshuarit e fijeve,mbirja,rritja,degëzimi dhe dalja e gjethëve(si dhe dhënia e fruteve)varet nag ajo sa e lagështi arrin ta marrë apo nuk merr dhe da ujitet nga kjo,dhe jo nga vetë mbjellja.Shejhu është ai që mbjellë,ndërsa nga Allahu varet a do të mbijë,rritet dhe jap fryte kjo farrë.Mund të ndodhë që shejhu pasi ta ketë mbjedhur farën tek dervishi,tëtransferohet në ahiret,e që frytet e tij të shfaqen nën udhëheqjen e një shejhu tjetër pas tij,qoftë për shkak të mungesës së ambicies të dervishit,qoftë për shkak të kënaqësisë së tij me vetë formën e dhikrit,pa përcjellje edhe të domethënies së tij.Ngase sufijtë deklarojnë; "mësimi i rregullt i dhikrit pas telkinit është si rënia e rregullt e shiut në arrën e mbjellur dhe kjo e shpejton arritjen e profecisë dhe arritjen e rezultateve"

      Në pajtim me këtë dije që dervishit pas telkinit nuk i mjafton që vetëm në mëngjes dhe në mbrëmje të jetë prezent në dhikrin e përbashkët me sufijtë,siç bën numri më i madhë i dervishëve në kohën tonë,ngase dhikri i tillë e ka statusin e pikës,sikur dikush me nga një pikë ujë në mëngjes dhe mbrëmje ujitë të mbjellatë e që nuk është i mimjaftë për ta lagur tokën në të cilën ndodhet fara, posaçërishtë nëse është parasysh veprimi i diellit dhe erës për tharjen e lagështisë,ashtu që mund të ndodhë që me ujitjen e tillë lagështia e tillë të mos arrijë deri te fara. Në një gjendje të tillë dervishit i nevojitet shumë kohë pë ta përjetuar profecinë, për mundet madje të ndodhë që para vdekjes së vet edhe mos ta përjetoj atë profeci farre. Me këtë rast mund t'i ndodhë që për shkak të kësaj ta kundërshtoj shejhun i cili e ka bërë telkin dhe të thotë,apo të mendoj; se ky telkin mua nuk më nevojitet fare, ngase me te nuk kam arritu asnjë dobi,duke mos ditur gjatë kësaj që detyra e shejhut,përkufizohet në atë që ta mbjellë farën,ndësa dervishi është i obliguar të bëjë shumë dhikër dhe vepra me të cilat do ta arrijë kënaqësin e Allahut,e nëse gjatë kësaj profecia edhe vanohet kjo varet nga Allahu,dhe jo nha shejhu.

      Satusi i dervishit të tillë të ftoftë ddhe jo ambicioz është sikur fitili të cilin dëshirojmë ta ndezim me shkrepës.Nëse fitil është i terur do të ndizet lehtë ndërsa nëse është i lagur do të shuhet.kur dervishi bëhet telkin dhe pastaj shfaqë padëgjueshmëri (asillëk) ose ppaedukatë(edepsuzllëk),ai është i obliguar me telkin të sërishëm në mënyrë që shejtani të dalë nga qyteti i trupit dhe zemrës së tij, ngase telkini shejtanin e dëbona ndërsa mos edukata e sjellë prapë në zemrën e tij.

      Statusi i dervishit prej cilit,pas telkinit del edepsuzllaku është si stausi i farës së krimbur,e cila gradualisht shpërbëhet dhe shëndrrohet në pleh,andaj nuk ka shpresë se mund të mbijë dhe t'i rritet trungu,ndërsa për dhënien e saj të fryteve as që mund të bëhet fjalë,ashtu fara e tillë,të cilën shejhu e ka mbjellur,do të dështoj tërrësisht.

      Sa i përket frytit të posaçëm të telkinit,pasimi të rrugës(shpirtërore)të telkinit,pas lidhjes në zinxhirin sufistë (silsila) ai pasqyrohet në atë që shejhu të orientohet kah Allahu i Madhëruar dhe që pos udhërit për devishin;Thuaj; La ilahe-il-all-llah!;tek dervishi i derdhë terë diturin e sheriatit të pastër, ashtu që pas telkinit e deri në vdekje dervishi është i pa varur nga leximi i literaturës së sheriatit.
    • Adabet e Dervishëve

      Dije,o vëlla im ,se adabet e dervishëve është vështirë t'i numërosh dhe t'i formulosh detajisht.Prandaj në do ti përmendim(theksojmë) një numër të mirë të këtyre adabeve.Roli i shejhut nuk është asgjë tjetër pos që nga dervishi të nxjerrë atë që fshehet tek ai,ngase Allahu i Madhëruar në çdo shpirt individual(njerëzor)ka mbjellur terë atë që është në lidhje me personi gjegjës,si nga ajo që është e lëvduar ashtu edhe nga ajo që është e qortuar,andaj në shpirtin e tij (dervishit) fshehet tërë ajo që është në lidhje me atë që i urdhëron apo ndalon shejhu,ndërsa shejhu nuk ka asgjë për t'i dhënë dervishit që do të ishte jashtë tij (d.m.th., jashtë devishit).Në këtë aspekt statusi i dervishit në fillimin e tij është si statusi i farës së palmës,në cilën është fshehur palma.Në kuptimin figurativ me këtë nënkuptohet sinqeriteti ose pasinqeriteti në tarikat.Kështu,nëse dervishi është i sinqertë,fryti i sinqerteti të tij do të degëzohet dhe të japë fryte,duke tejkaluar në lartësi të gjithë fqinët e vet,që do t'i hanë këto fryte,mandej,duke tejkaluar në latësi të gjithë ata që jetojnë në atë qytet,respektivisht në atë krahunë,dhe të gjithë ata do t'i shfrytëzojnë frytet e kësaj peme,andaj sinqeriteti dhe mirësi e tij do të jenë evidente edhe për njerëzit e zakonshëm edhe për të zgjedhurit,Kështu,sikur ai në atë rastë prej tyre do të dëshironte të fshehte mirësinë e vet nuk do të mund ta bënte këtë.

      Nëse dervishi është gënjeshtar(d.m.th, jo isinqertë) në dashuri ndaj tarikatit,trungu i gënjeshtrës,prishjes dhe hipokrizës së tij do të degëzohet dhe të tejkalojë në lrtësi fqinjët,bashkëqytetarët dhe banorët e krahinës së tij dhe të zbulojë gënjeshtrën,hipokrizën dhe dyftyrësinë e tij.Kështu,nese ai tenton të tregohet i siqertë këtë nuk do të mund ta bënte,meqë veprimet e tij të këqija do t'i mohojnë pohimet e tij(për sinqeritetet e deklaruar)andaj do të turpërohet dhe tarikati do ta braktisë dhe do ta bashkojë me vagabondët e botës së zakonshme,në emër të dënimit për shkak të josiqeritetit dhe gënjeshtrës në rrugën e Allahut(tarikatit).

      Mund të ndodhë mandje që Allahu i madhëruar edhe t'i jap[ aromën e sinqeriteti,por pastaj t'ia marrë,andaj njerëziz për te do të deklarojnë: "Filan filani ka dalur nga rruga e sufijve!"me fjalët e tij,lëshimin e mjekrës,veshejen e rrobave të leshta dhe të tjera karakteristike për sufijtë ai imiton sufijtë e vërtetë,mirpo sufijtë e vërejnë lakuriqësinë e tij dhe privimin e tij nga kultuara sufiste.Mandje,kjo u ndodhë edhe individëve më të zakonshëm.
      Prandaj,vëlli im,ti kërkimin tënd të njerëzve të Zotit(sufijve)ndërtoje në themelet e sinqeritetit,Allahu të ndihmoftë në pasimin e rrugës.Nëse nuk vepron në këtë mënyrë,kjo rrugë(tarikati) do të dëbojë,madje edhe nëse kjo ndodhë pas një kohe më të gjatë.

      Pasi që e ke mësuar këtë,me ndihmën e Allahut,deklaroj edhe si vijon: Dervishi duhet të karakterizohet me sinqeritet në dashuri ndaj shejhut,ngase ai është prijës në pasimin e rrugës nepët gajg(të fshehtën),si prijës i cili i udhëheqë haxhinjtë netëve të errëta.Pasojë e domosdoshme e dashurisë është bindja,ndërsa pasojë e domosdoshme e mungesë së dashurisë është kundërshtimi.Kurse ai që e kundërshton dhe i kundërvihet prijësit të vet do të humbet,do ta ndërpresë rrugëtimin dhe do të jetë helaq.

      Tregues i sinqeritetit të shejhut ndaj shejhut është ajo që prej tij askush nuk mund ta largojë mandje as shpatat e zhveshura as format tjera të persekutimeve eventuale.Një dervish ka pohur se është i sinqertë ndaj shejhut dhe vëllazërve të tij në tarikat,me fjalët se prej tyre nuk mund ta ndaj askush,edhe nëse të gjithë ata e braktisini bigajri hak(pa fajë).Ky pohim i tij ishte dëgjuar në mesin e njerëzve të zakonshëm dhe dijetarëve.Një ditë këtë pohim të vetin e kishte shpreshur edhe me vargje edhe këtë pikërishtë në parani të sufijve:

      T'më torturojnë ditë e natë
      Mandje pa kurrfarrë faji
      Me gëzim dhe kënaqësi
      Të gjitha do t'i duaroja.

      Njëri prej sufijve inteligjentë i paranishëm u ngrit dhe i tha:"Po gënjen!" pas këtyre fjalëve ai ndryshoi i tëri,e që duket edhe në fytyrën e tij,pastaj u ul.Të gjithë të pranishmit ishin unanim se ishte gënjeshtar,duke e qortuar:"Si mund të deklarosh diç të tillë,kur të shqetësoi edhe vetëm se njëri prej të pranishmëve të tha: "Po gënjen!" Kur ti nuk je në gjendje të durosh asnë thërrime,si mund të durosh që të vjenë në vuajtje,bi gajri hak,ditë e netë?!"pas kësaj ai kërkoi falje dhe e pranoi gënjeshtrën(jo sinqeritetin) e vet.
      Prandaj,vëllai im,bëhu i sinqertë ndaj shejhut dhe do të arrish të gjitha të mirat.Allahu të udhëzoftë në këtë!
    • Adab i parë - Pendimi për mëkate (Istikfaja)

      Për dervishin duhet të jetë karakteristike që shejhut të mos i japë betimin para ae të pendohet për të gjitha mëkatet si të jashtme ashtu edhe të brendshme,siç janë;pija alkoholike,përgojimi,lakmia etj.Gjithashtu,ai duhet të pajtohet me të gjithë ata me të cilët ka qenë në konfliktë,si në çështjen e nderit ashtu edhe atë të pasurisë. Ngase,të jesh i pranishëm në tarikat do të thotë të jesh i pranishëm në afërsi të Allahut të Madhëruar. Ndërsa ai që nuk pastrohet edhe nga mëkatet e jashtme edhe nga ata të brendshme nuk është i përshtatshëm për të hyrë në tarikat,ngase statusi i tij do të jetë si statusi i atij që lidhet në namaz ndërsa në trupin ose veprën e tij ka papastërti me të cilën nuk lejohet të lidhe në namaz,ose me rastin e marrjes së abdesit nuk e ka plotësuar nevojën e pastrimit të caktuar, andaj edhe namzi do të jetë batall.Nëse dervishi ia jep betimin shejhut e nuk pendohet për mëkatet e veta,shejhu i tij,madje edhe nëse është evliau më i madh,në rrugën e njerëzve të Allahut nuk do të mund të udhëheqë as sa një hap nëse paraprakisht nuk e pastron nga këto mëkate.

      Shumivca e njerëzve të cilët dëshirojnë që shejhlerët të mos bëjnë llogari lidhur me këtë që u theksua,nga dervishi e marrin betimin,ndonëse ai(d.m.th.dervishi)ka edhe mëkate të jashtme dhe të brendshme e pos kësaj edhe hake të paplotësuar ndaj robërve të Allahut,sa i përket pasurisë dhe nderit,ashtu që ai në tarikat nuk mund të ketë sukse.Rruga e njerëzve të Allahut(tarikati)ëahtë si hyrje në Xhenet,dhe siç nuk mund të asnjë në Xhenet nese ka hake të paplotësuara ndaj ndonjë njeriu,siç theksohet në një virsion sahih,njësoj nuk mund të hyhet as në rrugën (tarikat) e Allahut të Madhëruar pa i plotësuara ato kushte.

      Rregulla e përgjithshme te pendimi përkufizohet në largimin nga ajo që sipas dispozitave të sheriatit është e qortuar drejtë asaj që është e qortuar,varësisht nga ajo në cilin nivel (merteb)ndodhet pendestari.Kështu,një njeri mund të jetë i lavdëruar për ndonjë veprim të vetin,gjersa po për këtë veprim një njeri kërkon falje,sipas parimit: "Veprat e mira të njerëzve të devotshëm (ebrar)janë vepra të këqijë të njerëzve të afërt me Allahun(mukarrebun)."

      Dije se ai që këmbëngulë në mëkat dhe kush i dorëzohet pasioneve dhe kënaqësive është i largët nga tarikati si toka nga qielli.Nuk është e paditur se për nefsin janë karakteristike pohimet e rreme.Kështu,nefsi mund të pohojë se është i sinqertë në pendim ndërsa ky pohim i tij të jetë i rremë: Prandaj pohimi i tij nuk pranohet përderisa këtë shejhu nuk e pohon, për çdo nivel(mekam) të posaçëm të pendimit,gjersa rë mos arrijë në nivelin kur pendohet për injorimin e shikimit të Zotit të vet sa për të hapur dhe mbyllur sytë, në mënyrën që pastaj të vazhdojë të ngritet në nivele e madhërimit të Allahut të Lartësuar për të gjithë shekujt dhe kohët e kohëve,duke mos pushuar me madhërimi në asnjë nivel,e ky është caku kulmor për të cilin bëhet fjalë në lidhje me pendimin.

      Së pari vie pendimi nga mëkatet e mëdha,pastaj nga mëkatet e vogla, pastaj nga ajo që është e qortuar,pastaj nga mosrespektimi i asaj që është parësore,pastaj nga shikimi i veprave të mira vetanake (d.m.th..nga të përshkruarit e vepra të mira vetvetës) e pataj edhe nga ajo që veten ta konsideroje si njëri prej sufijve të kohës së tij.
    • Adab i dytë - Obligimet e luftës me nefsin vetanak

      Dervishi duhet t'i përmbahet obligimit që të zhvillojë luftë me nefsin e vet(shpirtin shtazarak,egon),me të cilin kurrë nuk lidhë paqe.Shejh Ebu ed-Dekkaku,Allahu e mëshiroftë,ka drklaruar:"Kush e zbukuron jashtësinë e vet me luftë kundër nefsit të tij,Allahu do t'ia zbukurojë brendinë e tij me shikimin(e Lavdiplotit),ndërsa ai në fillim të rrugës së vete(shpirtërore)nuk do të zhvillojë luftë me nefsin e vet nuk do të ndiejë aromën e tarikatit."Kjo për arsye se njëra prej cilësive të rrugës së njerëzve të Allahut është ajo që ai njeriut i jep aq sa i ofron Atij njeriu.
      Ebu Osman el-Magribi,Allahu e mëshiroftë,ka thënë:"Kush mendon se në këtë rrugë(tarikat)do t'i zbulohet gjë(d.m.th. do ti jipet profecia)pa luftë me nefsin e vet ai përpiqet ta arrijë të pamundurën!"
      Ebu Ali ed-Dakkaku,Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar:"Kush nuk do të punojë në fillimin e vet as nuk do të pushojë në vendin e vet"
      El-Hasan el-Arrari,Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar:"Rruga e sufiut bazohet në tri gjëra;që dervishi të mos hajë gjerësa të mos e shtrëngojë uria,të mos flej gjersa të mos e rëndojë gjumi dhe të mos flasë pos kur është i obliguar sipas sheriatit."
      Ibrahim ibni Ed-hemi,Allahu e mëshiroftë,ka thënë:"Njeriu nuk do të arrijë shkallën (derexhen(e të mirëve gjersa të mos stoliset me gjashtë veti,edhe atë:
      1 - luftë me nefsin e vet;
      2 - kontrollimin e nefsit të vet;
      3 - vigjilencën;
      4 - dashuri për pakësimin e dynjallëkut;
      5 - gëzimi nëse dynjallëku ia kthen shpinën;dhe
      6 - mosmbajtja shpresë se në këtë botë do të jetohet gjatë."
      Esh-Shibli,Allahu e mëshiroftë,goditej me shkop bambuje në mënyrë që të mos flejë natën,duke ditur të thyejë nga një deng shkopinjsh deri në agim.Për ta larguar gjumin sytë i lyente me kripë,ndërsa nuk kishte me se të godiste veten për ta larguar gjumin,me këmbë e duar e godiste murin.Ai deklaronte:"Jam kapur në zgrips me çdo gjë që më ka kallur frikën(dhe kështu më largonte nga Rruga e Hakkut).Në lidhje me këto gjëra dhe veprime askush nuk do të duhej t'i qortonte ata që kanë vepruar në këtë mënyrë,ngase kjo është,sipas qëndrimit të tyre,ka qenë zgjedhje e asaj që është më pak e keqe,andaj supozonin se më lehtë do të duronin dhembjen të cilin ia shkaktonin vetes për të mos fjetur dhe të tjera,se të durojnë injorancën në raport me Allahun,duke vepruar në kundërshtim me praktikën e zakonshme tek të tjerët.
    • Adab i tretë - Heshtja

      Dervishi nuk duhet as të flas as të heshtë pos në situata të domosdoshme ose për në kuadër të përmbushjes së nevojave të përcaktuara me Sheriat,ndërsa derën e fjalimit të kotë duhet ta mbyllë përgjithmonë.Të flas pak(d.m.th. sa më shumë të heshtë) është një nga katër parimet themelore të trajnimit shpëritëror.

      Bishr el-Harisi, Allahu e mëshiroftë,ka deklaruara:"Kue të pëlqejë fjalimi yt atëherë hesht,ndërsa kur të pëlqejë heshtaj fol,ngase nefsi e gjen hisen(kënaqësinë) e vet në fjalë,ndërsa me rastin e bisedës theksohen edhe vetitë individuale të mira.Pejgamberi i Allahut,s.a.v.s..,Ka thënë: "Vallë do t'i rrokullisë njerëzit në Zjarr diç pos asaj që u kanë vjelur gjuhët e tyre!"


      Adab i katërt - Uria (Agjërimi)

      Dervishi gjithashtu duhet të durojë shumë uri,edhe këtë në pajtim me dizpozitat e sheriatit (mbi agjërimin).Agjërimi është pjesa (rukni) më e mirë përbërëse e tarikatit.Dhe siç ka bërë Ligjdhënësi që pjesa më e rëndësishme e haxhit të jetë qëndrimi në Arefat,ashtu edhe njerëzit e Allahut (sufijtë) kanë bërë që uria të jetë pjesa më e rëndësishe e tarikatit.

      Pjesët kryesore të tarikatit i përbëjnë katër gjëra;uria,izolimi,pagjumësia dhe heshtja.Nëse dervishi mban uri,kjo uri e tij do të përcillet edhe në pjesët e tjera përbërëse,ngase kur dikush është i uritur ai nuk flet shumë,nuk bën gjumë dhe dëshiron të largohet prej njerëzve.Lidhur me këtë në vargje është thënë:

      Shtëpia e Evliaut pjesë ka
      Prijësit në të quhen ebdallë
      Këtu hyn heshtja,izolimi i gjatë
      Pastaj uria dhe pagjumësia,


      Ebu-l-Kasimi,Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar:"Urinë e marrin bazë të nivelit në tarikat sepse burimet e urtësisë kanë mundur t'i arrijnë vetëm përmes tyre.Gradualisht,pak nga pak,ata e kanë pakësuar ushqimin,ashtu që disa kanë arritu deri aty sa gjatë ditës dhe natës e kanë marrur vetëm nga një kafshatë,ndërsa disa të tjerë vetëm nga një hurme,ose nga një farë bademit,ose kokërr të rrushit të terur.
      Ebu Osman el-Magribi,Allahu e mëshiroftë,ka ngrënë vetëm një herë në gjashtë muaj!"
      Shejh Muhjiddin Ibni Arebiu në "Profecitë Mekkase" deklaron:"E kemi dëgjuar një version që Allhu i Madhëruar e ka pyetur nefsin,pasi që e kishte krjuar:"Cili jam Unë?"Nefsi ishte përgjigjur:"Po cili jamë unë?",andaj Allahu plotë katërmijë vjet e ka mbajtur në detin e urisë,pastaj e ka pyetur sërish:"Cili jam Unë?",ndërsa nefsi ishte përgjigjur:"Ti je Zoti im".
      Sehl ibni Abdullah er-Tusteri ka ngrënë një herë në pesëmbëdhjetë ditë,ndërsa kur vinte muaji i ramazanit nuk hante deri sa nuk e shikonte hënën e re të muajit shevval.Gjatë muajit ramazan merrte ushqim çdo mbrëmje,edhe vetëm me ujë,në mënyrë që të mos agjëroj pa ndërprerë.Ai deklaronet:"Pasi që e krijoi këtë botë,Allahu në uri e dha urtësinë dhe diturinë,ndërsa në ngopje paditurinë dhe mosbindjen.
      Ai,Allahu e mëshiroftë,forcohej kur mbante uri,ndërsa dobësohej kur ishte i ngopur.
      Sulejman ed-Darani ka thënë:"Çelësi i dynjasë"(d.m.th..veprave të kësaj bote)"Është ngopja,nërsa çelësi i ahiretit është uria".
      Sehl ibni Abdullahu,Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar:"Kush dëshiron të hajë çdo ditë nga dy herë,le të ndërtojë për vete një grazhdë."
      Malik ibni Dinari,Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar:"Kush dëshiron që shejtani të ikë nga hija e tij.duhet ta frenojë pasionin e vet."
      Jahja ibni Muadhi,Allahu e mëshiroftë,ka thënë:"Ngopja është zjarr ndërsa pasioni është lëshim i lëndës djegëse që ndizet dhe flaka e cilit nuk shuhet derisa pronari të mos digjet."
      Janë shumë thënie të përfaqësuesve të gjeneratave të para lidhur me këtë temë.
    • Adab i pestë-Obligimi i mirësjelljës ndaj Allahut të Madhëruar

      Dervishi duhet t'i përmbahet mirësjelljes(adabeve)ndaj Allahut të Lartësuar,ndaj evliave të Tij dhe ndaj vëllezërve të tij,duke mos ia falur kurrë vetes mosmirësjelljen.
      Ebu Ali ed-Dekkaku,Allahu e mëshiroftë,ka thënë:"Robi me ibadetin e vet mund të arrijë në Xhenet,ndërsa në hadret(prezencë,audiencë) të Zotit të tij mund të arrijë vetëm nëse ibadeti i tij përcillet me mirësjellje.
      Kush në bindjen e vet (kryerjen e veprave të mira)nuk ka kujdes mbi mirësjelljen,ai nga Zoti i vet është i ndarë me shtatëdhjetë perde"Ai,Allahu e mëshiroftë, kurrë nuk është mbështetur në jastëk,mur apo diç tjetër,pos në nevojë të madhe.ai ka deklaruar:"Kjo,është e pakulturuar."
      Abulla ibni el-Xhela ka thënë:"Kush nuk ka mirësjellje,nuk ka as Sheriat,Iman dhe Teuhid" të plotë.
      Ibni Ata,Allahu e mëshiroftë,ka thënë;"Dervishi nuk do të jetë adabli( njerëzor,mirësjelljes)përderisa të mos ketë turp para Allahut t'i shtrijë këmbët, qoftë ditën apo natën.
      Imam Esh-Shafiu,Allahu e mëshiroftë,ka thënë:"dituria të jetë kripë ndërsa mirësjellja miell."(Kjo do të thotë se për të qenë i mirë si buka,përmasa e diturisë dhe mirësjelljes duhet të jetë si ai i miellit dhe të kripës.Prandaj,duhet shumë më shumë mirësjellje se dituri.)
      Esh-Shibli, Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar:"Njeri prej alameteve të atyre që ndodhen në prezencën e Allahut është që ata kurrë,mandje as në gjendje të lehtësimit, nuk e tregojnë sjellje të keqe.Varidet e Hakkut të Lartësuar vijnë haptas dhe fshehtas.Prezenca e Allahut të Lartësuar është prezenca e mirësjelljesë, heshtjes, devotshmërisë dhe frikës,andaj,për shkak të papërshtatshmërisë,nuk i përgjigjet injoranca në sjellje.Mandje duke supozuar që një evlia në prezencën e Hakkut e lkalon një periodë sa është jeta e Nuhut a.s...,kjo gjatësi e prezencës në praninë e Lavdiplotitë te ai,nga dita në ditë,vetëm do të shtonte devotshmërinë,ngase fenomenet e Hakkut të Lartësuar nuk përsëriten,ndërsa çdo fenomen që e përjeton robi meriton që robi ndaj tij të mos sillet assesi ndryshe pos me respekt dhe devotshmëri,andaj mbani në mend këtë."
      Ebu Husejn en-Nuri,Allahu e mëshiroftë,ka thënë: "Cili nuk edukohet me kohë i nënshtrohet zemërimit."
      Nërsa,El-Misiri,Allahu e mëshiroftë,ka thënë: "kush i lejon vetës të jetë i paedukuar,do të kthehet nga ka ardhur."(Do të thotë nuk do të ketë progres në rrugë, ngase mungesa e edukimit do ta kthej në pozitat fillestare.)
      Sejjdi Muhemmed eesh-Shenavi,Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar: "Statusi i dervishit i cili hyn në tarikat është si statusi i parasë së vërtetë,e nëse pastaj zhytet në edeprëzllëk,statusi i tij bëhet si statusi i parasë së falsifikuar,të cilën secili e flakë dhe askushë nuk dëshiron ta mbajë."
    • Adab i gjashtë- Kundërshtimi i dëshirës së nefsit


      Dervishi duhet t'i kundërvihet dëshirës së nefsit të tij,duke mos u pajtuar kurrë me nefsin në atë që ai dëshrion.Shejhlerët janë unanimë në atë që kryegjëja e pasurisë së dervisjit është në kundërvënien e tij nefsit të vet,ndërsa ai që ia liron frerët nefsit të vet në atë që ai dëshiron me këtë e shkatërron nefsin e vet.
      Ebu Hafsi,Allahu e mëshiroftë,ka thënë:"Kush nuk e akuzon nefsin e vet në të gjitha gjendjet,dhe që nuk e kundërshton në të gjitha kërkesat e tij,dhe që tërë kohën nuk e tërheq kah ajo që atij(nefsi) nuk i pëlqen,ai as në gjendjet tjera të veta nuk do të vepreojë drejt."

      Ebu Bekri et-Tahsenani ka thënë:"Perdja më e madhe midis teje dhe Zotit tënd është ajo që ti pajtohesh (dakorordohesh)me nefsin tënd!"
      Ibni Ata ka thënë:"Kush kërkon nga Allahu kompenzim për in=badetin e tij meriton të jetë i dëbuar dhe që mbi te të lëshohet zemërimi!"
      Ibni Shejbani ka thënë:"Sa herë që robi han nga kërkesat i mbulohet pamja e Zotit të vet.Njëzet vjet kam pasur dëshirë për të ngrënë thjera,mirpo nuk pata rastin.Më pas megjithatë e hëngra dhe pastaj dola nga shtëpia,më pas menjëherë më kapën njerëzit e sulltanit,me fjalët:"Ky,me disa njerëz të sulltanit,dje ka thyer shtambat për verë!"dhe më goditën me njëqind shkopinj.Në atë moment andej pari kaloi shejhu im Ebu Osman el-Magribi i cili më pyeti:"Ç'ke bërë që të gjejë një gjë e tillë?"Unë iu përgjigja:"Kam ngrënë nga dëshira."Shejhu i urdhëroi t'më lirojnë,dhe ata e dëgjuan,ndërsa kur mbetëm vetëm,ai më tha:"Mirë kalove,nëse donë Zoti!"
      Es-Sirri es-Sakati,Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar:"Mëse dyzet vjet nefsi im më ka kërkuar që karotën ta ngjyjë me reçel(të mos e ha vetëm por me reçel,mirpo unë nuk ia kam mundësuar këtë."
      Allahu i Madhëruar Aavudit,a.s..,i kishte shpallut:"O Davud,tërhiqja vërejtjen dhe paralajmëro popullin tënd për kërkesat në ushqim,ngase nga Unë do të mbulohen ato zemra mendja e cilave është e lidhur për kërkesat e kësaj bote."
      Në njërën prej librave të Zotit Allahu i madhëruar thotë:"Cili është më i padrejtë se ai që më robëron për shkak të (arritjes së)Xhenetit ose(shpëtimit nga) Xhehenemit?Vallë nuk do të meritoja t'më robërohet sikur të mos kisha krijuar?"
      Në pasimin e dëshirës hyn edhe dhënia e përparësisë gjumit ndaj qëndrimit pa gjumë natën (për shkak të ibadetit), ngase kjo është dëshmi e mos respektimit të Allahu të Madhëruar,e kush nuk e adhuron Allahun ai është armik i Tij. Allahu i Lartësuar Davudit a.s.,i ka shpallur:"O Davud,gënjen ai që pohon se më adhuron, ndërsa kur të bjerë nata ai pranë Meje shkon për të fjetur."Me këtë Hakku dëshmon se gënjen ai që e pohon se e adhuron,dërkaq që pran Tij,përkundër se nuk e ka mposhtur gjumi,shkon për të fjetur.
      Ibrahim ibni Ed-hemi,Allahu qoftë i kënaqur me te,ka deklaruar:"Një nga shenjat e sinqeritetit të robit në pendom nga mëkatet është edhe ajo që pas pendimit ndjen kënaqësi ai gënjen se e ka braktisur mëkatin e përmendur,ngase shumë shpejtë sërish mund të përsëritë."

      Adab i shtatë -Të mos cenohen pjesët kryesore dhe kushtet e tarikatit.


      Dervishi duhet të jetë i qëndrueshëm në atë që të mos i thyejë pjesët kryesore dhe kushte e tarikatit,ngase kur të bjerë një pjesë kryesore ose një kushtë,pas tij bijën edhe të tjerët.Ajo që u tha më sipër se tarikati ka katër pjesë(rukne)kryesore,edhe atë;urinë(agjërimin),izolimin,heshtjen dhe qëndrimin pa gjumë, dërsa ajo që i shtohet kësaj bën pjesë në pjesë të dorës së dytë.
      Është thënë: "Kush i lëshon bazat nuk do të arrijë te qëllimi." këtë dije mirë.
    • Adab i tetë- Zgjedhja e Shejhut i cili është i udhëzuar në shkencën e sheriatit.

      Dervishi duhet të mësoj prej Shejhut që e njeh mirë shkencën e sheriatit,që të mos ketë nevojë të kërkojë të tjerë.
      Shejh Muhammed esh-Shenavi,Allahu e mëshiroftë,ka paralajmruar se ai një ditë kishte thënë shejhut të tij:" Do të doja ta vizitoj filani shejhun",ndërsa shejhu e shikoi rënd dhe i tha:"O Muhammed,nëse unë nuk të mjaftoj,përse më pranove për shejh?"Prej atëherë",tha ai,"deri në vdekjen e tij kurë nuk kam vizituar asnjë shejh tjetër."
      Imam Ahmed ibni Hanbeli,edhe përkundër vlerës së jashtëzakonshme,kur ngecte në ndonjë çështje,i drejtohej Ebu Hazam el-Bagdadit me fjalët:"Ç'thua ti lidhur me këtë,o sufi?",dhe çkado që ky i thonte,ai këtë e pranonte.Vetëm ky fakt tregon mjaft për virtytet e shejhlerëve sufistë.
      Gjithashtu, el-Xhunejdi,Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar:"Sikur do të dija që nën kupën qiellore ekziston një dituri e Allahut të Lartësuar që është më e ndershme se ajo që e posedojnë sufijtë.unë me siguri do ë kërkoja këtë dituri."
      Gjithashtu ka thënë:"Nuk ka dituri që është zbritur nga qielli dhe cilën Allahu i Madhëruar e ka bërë të arritshme për krijesat e që edhe mua t'mos më ketë dhënë një pjesë të saj."
      Ebu-l-Kasim el-Kushejri,Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar:"Të gjthë shejhlerët në tarikat deklarojnë se kurrë asnjëri prej tyre nuk ka dëshiruar të bëhet shejh në tarikat e meqë më parë nuk i ka mësuar mirë dituritë e sheriatit dhe nuk ka arritur në shkallën e profecisë.që e ka bërë të pavarur nga sjellja e konkluzionve.Pos atyre,dervishët vizitojnë edhe të tjerë në mënyrën që prej tyre të mësojnë dituri vetëm ngase nuk e dinë nivelin e tyre.Argumentet e sufijve,ngase i konfirmon profecia (keshf),janë më të qartë se argumente që i thksojnë të tjerët.Sa herë që dikush prej tyre ka jetuar në një kohë,dijetarët që kanë jetuar në kohën e tij ndaj tij kanë qenë përulur,duke vepruar sipas asaj që u kanë dhënë shenjë(isharet) ai dhe në situatë të rënda nga ai kanë kërkuar t'i lirojë nga vuajtjet.Sikur këta dijetarë tek sufijtë të mos kishin vërejtur gjëra që dëshmojnë se janë mbi ta,çështja dë të ishte krejtësisht e kundërt(raporti ndërmjet tyre do të ishte krejtësisht i kundërt).


      Adab i nënd - Këputja e lidhjeve të kësaj bote


      Dervishi duhet të bëjë gjithë që kryegjëja e pasurisë së tij të jetë këputja e lidhjeve me këtë botë.Në të vërtetë,rrallë ndodhë që dikush të ketë sukse (në tarikat) nëse ka lidhje të kësaj bote,ngase kjo lidhje e tërheq pas.Prandaj (dijetarët) thonë:"NJë nga konditat që duhet plotësuar ai që pendohet (bënë teube) është ta braktisë shoqërinë e keqe,me cilën është shoqëruar para pendimit të vet,ngas shoqërimi me ta mund të tërheqë prapa,drejt të bërit e sërishëm të asaj prej cilëve ai është penduar tashmë."

      Imam El-Kushejri,Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar:"Dervishi duhet vazhdimisht ta zbrazë nga preokupimi,ndërsa një nga preokupimat më të mëdha që i ka ai prej cilave duhet të lirohet është pasuria.ngas,për shkak të dobësisë së vet,duke anuar kah pasuria do të largohet nga Rruga e drejtë,ashtu që ai nuk duhet t'i qaset përderisa nuk përsoset në tarikat.Shejhlerët nuk mund ta pasojnë rrugën me dervishin i cili ka pasur ndonjë lidhje me këtë botë,ngase pasimi i rrugës me një dervish të tillë do të ishte jashtëzakonisht e ngadalshme,andaj mbase mund të kalonin edhe tërë jetën e që të mos arrini deri në nivelin e dëshiruar."

      Prandaj dervishët deklarojnë:"Së pari mëso të besosh pastaj eja hyn në tarikat!",pikërisht për atë që ai të kthehet sa më pak kah diçka pos tarikatit. Në të vërtetë,sikur ai do t'i qasej dhikërit të përbashkët,mbase do ta ftonte leksioni i tij për ta përgatitur,ose të jetë me studentët,ose të marrë pjesë në diskutime,e krejt kjo do ta pengonte në atë që me tarikat dëshirohet të arrihet,e kjo është pasimi i Allahut të Madhëruar,të Vetëm.Sa i përkët shumicës së disiplinave dhe finesat e tyre,në lidhje me ta nefsi (egoja) i gjen interesat e veta,ndërsa tërë tarikati është ndërtuar në mospajtim me nefsin".
    • Adab i dhjetë- Me gjendje të argumentohet niveli vetanak.

      Dervishi në gjendjen e tij duhet të ketë argument për nivelin të cilin synon se e ka arritur ose predikon se është në të.Kështu,nëse pohon se e adhuron Allahun, ngjyra e tij (fytyrës,si argumant) do të anoj kah e verdha(sarij);nëse pohon se është përmabjatur nga kjo botë,do të largohet shoqëria e keqe;nëse pohon se agjëron,trupi i tij do të dobësohet etj.

      Esh- Sherif el-Ahmed ka thënë:"Duke vizituar njerëzit e mirë,me një grup sufijsh isha në vizitë në një tyrbe në Behnese(regjio në Egjipt).Në një moment nisi të afrohet drejt nesh një i ri thatanik dhe me ngjyrë të zbehtë (verdhë) në fytyrë,i cili rrezatonte mirësi.Me të shikuar,njëri prej sufijve recitoi vargjet:

      Dashuria e zjarrtë më shkakton
      Dhimbje që zgjatë ditë e netë
      Ndërsa kur yjet të perëndojnë
      Nxitë edhe gjëmime.

      Pas kësaj djaloshi klithi dhe goditi shtyllën me dorë,i cili iu thye,e tek të gjithë të pranishmit kjo nxiti një dashuri të flakët."
      Në bazë të këaj dihet që çdo dervish,nëse nuk e praktikon urinë dhe luftën me nefsin e tij,e përfshin një përtaci dhe mbulohet me perde të trasha,ashtu që edhe kur dëgjon Kur'anin,për shkak të perdes së trashë,nuk i kupton paralajmërimet kur'anore."

      Adab i njëmbëdhjet - Pranimi i asaj që është më e besueshme.

      Dervishi në besimin e tij duhet të pranoj atë që është më e besueshme dhe,sa të jetë e mundur,të haronizohen zgjidhjet e ndryshme të dijetarëve,duke u përpjekur që ibadetet e tyre të jenë sipas të gjitha,apo të paktën sipas shumicës së shkollave juridike(medhehebeve).Sa i përket lehtësimeve të sheriatit,ato janë paraparë për të dobëtit, për ata që janë detyruar për to dhe ata që janë të zënë me punë të ndyshme,ndërsa për sufijtë nuk ka hije asgjë tjetër pos t'i qasen zgjidhjeve të rënda të sheriatit.Prandaj disa deklarojnë:" nëse sufiu nga nivelet (derexhe)e realitetit (hakikat) zbret në lehtësia të sheriatit,ai e këputë betimin e vet me Allahun e Madhëruar.
    • Adab i dymbëdhjetë-Të fshehen gjendjet vetanake fetare.

      Dervishi gjithashtu duhet,sa të jetë e mundur,t'i fshehë gjendjet e veta që janë midis tij dhe Allahut të Madhëruar,në mënyrë që të stabilizohet në gjendjen në të cilën i ka mbetur vetëm që ta respektojë Allahu i Madhëruar,dhe jo ndonjë krijesë tjetër.Prandaj nga sufiu i sinqertë thuaja është e pamundur të mësohet mbi gjendjen e tij,nëse këtë e fshehë aq shumë.

      Një sufi kishte kaluar pranë Sejjid Muhammed esh-Sherbanit dhe kishte recituar këto vargje:

      Shumë kalorës në fshehtësi
      Nën strehën e shtëpisë së vet
      Bëhet gati për t'u nisur
      Deri te ai cak i madhëruar.


      Pas kësaj shejhu klithi,u hodh nga vendi e shtrëngoi dhe e pyeti:"Si e ke kuptuar këtë?"
      Sufijtë janë unanimë në mendimin se nuk ka sgjë nga dervishi i cili në motivet e veprave të veta nuk merr në konsideratë Hakkun e Lartësuar Gjithashtu janë unanimë në atë se është bllokuar(ndalur)çdo dervish i cili dëshiron të tregohet para botës dhe që njerëzit t'i vërejnë"përsosmëritë" e tij,në veçanti nëse njerëzit përmes tij dëshirojnë të arrijnë bereqet,për çka ai do të shkatërrohet tërësisht.


      Adab i trembëdhjet - Përjetimi i vështirësive në rrugë.

      Dervishi duhet të mësohet me durimin e vështirësive në Rrugë,siç është që të mos e lëshojë rrugën nëse i ndodhë ndonjë sëmundje,vështirësi,skamje dhe bela,si dhe që as në skamje as në nevojë nuk i qaset lehtësimeve (juridike). Kur dervishi të hyjë në tarikat shpesh ndodhë që bota fillon t'i largohet dhe nderin e tij ta fyejë me shpifje,andaj i afrohet një shejtan dhe i pëshpëritë: "Ç'të është nevojitur tarikati? Sa vjet ke qenë rahat nga njerëzit? Gjatë tërë kësaj kohe të kanë përmenduar vetëm për së miri dhe nuk kanë bërë mëkat ndaj teje(duke të fyer dhe shpifur)",andaj dervishi (nëse nuk ka mjaft fuqi) e prishë betimin,e braktisë tarikatin dhe përjeton dëshpërim kështu që më nuk është as për tarikat as për diç tjetër.Prandaj dervishi duhet të jetë stabil në tarikat,duke mos i lejuar ta luhatin sprovat e ndyshme në këtë rrugë,ngase kjo i vie nga shejtani.
    • Adab i katërmbëdhjetë - Devishi duhet të qëndroj me Shejhun.

      Nëse ka shejh,dervishi duhet të qëndroj pranë tij,e nëse përpiqet që halveti i tij(vend i izolimit) të jetë përballë derës së shejhut,në mënyrë që ta shikojë sa herë që të dalë,kjo do të jetë dëshmi e lumturisë së tij.Ngase,mund të ndodhë që një shikim(i shejhut) do ta shëndërroj në ari të pastër dhe nuk do të ketë nevojë për luftë shpirtërore (muxhahed).Ngjashëm i ka ndodhur edhe Sejjid Jusuf el-Axhemit,i cili një ditë kishte dalur nga havleti i tij dhe nuk kishte hasur asnjë dervishi për ta shikuar,andaj shikim i ra tek një qen,i cili ishte para hyrjes së xhamisë.Si pasojë e kësaj të gjithë qentë e kajros vepruan si qeni i përmendur;shkoni pas tij kudo shkonte dhe qëndronin me te kudo të ndalej:Njerëzit befas filluan t'u sjellin në emër të kurbanit bagëti dhe gjëra të tjera,andaj shejhu urdhëroi t'ia sjellin qenin e përmendur,ndërsa kur ia sollën,i tha:"Çypë!!!,kështu që qentë tjerë po atë moment u larguan prej tij.Me këtë rast shejhu kishte deklaruar:"Sikur ky shikim të kishte rënë mbi ndonjë njeri,ai do të bëhej preijës (imam) dhe njerëzit do të shkonin pas tij."

      Sufijtë thonë që dervishi nuk duhet të marrë ndonjë udhëtim para se t'i pranohet tarikati,ngase ai udhëtim do të mund të ishte helm vdekjeprurës.Imam el- Kushejri, Allahu e mëshiroftë,thotë:"kur Allahu ia dëshiron të mirën një dervishi,Ai e lidhë për vendin e dervishllëkut të tij dhe e angazhon përjetësisht në rrugën e luftës së tij shpirtërore (muxhahed),ndërsa kur ia dëshiron atë që për te është e keqe,Ai e kthen në gjendjen në të cilën ka qenë para pendimit dhe në vend se me Te e preokupon me këtë botë."

      Gjithashtu ka thënë:"Gjithçka e bukur është në lidhje me pragun e shejhut.Kur Allahu ia dëshiron robit atë që është e mirë për te,para se të stabilizohet në vetëdijen e Zotit,Ai e lë të shikojë prej një vendi të rrezikshëm në tjetrin,andaj ai në fund të rrugëtimit të vet do të mbete i mbuluar me perden e mungesës së mirësjelljes së kërkuar,ose nevojën për rrugëtime të reja dhe takime me shejhlerët të tjerë e që,me qëllim të edukimit të vet,të mos lidhet me asnjërin prej tyre."
      Të tillin nuk duhet ta obligojë me pasimin e tarikatit,meqë Allahu i Madhëruar nuk dëshiron ta lartësoj në nivele të njerëzve të shquar,ngase sikur të dëshironte Ai, do të lidhte për shërbim një shejhu,të cilit do t'i jepte betimin për bindje të plotë edhe në atë që i pëlqen edhe në atë që nuk i pëlqen.
    • Adab i pesëmbëdhetë - Të dekalruarit e vazhdueshëm i dhikrit.

      Dervishi duhet të kuptojë havatirat (mendimet) e veta,ta përmisojë ahlakun(moralin,karakterin) e tij dhe me dhikër të vazhdueshëm ta dëbojë pakujdesinë nga zemra.Dervishi i sinqertë nuk duhet të vendosë të recitojë shumë Kur'an dhe të falet shumë(nafile),ngase kjo është vird(detyrë e atyre që kanë arritur) përsosmërinë,ndërsa detyra e vazhdueshme e dervishit është që jashtësinë dhe brendinë e vet ta pastrojë nga cilësitë e qortuara,siç janë: zëmërimi, mburrja, mendjelartësia,egoizmi,lakim ia etij..,cilësi që e pengojnë të hyjë në hadretin (haremin,prezencën) e Allahut të Lartësuar.Ndërsa kur të pastrohet nga këto cilësi negative,atëherë ai mund të recitojë shumë Kur'an,të shoqërohet me Hakkun,të qëndrojë para tij në namaz etj.Në të vërtetë,kjo është renditja të cilës i janë përmbajtur përfaqësuesit e mirë të gjeneratave të hershme.

      Sejjid el-Mersafi,Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar:"Shejhlerët nuk kanë mundur ta gjejnë ndonjë ilaç i cili do ta pastronte më mirë zemrën nga të kujtuarit e vazhdueshëm të Allahut të Madhëruar.Statusi i atij që bën dhikër është si statusi i atij që metalin e dryshkur e pastron me rërë,ndërsa statusi i atij që nuk bën dhikër e kryen ibadete të tjera është si statusi i atij i cili metalin e ndryshkur e pastron me sapun,ashtu që atij ,përkundlr përpjekjes,për pastrim i duhet jashtëzakonisht shumë kohë që ta pastroj atë.

      Sejjid Omer ibni Farid,në "Kelimetu - t- tevhid",thotë:

      Kjo karakterin e përmirëson
      Për çdonjëri që e pinë
      Dhe të vendosur e bën atë
      Që nuk ka qenë i vendosur.
      Që të bëhet dorëlirë
      Bën ajo nga koprraci
      Ndërsa të butë në zemërim
      Kush ka qenë i ashpër më parë.



      Adab i gjashtëmbedhjetë - Të duruarit e fyerjeve,falja,kënaqësia dhe përkushtrimi.

      Nëse qëndron në teqe ose nëse zbret në çarshi,dervishi duhet të bëjë që kryegjëja e pasurisë së tij të jetë durimi (sabër)i fyerjeve dhe falja për secilin që i bën diç që nuk i pëlqen nefsit të tij,si në teqe atyre që janë në çarshi ashtu ose disa të tjerëve ta parnojë vetëm me kënaqësi dhe përkushtim,e nëse këtë nuk mundet, gjëja më e vogël që mundet është që këtë ta pranojë me durim(ta bartë me sabër).Ngase,nëse nukj i bartë me durim veprimet e vrazhda të vëllezërve,ai nuk është i përshtashëm për tarikat,andaj duhet t'i bashkohet njerëzve të zakonshëm dhe ta braktisë rrugën sufiste.

      Sejjid Ali el-Mersafi,Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar: "Ebu Jezidi (El-Bistami)kishte qëndruar pikërisht në ato vende të cilët njerëzit nuk ia lejonin,andaj e fyenin dhe e nënçmonin.Ai këtë e bënte pikërisht për të.që ta ushtronte nefsin e vet(ta mësonte me fyerje dhe nënçmime),ndërsa kur turma fillonte ta lavdëronte dhe falënderonte,ai sakaq largohej nga ai vend."Kjo,me gjasë,ka qenë në fillim të rrugës së tij.
    • Adab i shtatëmdhjetë - Injorimi i të mirave të kësaj bote

      Kur të hyjë në tarikat dervishi me zemër nuk duhet t'i kushtojë vëmendje,asnjërës prej të mirave të kësaj bote që i dalin nga dora,por është i detyruar që tërë dynjallëkun ta lidhë në lëmsh dhe ta hedhë në detin e humbjes së shpresës që ndonjëherë do të gjejë dhe që ari dhe pluhuri i dheut,në vlerësim dhe anim nga njëri apo tjetri,kanë vlerë të njejtë,në mënyrë që të mos jenë konkurrentë dhe të garojë me njerëzit qe e duan këtë botë.Ngase,kush garon me ta,këlyshët e dunjasë me kafshimet,gërvishtjet do të ndotin,mendimin e tij do ta pushtojnë dhe ta turbullojë gjendjen e tij,andaj do të pushojë së ndjekuri tarikatin.

      Ebu-l- Kasim el - Kushejri,Allahu e mëshiroftë,deklaron:"Çdo dervish në zemrën e cilit ka synime për çfarëdo të mirë dhe kënaqësi të kësaj bote quhet dervish vetëm formalisht,por jo edhe i vërtetë. Është e papëlqyeshme që dervishi ta braktisë sporvën më kryesore në besimin tij,dhe pastaj ti kthehet sërish dhe të jetë rob i parasë dhe dirhemit, shtëpisë apo vazifës.Përkundrazi,për dervishin duhet të jetë e njejtë,pati apo s'pati diç nga të mirat e kësaj bote,që askujt,madje as zjarrputisti,të mos i bëjë konkurencë në garën për të mirat e kësaj bote."

      Kjo sqarohet me faktin që robi nuk din ç'i ka caktuar Allahu i Madhëruar si nafakë,përderisa këtë,për shembull,nuk e han,pinë,veshë etj.., e që para kësaj ai nuk e din ç'i është caktuar e të garojë që ta arrijë këtë.Të supozojmë se ai edhe e din ç'është nafakë e tij.ai nuk duhet të garojë me askën për këtë,ngase atë nuk do të mund ta largojë asnjëri prej tij,as mund ta ndajë qoftë edhe një kafshatë nga kjo.Pos kësaj,për të mirat e kësaj bote garon ai që ka makutëri të fortë për to, duke synuar pas asaj që gjithçka t'i përkasë vetëm atij,e jo dikujt tjetër.Ndërsa diç e tillë nuk i ka hije atij që është në tarikat.Diç e tillë,në të vërtetë,rrjedh nga ata qe e duan këtë botë.Ai që e donë këtë botë ëashtë si i verbëri i cili ndeshet me murin,andaj kapet për gjithçka që prekë.nëse dikush është i tillë,ai nuk është i përshtatshëm për tarikat.Prandaj,o vëlla,assesi mos i vën veshin ndonjë gjëje të kësaj bote që do të largojë nga Allahu yt.E nëse e dëshiron këtë botë, atëherë kurrsesi mos u prezento si sufi - Allahu të udhëzoftë.

      Adab i tetëmbdhjetë- Synimi që të arrihet nivelet e larta sufiste.


      Dervishi nuk duhet të kënaqet vetëm me hiqaje dhe rrëfime mbi ngjarjet e ndryshme që i kanë ndoshur sufijve të caktuar,e që edhe vetë të mos i arrijë nivelet e tyre,dhe të flasë mbi ato nivele ashtu sikur t'i ketë arritu edhe ai,ngase kjo për dervishin ishte një nga pengesat më të mëdha dhe në tarikat llogarite si munafikllëk dhe tradhti.

      Nën supozimin që dervishët edhe përmendësh e mëson "Risalen" e El-Kushejrit ose "Avariful-l-mearif" (të Es-Suherverdit),ai atëherë do të posedonte vetëm dituri (retorik)por jo edhe praktikën e pasimit (në të cilën do ta mishironte atë dituri),kështu që ai nëse do ta pranonte rolin e shejhut,me këtë dituri(pa praktikë) nuk mund t'i ndihmonte asnjërit.

      Këto gjëra u ndodhin shumë kujt në kohën tonë por shumica e njerëzve nuk është e vetdijshme për këtë dhe nuk dijnë për çka bëhet fjalë në të vërtetë këtu, andaj të tillët,duke mos i njohur rangjet e sufijve,i llogaritin në sufijë.Pra bëhet fjalë për ata që vetëm verbalisht e transmetojnë këtë dituri ndërsa nuk e kanë përjetuar këtë edhe më përvojë.
    • Adab është të mos pranohet roli i myrshidit pa lejen e shejhut.

      Dervishi duhet të ketë kujdes për atë që mos pranojë rolin e ligjëruesit,qoftë për aspekte formale qoftë për ato të brendshme të fesë deri atëherë kur shejhu i tij të mos e konfirmojë pastërtinë (ideologjike) përkryerjen e një pune të këtillë.pa këtë kushtë ai as nuk do të duhej të merrte dike si dervish të vetin.Ngas,kur ndonjë dervish do ta pranonte rolin të mbajë ligjëratë mbi tesavvufin ose të mësojë tarikat para se të shuhet zjarri i besherijjetit të tij(natyrës së tij njerëzore) edhe pa leje nga shejhu, ai me një veprim të tillë do të ishte bllokuar në rrugën e vet,do të ishte i mashtruar por edhe do t'i mashtronte edhe të tjerët,të vërtetat mbi tarikatin për të do të ishin të fshehura dhe njerëzit nga ai nuk do të kishin kurrfarë dobie.

      Këtë dervishi duhet të këtë parasysh dhe të ruhet prej kësaj ngase dashuria për famë dhe popullaritet mund ta sjellin në huti dhe të errësojnë pasqyrën e zemrës së tij,ashtu që nuk do të mund ta dallojë të vërtetën nga e pavërteta,as të kuptojë hallet e caktuara në tarikat.Shembulli i tij është si shembulli i atij që ulet në një dhomë të errët dhe fillon të përsiatë lidhur me atë ç'ka në atë dhomë,me ç'rast,natyrisht,nuk do të jetë në gjendje të kuptojë njëmend ç'ka në atë dhomë përderisa ajo dhomë nuk ndriçohet(derisa të mos fitojë dritë): Ndërsa kur të fitojë dritë atëherë do të mund të kuptojë dhe shikoj gjithë ç'ka në të, pa nevojë të përsiatë për këtë.

      Sipas kësaj dihet që shejhu i cili dervishit të vet ia lejon të jetë vaiz(të mbajë ligjeratë),ose të jetë imam,apo ligjërues,në të vërtetë e mashtron atë dervish,pos nëse e ka një hall aq të fuqishëm i cili dervishit nuk do t'i lejojë devijim dhe cili do ta mbrojë nga gabimet,ndonëse kjo tek sufijtë e kohës sonë kjo është tejet e rrallë. Mundet, gjithashtu, të ndodhë edhe ajo që shejhu të shohë se nga një dervish nuk mund të dalë asgjë në tarikat,andaj e ka lënë thjeshtë të bëjë si të dojë nga ajo që është e lejuar (mubah), ndërsa krejt kjo nga adabet ndaj Allahut të Lartësuar,Cili këtij dervishi nuk i ka caktuar të jetë nga ata që do të jenë në tarikat dhe të jetë i denjë për tarikat, kështu që në këtë rast nuk do të thotë se shejhu dervishin e tillë e ka mashtruar, porse bëhet fjalë për një aspekt krejtësisht tjetër të shikimit të këtyre gjërave.


      Adab është largimi nga ajo që e mbytë zemrën.

      Dervishi duhet të largohet nga çdo gjë që e mbytë zemrën e tij,siç është llomotitja,moskujdesi(ndaj Allahut) e të tjera,ngase është vërtetuar që kjo e mbytë zemrën, ndërsa puna e dervishit nuk është tjetër pos krijimi i predispozitave për ringjalljen e zemrës,edhe atë ashtu që do të braktisë çdo gjë që e largon nga Allahu i Madhëruar. Ngase zemra e insanit është si bosht i rrotës së mullirit;nëse ai thyhet, as mulliri nuk do të punojë,e nëse janë dy boshta, rrota më nuk do të mund të lëvizë.

      Dervishëve në teqe u kanë preferuar që çdo mëngjes para namazit të sabahut 40 herë të recitojnë: "Ja Hajju Kajjum,la ilahe il-la Ente."Kjo për arsyese se na është transmetuar që Ebu Muhammed el-Kettani,një nga shejhlerët e tarikati,ëndërr e kishte parë Pejgamberin,s.a.v.s..,dhe i kishte thënë:"O Pejgamber i Allahut,lute Allahun që t'mos më vdesë zemra",ndërsa Pejganberi s.a.v.s..,ishte përgjigjur:"O Ebu Muhammed,çdo ditë recito nga 40 herë 'Ja Hajju Ja kajjumu,la ilahe il-la Ente,' dhe zemra do të ngjallet."
    • Adab është mosndërprerja e dhikrit gjersa të mos përjetohet gajbijjeti.

      Kur vetë të fillojë të mësojë dhikrin,dervishi9 nuk duhet të ndërprejë këtë mësim krejt derisa të pëejetojë gajbijjetin (largimin edhe vetja edhe nga krijesat). Ngase dhikri edhe është caktuar për të hyrë në hadret (në prezencë) Hakkut të Lartësuar.(Në mënyrë që Ai,Lavdiploti,të jetë i pranishëm,ti duhet të mungosh. Dy nuk munden.Ky është gajbijjet-mungesë nga vetvetja.Prezenca është një.Nuk mund të jesh prezent edhe ti edhe Ai,Lavdiploti.)

      Gjerisa dervishi(me njërën prej shqisave) dëshmon (shikon apo ndjen)çkado qoftënga e krijuara,kjo do të thotë se ai ende nuk ka hyrë në hadret (perzencë)të Hakkut të Lartësuar.Pastaj,kur të hyjë në këtë hadret dhe kur zemra e tij të përjetojë prezencën e Hakkut të Lartësuar,ai atëherë duhet të heshtë(duhet të pushojë së bëri dhikër),ngase atëherë,me shikimin e Allahut Lavdiplotë,shqiptimi formal i fjalëve të dhkirit e humbë çdo kuptim.(Kjo do të ishte sikur që Allahu është ulur pranë teje,dërsa ti megjithatë e thirrë një Allah.Kjo do të ishte edepsuzllëk).

      Mandje,ai që është në këtë prezencë edhe sikur të dëshironte tÇi bënte dhikër Allahut me gjuhën e tyre nuk do të ishte në gjendje të shqiptojë fjalët,ngase prezenca e tillë është e shoqëruar me ndjenjë të atillë të aso frike shpirtërore dhe devotshmërie sa pesoni heshtë të nemitet (nga Lartësia dhe Madhëria e allhut). Kjo për arsye se në adab(mirësjellje) të atyre që hyjnë në këtë hadret bën pjesë të heshtin dhe me gjuhë të mos deklarojnë asgjë,e nëse atëherë nuk heshtin, del si i pasjellshëm.Prandaj,dervishi nuk duhet të këpusë dhikrin derisa të mos e përjetojë gajbijjetin(gjersa të mos humbë ndjenjën edhe për vete edhe për botën e gjallë): Nëse ai do ta ndërprente dhikrin para përjetimit të gajbijjetit,në aspektin e rezultatit që pritet nga dhikri.d.m.th..,në aspektin e ngritjes (shpirtërore), ai sikur të mos kishte bërë fare dhikër,ndonëse për këto reciteime shënohen(dhe llogariten)veprat e mira.

      Esh - Shibli,Allahu e mëshiroftë,ka thënë:"Kush e përmend vërtetë Allahun e Madhëruar,ai pranë Tij e harron çdo gjë tjetër".
      Ndërsa El-Xhunejdi,Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar:"Kush e shikon krijesën(hallk)nuk e shikon Krijuesin (Hakkun), ndërsa kush e shikon Krijuesin nuk i shikon krijesat (andaj as veten,ngase edhe ai është krijesë), pos nëse është një nga njerëzit e përsosur(Kamil). (Ata mund ta bëjnë ehde njërën ehde tjetrën,mirpo edhe ata paraprakisht e kalojnë këtë fazë).
      Ndërsa,Ali el-Mersafi,Allahu e mëshiroftë,ka deklaruar:"Kur muridi me ngul dhe vendosmëri e përmend Zotin e vet,atij në rrugë(tarikat),pa kurrfarrë ndërprerje, distancat midis niveleve(mekameve)të ndyshëm thjeshtë tkurren,kështu që ai në një orë mund ta kalojë rrugën të ciliën të tjerët e kalojnë për një muaj e më shumë.

      Gjithashtu ka deklaruar: "Dervishi i cili udhëton me dhikër është sikur shpeza,e cila niset në hadretin e afrisë së zotit,ndërsa devishi i cili si mjet nuk e shfrytëzon dhikrin është si personi i ngathtë dhe dobësuar,i cili e bën një lëvizje dhe ndalet,pastaj tjetrin,kështu që edhe përkundër asaj që caku drejt cilit synon është i largët, në kët mund ta kalojë edhe tërë jetën e të mos arrijë deri te Ai Cilin e synon."

      Gjithashtu ka deklaruar:"Njëri prej adabeve të komunitetit është që kur të bëjë dhikër me shejhun,të mos e kalojnë atë që ai u bën shenjë(isharet):Kështu, nese ai i bën shenjë se duhet të heshtin, është adab që asnjëri prej tyre të mos fillojë të bëjë dhikër përdersa të ketë ndjenjën (për vete dhe botën për rreth),e nëse do të vazhdonte të bëjë dhikër edhe përkundër asaj që nuk është në gjendje të gajbijjetit,kur nuk din as për vete as për të pranishmit, recitimi i tij i dhikrit do të paraqet munafikllëk i përzier me edepsellëk, ngase shejhu atyre kurrë nuk do t'u thotë: 'heshtni!',pa lejen(izën) nga Hakku i Madhërishëm, në mënyrën e njohur për sufijtë, ndërsa kundërshtimi i lejeve të Hakkut (që vie përmes shejhut)do të jetë dalje nga suazat e mirësjelljes.(adabeve).