Zilia zhduk bukuritë e shpirtit

    Përkthyes

    Radio Projekt 21

    Ndegjo me Internet Explorer

    Ndegjo me Firefox

    Forumsstruktur

    Team

    • Zilia zhduk bukuritë e shpirtit

      Allahu (xh.sh.) e ka krijuar njeriun si ahsenu’t-takvim, pra si krijesën më të përsosur dhe më të hijshme dhe e ka ngarkuar atë me detyrën e “të qenurit rob i Zotit” (kulluk), duke e favorizuar me cilësitë që i mundësojnë realizimin e duhur të kësaj detyre; por për shkak të enigmës së “sprovës” në jetën e kësaj bote, njeriu është mbrujtur, përveç cilësive me burim hyjnor (rahmani vasıf), edhe me prirje nefsi, të cilat i nxjerrin pengesa atij në kryerjen e detyrës së kulluk-ut. Njeriu që dëshiron të dalë me sukses në këtë provim dhe sprovë hyjnore,është i detyruar t’u mundësojë prirjeve të tij mëshiruese (rahmani) ngadhënjim në të gjithë situatat jetësore, sjelljet dhe veprimet e tij, duke i gjykuar me mos- lëvizshmëri prirjet negative egoiste, si të ishin ato gjarpërinj të mbuluar në akull.

      Një nga anët negative më të mallkuara e që duhet t’i shkatërrojë njeriu gjatë provimit dhe sprovës së jetës, janë sëmundjet e zilisë dhe smirës, që i djegin dhe i shkrumbojnë në asgjë të gjitha bukuritë e shpirtit.

      Zilia është refuzimi me zemër i begative që u takojnë njerëzve të tjerë si rezultat i ndarjes sipas caktimit hyjnor. Ndjenja e smirës që ushqehet në zemër kundër zotëruesve të begative hyjnore, është shenja e parë që na tregon se kemi filluar të infektohemi nga sëmundja e zilisë,madje që kjo sëmundje ka përparuar, dhe revoltim ndaj paracaktimit hyjnor (kader) në të njëjtën kohë.

      Nëse për një moment e zëmë se zilia është një ndërtesë, atëherë materiali më i rëndësishëm për strukturën e saj janë intriga dhe fesad,ndërsa në themelin e saj qëndrojnë imoralitetet e mëdha: egoizmi, dëshira për të qenë gjithmonë në krye,interesi,ambicia,dëshira për ta nxjerrë veten në pah dhe mendjemadhësia.

      Meqenëse rrënjët e zilisë janë të fshehura brenda thellësive të botës së brendshme të njeriut, disa njerëz të kthyer në skllevër të egos së tyre (nefs), megjithëse notojnë brenda smirës,pandehin se nuk janë të infektuar nga sëmundja e zilisë,madje nuk janë as të vetëdijshëm se po sillen brenda zgafelles së humnerave.

      Dëshira për të ditur se një person tjetër nuk i ka më begatitë e dhuruara dhe të mirat materiale të kësaj jete dhe përjetimi me ndjesi festive dhe zemër të qetësuar e të gëzuar i këtyre fakteve, është shenja e parë dalluese që na tregon se tek njeriu ka shpërthyer sëmundja e zilisë.

      Ziliqari dhe smirëziu përpëliten pa ndalim brenda ndjesive të ulëta - të tilla si: mllefi,tradhtia, dëshira e hakmarrjes, dredhia, nxjerrja në pah e të metave dhe gabimeve - që ushqejnë kundër personit që e kanë zili, duke e çuar kështu dëm jetën e tyre të shkurtër e të përkohshme brenda fantazive, dhe duke përhapur farmak përreth tyre.
    • a sesi e tregon Mevlana këtë cilësi të pështirë dhe shkatërruese të botës së brendshme të njeriut nëpërmjet një shembulli konkret:Një sulltan bleu dy skllevër. Për të mësuar mbi nivelin shpirtëror të tyre,zuri të bisedonte në fillim me skllavin e parë. Përgjigjet që i jepte skllavi pyetjeve të sulltanit qenë të atilla që njerëzit e tjerë mund t’i kishin dhënë vetëm pasi të ishin menduar gjerë e gjatë.Kur pa se ky shërbyes i tij qe i kuptueshëm, inteligjent dhe gojëmbël, sulltani u gëzua pa masë. Pastaj i çoi fjalë skllavit tjetër që të vinte tek ai. Skllavi i dytë erdhi dhe hyri në audiencën e sulltanit.

      Për shkak të shqetësimeve shëndetësore,skllavit i vinte erë e keqe gojës dhe dhëmbët i kishte të zi katran,sepse nuk ishte kujdesur për pastrimin e tyre. Megjithëse nuk i pëlqeu aspak pamja e jashtme e këtij skllavi, sulltani zuri të bisedonte me të me qëllim që të mësonte cilësitë dhe karakteristikat e panjohura të skllavit dhe të mirë - informohej (vakıf olmak) rreth të fshehtave të tij; prandaj i tha:- Kështu si je veshur dhe me këtë erë goje që ke, bën mirë të më rrish larg, por jo dhe aq shumë sa të mos dëgjojmë njëri-tjetrin. Para së gjithash, le t’i gjejmë një zgjidhje problemit të erës së gojës tënde. Ti je një person i dashur, ndërsa ne jemi si një doktor me famë, prandaj nuk na takon neve që të të përçmojmë dhe mos të të respektojmë. Pa ulu dhe na trego dy përralla, që ta kuptojmë shkallën e intelektit tënd.

      Duke u kthyer nga skllavi i parë me të cilin kishte bashkëbiseduar më përpara, sulltani tha:- Hë pra! Ti shko në hamam dhe lahu mirë e mirë.
      Me qëllim që ta vinte në provë skllavin e dytë, pasi u largua shoku i tij, sulltani iu drejtua duke dashur ta bënte të fliste, dhe i tha:- Shoku yt, me të cilin unë pak më përpara bëra një bashkëbisedim, më tha gjëra të këqija rreth teje, por unë, me sa po shoh, mendoj se ti nuk je ashtu siç thotë ai. Ai është ziliqar dhe për pak sa nuk na bëri të qëndrojmë ftohtë ndaj teje. Shoku ynë na tha për ty se je hajdut,njeri jo i drejtë, që shoqërohesh me keqbërës dhe pa cipë morali. Po ti, ç’thua rreth tij?
      Këtyre që tha sulltani, skllavi i dytë iu përgjigj me këto fjalë:- Nuk mund të them se janë të shtrembëta ato që pohon një miku, i cili mendohet mirë dhe thotë vetëm të vërtetën. Përkundrazi, nga fjalët e tij unë përpiqem të kuptoj veten me mendimin se mos kam ndonjë nga të metat që ai ka pohuar rreth meje. Sulltani im! Ndoshta ai ka vënë re tek unë shumë të meta rreth të cilave unë nuk jam i vetëdijshëm se i kam.
      - Atëherë, ashtu siç na foli ai rreth të metave tuaja, edhe ti na trego se ç’të meta ka ai.
      Skllavi u përgjigj:- Sulltani im!Ai me të vërtetë është një shok dhe mik i mirë i imi,bota e zemrës sime më pengon që unë të flas rreth të metave që ai ka. Prandaj, unë mund t’u them vetëm kaq: e meta e tijnuk është e metë,por virtyt sipas mendimit tim.Ai është modeli i dashurisë,besnikërisë dhe njerzishmërisë.Ai është i drejtë,inteligjent dhe miqësor. Cilësi të tjera të tijat janë: bujaria, përkrahja dhe ndihma ndaj të ngratëve. Ai është aq bujar, saqë e jep edhe jetën e tij po të jetë nevoja. Një tjetër cilësi dalluese e shokut tim të fatit është se atij nuk i pëlqen vetvetja. Ai është i mirë me të gjithë, por shumë i keq ndaj egos së tij.
      Përpara kësaj përgjigjeje, sulltani i tha kështu skllavit:- Mos e kalo cakun duke e lavdëruar mikun tënd, dhe mos u përpiq ta lavdërosh vetveten teksa thua fjalë të mira rreth tij, sepse unë di ta vë edhe atë në sprovë dhe ti pastaj të turpërohesh.
      Skllavi ia ktheu me këto fjalë:- Jo! Nuk e teprova duke e lavdëruar atë. Shprehitë e mira të mikut tim janë më të mëdha se ato që thashë unë. Unë ju tregova vetëm për ato që di rreth cilësive të shokut tim të fatit(kader). O sulltani im kerem sahibi! Në qoftë se ti nuk u beson fjalëve të mia, atëherë ç’mund të bëj unë? Bota ime e brendshme më kushtëzon që të shprehem në këtë mënyrë.
      Sulltani urdhëroi që ta thërrisnin skllavin tjetër - që kishte dalë tashmë nga hamami - të shkonte në audiencën mbretërore.Sulltani i tha atij:- Me shëndet dhe mos të mungofshin të mirat e kësaj bote. Sa mirë do të ishte sikur ti të mos i kishe ato shprehitë e këqija rreth të cilave na rrëfeu shoku yt. Atëherë çdokush që do të shihte fytyrën tënde të hijshme, do të gëzohej dhe lumturohej. Për të parë ty, ia vlen të shpenzosh të gjithë pasuritë e botës.
      Skllavi i tha sulltanit:- Sulltani im! Të lutem, më trego qoftë edhe disa nga ato ç’u ka treguar ai densiz-i rreth meje!
      Sulltani tha:- Para së gjithash, na tha se ti je njeri me dy fytyra dhe se në pamje të jashtme dukesh deva, por në të vërtetë je bela.
      Skllavi që dëgjoi nga goja e sulltanit fjalët e liga të shokut të tij për të, u mbush gjithë zemërim,u nxi nga inati dhe u skuq flakë në fytyrë. Vala e zemërimit ndaj skllavit që e kishte shok, e kaloi kufirin.
      Ai tha:- Ai qe miku im, por gojën e kishte të keqe. Ka ndodhur shpesh që të ketë ngrënë pisllëqe si një qen që e ka zënë zia e bukës.Me qëllim që ta poshtëronte shokun e vet, skllavi nisi të thoshte ç’i erdhi për goje dhe të nxirrte në shesh të gjithë paturpësitë që ruante në botën e tij të brendshme - pa u munduar të ruante asnjë të fshehtë. Përballë kësaj situate, sulltani e vuri dorën tek goja si për t’i thënë “tashmë mjaft”, dhe duke iu drejtuar atij i tha:- Falë këtij provimi,unë arrita të shoh dallimin mes ju të dyve.Atij i vinte goja erë vetëm për shkak të një shqetësimi material, por ty të kutërbon shpirti! O ti njeri, të cilit i vjen shpirti erë e rëndë, ti rri larg meje. Shoku yt do të jetë përgjegjësi yt, ndërsa ti do të jesh nën urdhrat e tij.
      Mëso prej tij edukatën, njerëzishmërinë dhe të dish të flasësh. Merr mësim prej virtyteve të tij.Hiq dorë nga smira. Me këtë ndjenjë zilie që ke, ti je një i mjerë që ke lidhur një gur për beli dhe as mund të ecësh e as të notosh me të.
      Sikurse shihet, sjelljet dhe qëndrimet luajnë rolin e një pasqyre tek e cila reflektohet bota e brendshme dhe personaliteti i njeriut. Sjelljet dhe qëndrimet negative drejt të cilave zvarritet njeriu për shkak të garës së interesave, zilisë dhe smirës, shpalosin botën e tij të shpirtit - ashtu siç ndodh me një grafik zemre.
    • Hirësia e tij, Mevlana, duke dëshiruar që ne të mund të përfitojmë siç e meritojmë nga ky tregim, na këshillon me këto fjalë:“Uni i vërtetë i njeriut fshihet nën gjuhën e tij, e cila është shprehja e botës së brendshme të njeriut.
      Kur era fryn dhe ngre lart perden, shohim se ç’ka shtëpia përbrenda. Pra, kur një njeri që nuk e njihni nga afër flet dy-tre fjalë nga nevoja, perdja që i mbulon shpirtin hapet për të nxjerrë kështu në pah fytyrën e tij të vërtetë dhe botën e tij të zemrës, si dhe për të shpalosur karakterin dhe personalitetin. A janë zemra dhe shpirti i tij të mbushur me margaritarë apo me gurë? A janë ato trëndafilishte që i dhuron ngazëllim shpirtit, apo vetëm gërmadhë e hedhurinave? A janë ato thesare gurësh të çmuar, apo fole gjarpërinjsh dhe akrepash?

      O ti njeri indiferent, që ia ke falur veten kësaj jete dhe e ke çuar dëm botën tënde të brendshme! A nuk di se s’ka për të të rënë ndërmend për asnjë nga këto ndjesi ditën që do të vdesësh? Edhe po të heqësh dorë nga zilia jote në momentin e vdekjes, kjo nuk vlen më asgjë.Sytë do të të mbushen me dhe brenda në varr.Vetëm nëse ti ke një zemër të pastër,shpirti do të jetë i përjetshëm.Prandaj,pa hidhi një vështrim vetvetes! A ke pjesë nga drita që shpërthen në frymëzime shpirtërore,dhe që do të ta ndriçojë varrin dhe sytë e zemrës?Ti përpiqu të shtiesh në dorë margaritarin e shpirtit të pavdekshëm, i cili të është dhuruar. Për këtë arsye, përpiqu me ngulm të pajisesh me virtyte dhe të qëndrosh larg ihtiras-it dhe zilisë. Puno vepra të mira dhe bëj sa më shumë bamirësi, në mënyrë që me këto bukuri shpirtërore të shkosh drejt audiencës së Zotit.

      Dije mirë se nuk ka asnjë vlerë bashkimi në një vend i fytyrës së hijshme dhe të mirë me shprehitë dhe huqet e mbrapshta. Bota e brendshme shpirtërore e mbrapshtë nuk fshihet dot nën sjelljet dhe veprimet e shtirura. Ajo mënyrë jete nxjerr në pah të vërtetën që tregon se forma është vetëm një maskë.
      Njeriut mos i shiko pamjen e jashtme,por siretin,pra botën e tij shpirtërore,sepse janë shprehitë e mira dhe morali i lartë ato që e ngrenë njeriun lart në piedestal. Ngulite mirë në kokë se forma lëndore që shihet me sy,pra struktura fizike,do të humbasë në detin e vdekshmërisë dhe bukuria e saj do të zhduket pa nam e nishan, ndërsa bota shpirtërore,ngaqë është e pavdekshme,do të mbetet e përhershme dhe do ta vazhdojë ekzistencën e saj në zemra nëpërmjet kujtimeve të bukura të jetës fetare edhe pasi kufoma vdekëtare e njeriut të virtytshëm - e cila e ka edukuar shpirtin e tij - të jetë bërë dhe. Ato kujtime të bukura të jetës fetare nuk mbeten thjesht e kaluara.

      O njeri! Huqet e këqija që ua vesh të tjerëve për shkak të zilisë që ke në shpirt, janë në të vërtetë reflektime të huqeve të mbrapshta që ke përbrenda ti.Je ti që ua atribuon atyre që të rrethojnë vetitë që sheh në pasqyrën tënde,prandaj kështu ti flet rreth vetes dhe shkakton plagë, shigjetëzat e mallkimit ia ngul me duart e tua vetes”.
      Zilia dhe smira janë sëmundjet shpirtërore që i shkaktojnë më shumë dëme personit ziliqar sesa personit që ai ka zili,madje ky dëm mund të rezultojë edhe me një fund të dhimbshëm në atë shkallë sa të taaluk etmek fenë e individit.Karuni,i cili në fillim qe një besimtar i devotshëm dhe i dyti që e këndonte Tevratin më mirë pas Musait u shndërrua në shembullin më të pastër të kësaj fatkeqësie,atëherë kur në fund të jetës së tij, për shkak të zilisë që nisi të ushqente në zemër, humbi madje edhe besimin.Duke u krenuar me pasurinë që kishte dhe salltanetet në jetën e tij, nisi të llastohej dhe më në fund meritoi hakmarrjen hyjnore për shkak të zilisë që ai ndiente ndaj pozitës prej profeti që gëzonte Musai (a.s.). Ai përfundoi në fund të tokës së bashku me pallatet dhe thesarin,të cilëve u besonte aq shumë dhe tek të cilët e mbështeti jetën e tij, duke u shndërruar kështu në të varfrin e botës së përjetshme.

      Profeti ynë, Muhamedi (a.s.), e shpreh me këto fjalë fundin e hidhur të fatkeqësisë dhe sëmundjes së zilisë dhe smirës: “Sëmundjet shpirtërore që ju janë transmetuar nga popujt e mëparshëm, janë zilia dhe përçmimi.Të dyja janë asgjësuese. Dijeni se kur them që janë asgjësuese,nuk e kam fjalën se ato ju lënë pa flokë, por ju shkatërrojnë besimin...”
      Në vazhdim, Mevlana thotë: “Atë të keqe ti nuk mund ta shohësh brenda shpirtit tënd, sepse në qoftë se do të kishe arritur ta shihje,nuk do të bëheshe me gjithë shpirt armiku i të tjerëve, por armiku i vetvetes”.

      Në qoftë se do të arrije të shikoje me dritën e Allahut, a do të mundje t’i bëje të tjerët të turpëroheshin për shkak të gabimeve të tyre dhe të bije në vorbullën e indiferencës për të parë dhe hetuar të metat e të tjerëve?
      O njeri i mjerë - me zemër të mbushur me trishtim dhe qeder! Afroju dalëngadalë e pak nga pak dritës, në mënyrë që shikimi yt të kthehet prej zjarrit drejt dritës hyjnore, dhe sodit botën tënde të brendshme në vend që të shohësh të metat dhe gabimet e të tjerëve. Ringjalle vetveten në mënyrë që zemra jote të pastrohet nga mbeturinat”.

      Historiku i zilisë dhe smirës fillon së bashku me atë të njerëzimit. Sa domethënës është fakti se njerëzit më të vyer kanë qenë objektivi i ziliqarëve gjatë gjithë historisë.Rasti i parë i zilisë dhe i mendjemadhësisë ndodhi atëherë kur shejtani u tregua egoist ndaj Ademit (a.s.) dhe nuk e zbatoi urdhrin e Allahut. Më pas, rasti i birit të pabindur të Ademit,Kabilit, që vrau vëllanë e tij të devotshëm, Habilin; hedhja në pus e Jusufit nga ana e vëllezërve të tij, gjë që u bë shkak që Jakubi (a.s.) të derdhte lot të përgjakur, si dhe situata të tjera të ngjashme me to. Të gjitha qenë përherë rezultat i zilisë, që digjej ndër zemra.Familjet e shkatërruara dhe gërmadhat e shoqërive a shteteve janë të mbushura plot me skena zilie. Smira është shkaku i fatkeqësisë dhe mynxyrës që zë fill tek individi për t’u përhapur më pas shkallë-shkallë në të gjithë shoqërinë dhe që në fund fare i djeg, i shkrumbon dhe i shfaros që të dy.

      Në traditat profetike thuhet: “Kini kujdes që mos ta keni zili njëri-tjetrin! Smira gëlltit dhe shkatërron të mirat dhe sevapet që keni fituar, ashtu siç e përpin zjarri drurin”.
      “Për sa kohë që njerëzit të mos e kenë zili njëri-tjetrin, do t’i rrethojë atmosfera e frymëzimit dhe e begatisë hyjnore”.
      “Mos mbani mëri, mos e kini zili, mos ia ktheni shpinën dhe mos i ndërprisni marrëdhëniet me njëri-tjetrin. O robërit e Zotit, jini vëllezër me njëri-tjetrin”.

      Personi që vuan pasojat e zilisë dhe smirës së të tjerëve, në vend që të mërzitet dhe të nervozohet, nuk duhet t’ua kthejë të keqen që i bëhet me të njëjtën monedhë, por duhet të ndiejë keqardhje për pozitën dhe gjendjen në të cilën kanë rënë ata. Në rast se i kundërpërgjigjet me durim, tolerancë dhe mirëkuptim keqtrajtimit dhe mizorive që i bëhen, atëherë ai mund t’i vlerësojë ato si rast për fitim sevapesh, duke u përpjekur të dalë me një përfitim shpirtëror edhe nga situatat e tilla.

      Sa bukur e shpreh Mevlana këtë ide të hollë nëpërmjet kësaj alegorie: “Trëndafili e fitoi atë aromë të mirë që ka, se arriti të shkojë mirë me gjembat që mban mbi vete.Prandaj dëgjoje këtë të vërtetë edhe prej trëndafilit.Dëgjo se ç’thotë ai: Pse të brengosem për shkak të faktit se jetoj bashkë me gjembat, pse ta mërzis vetveten?Unë që e fitova aftësinë e buzëqeshjes për shkak të durimit të bashkëjetesës me ata gjemba të prapë, fitova nëpërmjet tyre edhe mundësinë që t’i fal botës hijeshi dhe aromë...”

      Allahu na mundësoftë të marrim për shpirtrat tanë pjesë nga sjelljet dhe veprimet e bukura të robërve të Tij me moral të lartë, të cilët, duke u mjaftuar me begatitë që u ka favorizuar Zoti,janë kënaqur me atë që kanë qenë dhe atë që kanë pasur.Na ruajt nga fundi i hidhur i atyre që,duke ia vënë sytë të mirave dhe begative të kësaj jete që i kanë të tjerët,ia kanë falur zemrat dhe shpirtrat e tyre lojërave të gënjeshtërta të kësaj bote,pasioneve dhe dashurive prej zbaticash, pamjeve të jashtme e të hareshme ngushëlluese, të ardhmes mashtruese dhe dredharake të ihtirasit e smirës; gjithashtu, Allahu na ruajt nga smira e ziliqarëve.
      Amin!...