Cila është peshorja e njerëzisë – humanizmit

    Diese Seite verwendet Cookies. Durch die Nutzung unserer Seite erklären Sie sich damit einverstanden, dass wir Cookies setzen. Weitere Informationen

    Përkthyes

    Radio Projekt 21

    Ndegjo me Internet Explorer

    Ndegjo me Firefox

    Forumsstruktur

    Team

    • Cila është peshorja e njerëzisë – humanizmit

      Dëshiroj t’i shqirtoj çështjet-pyetjet të cilat do ta nxisin trurin tuaj, andaj diskutimi im më tepër ka karakter pyetjesh e shqirtimesh.Tema e diskutimit është peshoja e njerzisë-humanizmi. Për peshojën e njerzimit nëse dëshirojmë të diskutojmë në aspektin biologjik,kjo është një punë e lehtë.Biologjikisht është shqirtuar vetëm trupi-aspekti fizik i njeriut.Aty është diskutuar se njeriu është një nga kategorit e ndryshme të gjallesave dhe se në cilën kategori bie ai.Përshembull,se aj është sisorë,një qenie në mesin e lloj qenieve e cila quhet njeri përkundër qenieve tjera siç jan shpendët,rëshqitësit shtazët me katër këmbë,insektet etj.


      Sipas peshojës së biologjisë të gjith njerëzit që janë në tokë ecin me dy këmbë,kanë thojnë të rafsh dhe flasin dhe në aspektin biologjiko human nuk ekziston ndonjë dallim në mes njerëzve.Përshmbull,sipas peshojës së biologjisë dhe medicinës madje edhe psikologjisë Moiz Çombe është poaq njeri sa edhe Lumumbe.Don të thotë në biologji, dhe sipas mendimit të një mjeku apo të një psikologu të cilët flasin për organet e trupit ose për dallimet psikologjike,në mes këtyre dy personave nuk ekziston dallim,kështu që nuk do të mund të dallonim as imam Husenin a.s. nga Jezidi.

      Sipas psikologjisë,medicinës dhe biologjisë,të dy janë njerëz.Mirë po humanizmi njerëzorë dhe ajo që quhet krenari dhe përsosmëri njerëzore,a thua vallë kanë të bëj me këtë?Në shkencën e humanizmit shohim se fjala është për njeriun e përkryer dhe të papërkryer,pra fjala është për njeriun me vetëdije të ulur dhe për atë me vetëdije të lartë.

      Cili është ai njeri i cili sipas shkencave humaniste,shkencës mbi etikën dhe shkencave shoqërore,mund të jetë i përkryer,dhe të mund të jetë pa të meta, të meritojë nder dhe respekt, ose aspak të mos jetë kështu,por edhe të jeë që meriton përbuzje.Çfarë është peshoja e njerëzisë dhe ku është? Si mund ta dallajmë,për shembull,Çamberin Lumumbein?Sipas çkafit mund t’i dallojmë?

      Cila është ajo që te ndonjë njeri shkakton nënçmim e pashtërsi,madje edhe varje,ndërkaq te tjetri bën të meritojë lëvdata,marrë parasysh që në aspektin biologjik kanë një përbërje dhe janë të ngjashëm njëri me tjetrin,bile edhe strukturën nervore e kanë të ngjashme?Që të dy kanë zemër,sistem nervor, mëlçi, veshkë, muskuj,lukth dhe…Mbase organet e njeriut që meriton qortim punojnë më mirë se sa organet e një njeriu meritor. Atëherë ç’është ajo që gjendet te njëri apo te tjetri që e dallon njërin nga tjetri.

      Kjo gjithashtu është çështje shumë e rëndësishme për të cilën është diskutuar në shkencat humaniste,në fetë dhe religjionet.Kur’ani,për shembull, disa njerëz i konsideron më të mirë dhe në shkallën më të lartë se melekët, madje që këto edhe t’i përulen atij. Në Kur’an thuhet: ”E kur u tham melekëve: “bëni sexhde Ademit (njeriut)!” Lidhur me disa njerëz ai, Kur’ani, thotë se katërkambshit janë më të mirë se ata.Me cilën peshojë është bë ky dallim i ashpër? Kjo, bile,nuk ka lidhje me fenë dhe religjionin.

      Madje edhe çështja e njeriut është në nivel që plotësisht nuk ka të bëjë me çështjen e All-llahut.Filozofët e njohur materialistë,të cilët nuk besojnë All-llahun, fenë dhe religjionin,e kanë shqyrtuar çështjen e njeriut dhe njerëzisë dhe çështjen e njeriut të poshtër dhe atij të fisnik. Parashtrohet pyetjasi duket,sipas mendimit materialist,njeriu i poshtër dhe ai fisnik? Ku bazohet fisnikëria e ku poshtërsia? A mundet që shkencën ta konsiderojmë peshojë e njerëzisë dhe të thuhet se njerëzit janë të njëjtë në kuptimin biologjik,por që ekziston një gjë e cila është e fituar,në bazë të së cilës dallohet peshoja e njerëzisë nga ajo e jonjerësisë dhe se ka një kufij në mes të njeriut fisnik dhe atij të poshtër?
    • Aq sa më shumë njeriu të arrijë dituri dhe shkathtësi aq më i mirë njeri është,e nëse këtu nuk i posedon, atëherë më pak ka njerëzi,andaj nxënësi i klasës së parë është më i mirë se ai që nuk ka hyrë ende në shkollë,madje nxënësi i klasës së dytë është njeri më i mirë se ai i klasës së parë e kështu me radhë.Në fakultet, studenti që është apsolvent është njeri më i mirë se ai që është para tij me semestra.

      Në mes nxënësit dhe shkencëtarit,gjithashtu,dallimi është në atë se më i miri prej tyre është më i dijshmi.A është dituria dhe shkathtësia peshojë për matjen e njërëzisë dhe a mundet që një peshojë të pranohet? A i çmoni ju njerëzit apo i kritikoni në bazë të njohurive të tyre? A mendoni njëjtë si për Çomberin dhe për Lumumbin? Nuk mendoj që shkenca dhe dituri të jenë peshojë për matjen e njerëzisë, dhe se njeriu,nëse është dijetar më i madh,është edhe njeri më i ngritur më fisnik.Sipas kësaj peshoje do të mund të thonim se Ajnshtajni që është më i njohuri shkenctar i cili,mbase ka dijtur më shumë se të gjithë dijetarët tjerë,ka qenë njeriu më human i kohës sonë.

      Mendimi gtjetër është se shkenca nuk është peshojë e njerëzimit. Natyrisht,shkenca është njëri prej kushteve të njerëzisë.Ne nuk mund ta mohojmë diturinë në botë,si në ne si në shoqëri,kjo nuk është e lejuar.Nëse ajo ka ndikim,atëherë ai është vetëm njëri prej bazave të njerëzisë.Bile ekziston një vërejtje në lidhje me principin e bazueshmërisë së saj. Ky mendim thotë se njerëzia ka të bëjë me karakterin dhe temperament,e jo me diturinë.Karakteri dhe temperamneti janë diçka,ndërkaq dituria, diçka tjetër.

      E mundur është që njeriu të jetë i mençur e të ketë dituri,të dijë shumëçka,por që karakteri (natyra) i tij të mos jetë njërëzor,por shtazarak.Si? Për shembull, një gjallesë sipas natyrës (karakterit) pason instiktin me të cilin është e krijuar.Fuqia e instinktit sundon mbi atë.Don të thotë, që përpos instiktit ajo nuk posedon ndonjë dëshirë,ajo është e barabart me instinktin dhe asgjë tjetër përveç instinktit. Nëse themi se qeni është një gjallesë e rreptë, njëkohësisht besnike, rreptësia dhe besikëria janë instinkte të kësaj gjallese.

      Nëse themi se miza përdhese është një gjallesë tamahqare dhe kursimtare, tamahqarllëku e kursimi janë instikte të saj.Me ato udhëheq fuqia e instinktit dhe kjo është krejt.Ka njerëz që kanë natyrë të njejtë si të shtazëve,ose ndryshe thënë,apriori kanë karakter të njëjtë natyre.,nuk e kanë formuar veten në bazë të projekteve njerëzore, nuk e kanë edukuar veten.Ata gjithnjë janë njerëz të natyrës, qind për qind në pajtueshmëri me natyrën,njerëz që janë të gjykuar nga vetë natyra e tyre e brendëshme.

      Çka ndodh me diturinë e njeriut.Shkenca dhe dituria janë llambë-kandil.Njëherit ai që është i gjykuar me natyrën e vet,thjerëzën e shkencës e ka në dorë.Në atë kuptim manifestohet dallimi në mes tij dhe shtazë, që rrethi i njohurive të shtazës për plotësimin e instinkteve të saj është i dobët,i përkufizuar në hapsirën dhe kohën e vet,ndërsa dituria njeriut i jep fuqi,ashtu që njohuria mbi të kaluarën e tij, parasheh ardhmërinë,del nga rrethi vet dhe shkon dikund tjetër,madje del jashtë planetës së tij dhe udhëton në ndonjë planetë tjetër.

      Mirëpo çështja e karakterit- natyrës dhe temperamentit është diçka tjetër, jashtë suazave të diturisë.Me fjalë tjera,dituria ka të bëjë me të mësuarit e njeriut,ndërsa karakteri dhe temperamneti kanë të bëjnë me edukimin njerëzor. Nëse dëshirojnë që njeriu të arrijë dituri,patjetër duhet ta mësojnë,e nëse dëshirojnë t’i dhurojnë karakter specifik, patjetër ta formojnë në atë drejtim, të ndikojnë në shprehitë e tij dhe ta edukojnë atë.Ajo, përveç faktorit të të mësuarit,kërkon një sërë faktorësh tjerë. Në atë rast, faktori i të të mësuarit është faktorë i edukimit,por është një faktorë i patjetërsueshëm, e jo i mjaftueshëm.
    • Në të vërtetë mendimi që shkencën e konsideron peshojë të njerëzisë,nuk mendoj se është aq i pranuar.Më vonë do t’i përmendi personat që kanë ndjekur këtë mendim.Por mendimi tjetër,i cili shqyrton këtë karakter dhe temperament,ka më tepër ithtarë.Këtu, gjithashtu,ekzistojnë disa mendime. Njëri prej tyre është që karakteri i cili është peshojë e njerëzisë është dashuria,dashuria ndaj njerëzve.Nëna e të gjitha karaktereve është dashuria. Andaj nëse dikush sipas karakterit është filantrop,njeri është.Don të thotë, mendon për jetën e tjetrit sikur për të veten,madje për fatin e tjetrit mendon më tepër se për fatin e tij.Sipas logjikës së fesë kjo quhet kurbanizim.

      Në një libër shkruante se një princip i cili ekziston në të gjitha fetë e botës është që të dëshirosh për tjetrin ata që dëshiron për vete e të mos t’ia dëshirosh tjetrit atë që nuk ia dëshiron vetëvetes.Logjika e këtillë është logjikë e dashurisë.Siç e dini,në hinduizëm dhe në mësimet krishtere,fjala dashuri është shumë e theksuar.Shprehnie dashurinë e juaj në të gjitha sferat.Përgjithësisht,nuk ekzistojnë çështje tjera pos dashurisë.Natyrisht, në këto mësime ekziston një shtrembërim.Don të thotë ata përmendin dashurinë, por dashuria për të cilën ata flasin është një lloj mjeti dehës. Mirë,edhe ai është një lloj mendimi,ne pastaj patjetër duhet të diskutojmë lidhur me këtë.

      A mjafton vetë dashuria si peshojë për njerëzinë,apo jo? Kemi thënë se në lidhje me mendimin mbi karakterin dhe temperamentin,fjala e parë që është shqyrtuar mbi peshojën e njerëzisë,është filantropia.Njeriu me moral dhe etikë,ose njeriu i ngritur-fisnik konsiderohet ai që është filantrop.Me një peshojë të këtillë vështirë se mund të zgjidhen problemet tona.

      Përse Aliun a.s.e konsiderojmë njeri të përkryer? Sepse ai i ka ndjejë vuajtjet e shoqërisë, sepse “unë”-in e vetë e ka shndërruar në “ne”.Sepse ka qenë një person që i ka tërhequr të gjithë njerëzit.Nuk është veçuar nga të tjerët, vërtetë e ka konsideruar veten si një element,një gisht.

      Kur sëmuret një nerv si një pjesë e trupit,trupi nuk do të ketë qetësi dhe do të ndjehet jo i rahatshëm.Edhe këto fjalë i takojnë atij.Aliu a.s. i ka thënë këto fjalë,përpara se ti sjellë ato filozofia humaniste.Kur u njohtua se mëkëmbësi i tij,guvernatori të cilin ai e emroi,kishte marë pjesë në një gosti,i shkroi një letër të ashpër që theksohet në librin “Shtegu i elokuencës”.Po çfarë do të kishte qenë ajo gosti? A mos ky guvernator kishte marë pjesë në gostinë,në sofrën e së cilës kanë servuar alkool? Jo.Aty, a kishte patur bixhos? Jo.A kishte patur aty vallëtare? Jo.Atëherë,përse e kritikoi dhe i dërgoi letër të ashpër?

      Ai thotë: “Kurrë nuk kam menduar se do të pranosh gostinë e njerëzve që i përzënë lypsit e i ftojnë pasanikët”.Aliu a.s.: “Nuk besoj që guvernatori im të shkojë atje ku janë prezent vetëm njerëzit e pasur.”Pastaj i tregon aty guvernatorit për vetëveten dhe jetën e vet.Thotë për vetëvete se më tepër ka ndjejë vuajtjen e popullit se sa vuajtjen e vet, dhe se dhembja për popullin i shkakëtoi të harojë dhembjen e vet.Fjalët e Aliut a.s. tregojnë se ai ka qenë vërtetë njeri i urtë, shkencëtarë dhe hakim.Por Aliun a.s.nuk e çmojmë për shkak se ka qenë derë e diturisë së Pejngamberit a.s.

      E çmojmë më tepër se ka qenë njeri.I ka përvetësuar ato bazamente humaniteti në atë mënyrë që ka menduar për fatin e njerëzve që kanë qenë të privuar nga të drejtat.Nuk ka ndenjur indiferent, ndjente vuajtjet e tjetrit. Ka patur edhe karakteristika tjera humaniteti.

      Studumet tjera pohojnë se peshojë e njerëzisë është vullneti.Vullneti është faktori dominues i njeriut në lidhje me shpirtin e tij.Me fjalë tjera,peshojë e njerëzisë është të sunduarit e njeriut vetveten,shpirtin e vet, nervat e veta,instinktet dhe pasionet e veta, ashtu që secilën vepër që do ta bëjë njeriu duhet të jetës sipas logjikës dhe vullnetit,e jo sipas dëshirës.Ka dallim në mes dëshirës dhe vullnetit. Dëshira te njeriu është një lloj tërheqjeje, ka pikëpamje të jashtme.
    • Don të thotë është një lidhje në mes njeriut dhe çështjeve të jashtme të cilat e tërheqin njeriut drejt vetes.Sikur njeriu i uritur i cili dëshiron ushqim,kjo dëshirë është tërheqje e cila e tërheq njeriun kah vetja.Ose për shembull, dëshira për marrëdhënie seksuale,është një tërheqje që e tërheq njeriun kah vetja.Kështu është,bile,edhe gjumi. Gjumi e tërheq njeriun kah vetja e ai shkon drejt gjendjes që quhet gjumë.Dëshira për post e tërheq njeriun kah vetja e të ngjashme.

      Ndërsa vullneti më tepër ka aspektin e brendshëm.Eshtë e kundërta e dëshirës,çliron njeriun nga të tërhequrit e dëshirës.Pra e vëndon dëshirën nën kontrolin e njeriut.Do të veprojë ashtu sikur do vullneti e jo sikur do dëshira.Të ndjekësh vendosmërinë dhe logjikën është ndryshe nga ajo të ndjekësh dëshirën.Ky ëhtë një lloj dominimi mbi dëshirën.

      Nëse keni vënë re,shkencëtarët që meren me,theks të veçantë i kanë vënë vullnetit.Kanë pohuar se vullneti është peshojë dhe masë për njerëzinë. Kafsha është një qenie që shkon pas fuqisë së instinktit që poashtu është dëshirë, por njeriu është një qenie që me anë të vullnetit dhe vendosmërisë mund të çlirohet nga fuqia e instinktit. Mund të vendos, të veprojë, e të sillet kundër dëshirave të tij.

      Atëherë,ky person është ai që sundon vetveten dhe për aq sa njeriu nuk e sundon vetveten po aq është larg humanitetit-njerëzisë.Edhe ky është një mendim. Edhe kjo është një peshojë e njerëzimit-humanitetit.Do t’u flas edhe për nja dy peshoja dhe me këtë do ta përfundoj diskutimin tim.

      Peshojë e dytë për njerëzinë është liria.Ç’do të thotë kjo? Don t ëthotë se njeriu është njëeri në atë masë sa nuk duron asnjë fuqi,nuk është i gjykuar dhe as i robëruar nga ana e asnjë fuqie, dhe vepron i lirë.E dini,sipas studimeve të reja gjithnjë e më tepër theksohet liria si peshojë e njerëzisë-humanizmit.Pra,njeriu është njeri deri në atë masë sa mund të jetojë i lirë.Andaj liria është peshojë e njerëzisë.Çfarë mendimi është ky? A është ky mendim i qëlluar apo jo? Edhe ky mendim është sikur mendimi i mëparshëm,edhe është e qëlluar edhe nuk është.Don të thotë është e qëlluar si pjesë e njerëzisë së njeriut, por si peshojë e vetme e njerëzisë,nuk është e qëlluar.Sipas Islamit, në bazë të asaj që dashuria mes njerërve është e stimuluar,dhe se edukimi e kontroli mbi shpirtin është gjë e shenjt,gjithashtu edhe liria është gjë e shenjt.

      Në Islam shumë është e theksuar të sunduarit e epshit të trupit.Do t’u rëfej një ngjarje të shkurtë lidhur me këtë,të cilën mbase e keni dëgjuar më parë.E kanë parë se si Pejgamberi s.a.v.s.,kishte kaluar një ditë kaloi nëpër Medine. Mjë grup të rinjësh që provonin fuqinë e tyre,ashtu që e ngritnin një gurë të madh në mënyrë që të shohin se kush është më i fortë.

      Mirë, në këtë garë,si dhe në çdo garë duhet refer (gjykatës) për shkak se dy persona i ngrenë peshën njëri tjetrit. Kur kaloi Pejgamberi s.a.v.s. pranë ati vendi, rinia tha se nuk ka gjykatës më të mirë se Pejgamberi s.a.v.s. : “O i dërguar i All-llahut! Qëndroni këtu e gjykoni se kush prej nesh e ngre më mirë peshën-barën!” Pejgamberi s.a.v.s. e pranoi. Ata filluan.Në fund Pejgamberi s.a.v.s. tha: “A dëshironi ta dini se cili prej jush është më i forti?” U përgjigjën: “Po, o i dërguar i All-llahut!”Ai u përgjigj se më i fuqishmi person prej të gjithëve është ai që nëse hidhërohet, nuk lejon që ta sundojë hidhërimi, por ai e sundon hidhërimin dhe hidhërimi i tij nuk e çon në atë drejtim që All-llahu nuk është i kënaqur. Personi që e kontrollon hidhërimin e tij, dhe kur diçka i pëlqen, ajo gjë e çon ku nuk ekziston kënaqësia e All-llahut, dhe ai që mund ta sundojë dëshirën e vet. Don të thotë se Pejngamberi s.a.v.s. menjëherë atë garë të fuqisë fizike e shndërroi në një garë shpirtërore dhe çështjen e fuqisë së muskujve e analizoi si fuqi vullneti.

      Ai tha se,natyrisht,ajo është një vepër,e kush i ka muskujt më të fortë,është burrë më i fortë, por burrëria nuk qëndron vetëm në muskuj.Muskujt janë vetëm një shenjë e saj. Bazë e burrërisë është fuqia e vullnetit.