Zoti dhe logjika empirike

    Përkthyes

    Radio Projekt 21

    Ndegjo me Internet Explorer

    Ndegjo me Firefox

    Forumsstruktur

    Team

    • Padyshim se situatat shoqërore,faktorët historikë dhe arsimorë,si dhe format e ndryshme të punës njerëzore nuk mund të mbesin jashtë ndikimit të pasqyrimit praktik të tendencës së brendshme dhe karakteristikave të tija shpirtërore dhe emocionale.Edhe pse këto situata të ndryshme nuk krijojnë ndonjë detyrim ose domosdoshmëri në zgjedhjen e drejtimit të njeriut,ato mund të jetësojnë një situatë të përshtatshme për një lloj të zgjedhjes së caktuar,duke luajtur një rol të rëndësishëm në pikëpamjen e njeriut për gjërat e ndryshme.Këto situata, ndonjëherë mund ta ekspozojnë veten nën maskën e pengesës duke ndikuar në lirinë e njeriut dhe mundësinë e tij për të zgjedhur.

      Si rezultat i afërsisë së madhe me deduksionin shkencor dhe empirik,mendja e njeriut kujdeset që të tregohet disi i druajtur prej deduksionit të pastër intelektual, posaçërisht nëse çështja që është nën hetime është jomateriale dhe e pandjeshme.

      Në përgjithësi,aftësitë mendore të njerëzve sigurojnë fortësi dhe shkathtësi në fushën në të cilën aplikohen më së shumti:çështjet që shtrihen jashtë asaj fushe i paraqiten atij joreale dhe joautentike,ose në rastin më të mirë, sekondare dhe tangjente ndaj çështjeve të cilat ai e specializon.Prandaj, njerëzit tentojnë që të gjykojnë gjithçka në mënyrë të veçantë.

      Një prej faktorëve më shkatërrues dhe çorientues në mendimet që kanë të bëjnë me çështjen e Zotit është kufizimi i mendimit të ndonjërit në logjikën e shkencës empirike dhe të dështojë në njohjen e kufijve dhe vijave kufitare të asaj logjike.Pasi që ekspertët e shkencave empirike përkushtojnë tërë energjinë e tyre në shkencat ndijore,ata janë të huaj për çështjet që kanë të bëjnë me kuptimet matanë ndjenjave.

      Ky tjetërsim,kjo distancë prej çështjeve jondijore,ky besim i jashtëzakonshëm për të dhënat të fituara përmes shkencave empirike,arrin atë pikë sa që testimi dhe eksperimentimi e formojnë tërë strukturën mendore dhe botërore si edhe pikëpamjet e ekspertëve të tillë.Ata e konsiderojnë eksperimentimin si vegël të vetme të pranueshme dhe mënyrë të vetme për të arritur njohjen, si një kriter të jashtëzakonshëm.

      Ata presin që në këtë mënyrë të zgjedhin çdo problem.Detyra e shkencës është sqarimi i relacioneve në mes të fenomeneve;qëllimi i saj është vendosja e marrëdhënieve në mes ndodhive, jo në mes të Zotit dhe ndodhive.Nuk duhet pritur që të perceptohen realitetet tej-ndijore nëpërmes kritereve ndijore,ose të shihet Zoti në laborator.

      Shkencat nuk mund t’i kryejnë eksperimentet laboratorike në lidhje me ekzistencën e Zotit dhe pastaj të gjykojnë se nëse një gjësend nuk mund të vërehet fizikisht dhe nuk mund të themelohet mbi baza të eksperimenteve laboratorike dhe llogaritjeve matematikore,atëherë ai gjësend nuk ka realitet.

      Në fakt,asnjë eksperiment nuk mund të themelohet në përcaktimin e ekzistimit ose jo të qenies jomateriale,sepse vetëm ajo që mund të shfuqizohet përmes eksperimentit,e njëjta mund të vërtetohet përmes eksperimentit. Shkenca dhe metafizika janë dy forma të diturisë që i gëzojnë nivelet e njëjta të vlefshmërisë dhe vërtetësisë.Ligji metafizik nuk bazohet as në eksperimente,as nuk mund të shfuqizohet përmes eksperimentit. Mijëra eksperimente shkencore janë kryer për të vërtetuar se të gjitha gjësendet janë materiale, por të gjitha do të dështojnë gjatë arritjes së qëllimit.

      Shkencëtarët empirikë kanë të drejtë të thonë: “Unë kam zbuluar një send” ose “Unë nuk kam zbuluar asnjë send”. Ata nuk kanë të drejtë të thonë: “Një send i tillë nuk ekziston.”

      Metodat laboratorike të ndërlikuara dhe me strukturën e përparuar zhvillimore nuk mund ta gjejnë rrugën deri te bota e panjohur,e errët dhe e zgjeruar e elementeve që janë objekte të eksperimentimit; ata nuk mund të kuptojnë realitetet që janë të fshehura në zemrat e atomeve të panumërta; dhe,ata nuk mund të zbulojnë natyrën e vërtetë të materies.
    • Metoda empirike ka qenë shumë e dobishme në zhvillimin e vetëdijesimit të njeriut për rregullën e përpiktë të krijimit,dhe mund të sigurojë bazat e reja dhe të pastra për besimin në Zot përmes hulumtimeve të rregullave të krijimit,sepse ajo është dëshmues i ekzistimit të Zotit të fuqishëm dhe të vetëdijshëm.Megjithatë, qëllimi dhe synimi i shkencëtarëve në hulumtimet e tyre të çështjeve që kanë të bëjnë me natyrën dhe misteret e botës, në përgjithësi nuk na bëjnë që të kuptojmë ekzistimin e Krijuesit.Në rrjedhën e zhvillimit të tij të pandërprerë nga ana e hulumtuesve shkenca vazhdimisht është duke shpalosur misteret e ekzistencës,por pa u zhvilluar matanë diturisë së tyre të ngushtë dhe të kufizuar që e kanë marrë nga faza e tanishme e hulumtimeve.

      Sikur të kishin mundur ta bënin këtë, ata do të kishin kuptuar lidhshmërinë e fenomenit dhe vartësinë e të gjitha gjësendeve ndaj një rregulle,dhe në këtë mënyrë do të kishin arritur dy faza shtesë të diturisë dhe të mprehtësisë: E para,ata do të ishin në gjendje të ndërlidhin në mes veti të gjitha informatat e tyre ndijore, empirike dhe pastaj kishin mundur të nxjerrin përfundime racionale dhe të bëjnë interpretime.Pa pranimin e ekzistimit të Krijuesit të urtë,është e pamundur interpretimi i bindshëm i tërësisë së informatave të dala prej shkencëtarëve të ndryshëm dhe lidhjeve që ekzistojnë në mes tyre.

      Megjithatë,praktikisht,puna dhe metoda e mendimit shkencor është formulimi i parimeve dhe ndërmarrja e hulumtimeve pa u referuar te Zoti,ashtu që sistemi i mendimeve në të cilën mungon Zoti të bëhet boshti në të cilën puna shkencore zmbrapset,duke shkaktuar që njerëzit të bëhen të huaj për çdo gjë që ndodhet matanë fushës së atij mendimi.

      Në të njëjtën kohë,jeta praktike e njeriut është e lidhur në mënyrë të paevitueshme me shkencën.Rezultatet e dala nga njohuritë empirike përfshijnë të gjitha aspektet materiale të jetës,duke e izoluar atë brenda katër mureve të padepërtueshme,dhe është vështirë e mundur të gjendet ndonjë vegël natyrore në mesin e kuptimeve jetësore të njeriut.Kjo e rrit në mënyrë të pashmangshme besimin e njeriut në shkencë dhe ndikon në sjelljen e tij, duke shkaktuar brenda tij një gjendje të dyshimit dhe të hezitimit.

      Si shtesë,natyra e dobishme e fenomenit të hulumtuar nga shkenca empirike është e prekshme dhe e kuptueshme për çdonjërin, me kontrast të thekshëm ndaj çështjeve metafizike.Ngjashëm, fenomenet materiale të hulumtuara nga shkenca empirike janë të mirënjohura,duke pasur parasysh se në rastin e metafizikës e kundërta është e vërteta.
    • Njohja e çështjeve religjioze përmes metodave jokorrekte,që është ndjekur nga ana e kishës mesjetare,e kombinuar me armiqësi ndaj të gjitha manifestimeve të shkencës,ishte faktori kryesor i preferimit të shkencës empirike ndaj filozofisë dhe metafizikës.Shkurt,shkenca paraqitej si kundërshtar i religjionit dhe nuk shkonte paralel me të.

      Njëherë,logjika empirike ia arriti që t’i derdhë të gjitha mendimet në një model të vetëm,e ngjyrosi pamjen e jashtme të njeriut në botë deri në atë shkallë sa që ata u bindën se është e vetmja bazë për pranimin e të vërtetës së gjësendeve.Atë e përcaktuan si një autoritet suprem dhe e konsideruan të pamundur vërtetimin e ekzistencës së ndonjë gjëje që është e pakuptueshme për ndjenjat.

      Kështu që,shkencëtari empirik i cili është i pavetëdijshëm për metodën e atyre që e njohin Allahun,pranon dhe e konsideron si të drejtë çdo gjë që pajtohet me logjikën shkencore dhe mendimet.Ai i jep vetes të drejtën të mohojë gjithçka që nuk përputhet me metodën e tij shkencore.Metoda e tij është besimi absolut në eksperiment dhe të konsideruarit e saj si dëshmi të vetme për saktësinë e çfarëdo përfundimi.

      Në një situatë të tillë,kur e tërë baza e mendimit fetar është e injoruar,shkencëtarët vijnë në pozitë të tillë që mbesin pa ndonjë princip për interpretimin e çështjeve sekondare fetare që paraqiten në formën e urdhëresave dhe të ndalesave.Duke qenë të mësuar me gjuhën e shkencës dhe të varur nga formulat, ai është plotësisht i mbyllur ne metodën e tij duke imagjinuar lidhjet,duke i lënë urdhëresat e thjeshta dhe të çiltra të fesë pa përmbajtur ndonjë vlerë.

      Metoda e mendimit është e gabuar dhe jo korrekte.Edhe pse shkenca i ka formulat e veta komplekse dhe jashtëzakonisht precize,kuptimi i së cilës kërkon studime të thella dhe të vështira,po ato formula e lënë anash sferën e shkencës sapo të hyjnë në jetën praktike,duke e distancuar veten prej gjuhës teknike të shkencëtarit. Aty ku nuk është e mundur një gjë e tillë,aty do të jenë të kufizuar prej qendrave shkencore dhe industriale, bibliotekave dhe qendrave hulumtuese.

      Çdokush mund të shfrytëzojë pajisjet e tilla si telefoni dhe radioja.Të njëjtat zotërojnë të vërtetat e të gjitha veglave dhe instrumenteve shkencore.Përkundër tërë saktësisë dhe ndërlikimit që i kanë,një udhëzim i veçantë do të mundësojë përdorimin e tyre për çdokënd.Specialistët dhe ekspertët nuk i përcjellin njohuritë mekanike dhe teknike deri te blerësi i pajisjes; në vend të kësaj, ata i përmbledhin në disa fjalë të shkurta rezultatet e punës së mundimshme nëpër të cilat kalon zbuluesi.
    • Për këtë arsye,nuk është e drejtë dhe në pajtim me logjikën shkencore përpjekja për t’i detyruar urdhëresat fetare (të cilat nuk mund të përmblidhen në ndonjë formulë shkencore,duke qenë në të njëjtën kohë i thjeshtë dhe universal) në një model të dëmshme dhe imagjinar për ndonjërin,dhe pastaj të shpallen si të pavlefshme dhe të parëndësishme,përderisa injorimi i roleve të tyre vendimtare dhe thellësive të tyre do të ndikojë në jetën tonë.Udhëzimet praktike japin frytin e tyre kur të proklamohen në një gjuhë të kuptueshme universale dhe bëhen të qarta për çdonjërin në jetën e tyre private dhe shoqërore.

      Aq më tepër,sikur të kishim supozuar se urdhëresat dhe udhëzimet e religjionit do të mund të përcaktohen sipas njohurive,kuptimeve dhe shijeve tona,atëherë nuk do të kishim nevojë për shpallje dhe të dërguar; në do të kishim formuar fenë tonë.

      Njeriu shpesh ua hedh shikimin dobësive të veta,edhe pse është i preokupuar me anët e fuqishme të saj. Shkencëtari adhurues i botës bashkëkohore është aq krenar me njohuritë e tija, si rezultat i asaj që është arritur në shkencat eksperimentale,sa që e paramendon veten sikur të ketë pushtuar dhe zotëruar botën e të vërtetës në mënyrë triumfale,por asnjëri nuk ka qenë në gjendje të deklarojë se ka arritur njohurinë e të gjitha mistereve të universit dhe se ka ngritur të gjitha perdet e botës së natyrës.

      Duhet të shikojë me një pikëpamje më të gjerë dhe të kuptojë se sa e lehtë është një pikë e diturisë kur të krahasohet me oqeanin e mistereve të fshehta që na kundërvihen neve.Në zgjimin e çdo zbulimi shkencor paraqiten edhe një sërë të panjohurash përpara syve tanë.Përgjatë shekujve, njeriu u mundua dhe punoi në mënyrë të palodhshme me të gjitha që kishte në dispozicion për ta njohur botën sa më shumë që është e mundur. Rezultati i vetëm i përpjekjeve të tija ishte zbulimi i disa prej shumë mistereve të universit.Në këtë rrugë janë qitur vetëm disa hapa të shkurta dhe aty qëndron edhe një grumbull i tërë i të panjohurave që e rrethojnë njohurinë njerëzore sikur retë.

      Prandaj,duhet të vlerësohet në mënyrë më reale sfera e njohjes së shkencës ndijore dhe fusha e vërtetë e aktivitetit dhe e ndikimit.Duhet të hiqet dorë prej të gjitha paragjykimeve, që janë sikur barriera në rrugën e të vërtetës,në favor të analizës korrekte.

      Padyshim, shkencat empirike mund të na njoftojnë vetëm për aspektet e jashtme të fenomeneve; është vetëm çështja praktike dhe fenomeni material që përfshihet në sferën e tyre të studimit dhe që është i prekshëm përmes eksperimenteve laboratorike.Metoda e shkencës në arritjen e synimit të saj,duke u munduar që të përfitojnë njohuri prej çdo rritjeje të vogël të saj,është mbikëqyrja dhe eksperimenti.

      Pasi që interesimi themelor i shkencave empirike është hulumtimi i botës së jashtme,me qëllim që të sigurohet se ndonjë teori e caktuar është e saktë,ne duhet ta krahasojmë rezultatin e saj me botën e jashtme për të parë përshtatshmërinë e saj.Nëse bota e jashtme e verifikon atë në mënyrë efektive,ne do ta pranojmë atë, nëse jo nuk do ta pranojmë.Pra,duke marrë në konsideratë objektin dhe metodën e shkencës empirike, duhet të pyetemi se, a janë të vërtetat metafizike subjekte të testimeve ndijore dhe eksperimenteve? A kanë të drejtë hulumtimet empirike që të intervenojnë në çështjet e fesë dhe të besimit?
    • Për të zbuluar saktësinë ose pasaktësinë e kësaj çështjeje në shkencat empirike,është e nevojshme që të shfrytëzohet ndërrimi dhe eliminimi i faktorëve dhe kushteve të dhëna.Kjo metodë nuk është e zbatueshme për ekzistencën hyjnore të përhershme, të pandryshueshme dhe tej-materiale.

      Dituria materiale është një llambë që mund të ndriçojë disa çështje të panjohura me rrezet e tij.Por jo një llambë që mund ta eliminojë errësirën. Dituria e sistematizuar është e varur prej përfshirjes së tërësishme,në totalin e tij dhe formën e aftësisë njohëse,që mund t’i bashkojë të gjitha pikëpamjet parciale në një vizion të vetëm total. Tani,burgosja e njohurisë njerëzore në kufijtë e ngushtë empirikë nuk mund ta bjerë njeriun në vizionin total,por vetëm në një vetëdijesim të fenomenit empirik të kombinuar më një pavetëdijesim të dimensionit të brendshëm të qenies.

      Pa marrë parasysh a besojmë në Zotin apo jo,kjo nuk ka të bëjë me shkencën ndijore, sepse objekti i hulumtimit të tyre është çështja praktike. Shkencat që e preokupojnë veten me fenomenet materiale nuk kanë të drejtë ta shprehin veten në mënyrë pohuese ose mohuese në lidhje me ndonjë subjekt jomaterial. Varësisht prej besimit të shkollave religjioze të mendimit,Zoti nuk është trup.Ai nuk mund të perceptohet përmes ndjenjave.

      Ai është matanë kohës dhe vendit.Ai është një qenie, ekzistenca e të Cilit nuk është subjekt i kufizimit të përkohshëm dhe vendi nuk mund ta kufizojë atë. Për këtë arsye, është i lirë prej nevojës dhe i lartësuar në esencën e Tij mbi çfarëdo lloji të mangësisë.Ai e di aspektin e jashtëm dhe të brendshëm të universit;bota është e hapur para Tij. Përfundimisht,ai Zotëron shkallën më të lartë të çdo përkryerjeje dhe është shumë më i lartë nga çdo gjë që mund të vijë në mendjen e njeriut në lidhje me Atë.Ne assesi nuk mund të dimë bazën e esencës së Tij,për shkak të pamjaftueshmërisë sonë dhe të pafuqisë,paaftësisë dhe mjeteve dalluese.

      Për këtë arsye, nëse i studioni të gjitha librat e shkencës empirike nuk do të gjeni asnjë eksperiment më të vogël në lidhje me Zotin ose ndonjë gjykim që ka të bëjë me Zotin.Edhe nëse e pranojmë perceptimin ndijor si mjet të vetëm për zbulimin e realitetit, nuk mund të vërtetojmë duke u bazuar në perceptimin ndijor se asgjë nuk ekziston matanë botës ndijore.Një pohim i tillë do të ishte joempirik duke u mbështetur në dëshmi joempirike ose jondijore.

      Edhe nëse pasuesit e shkollës fetare të mendimit nuk kanë prova për deklaratat e tyre, përfundimi i lehtë dhe i dhunshëm se joqenia sundon matanë mbretërisë ndijore,do të ishte një zgjedhje joshkencore i bazuar në imagjinatë dhe në spekulim.Disa njerëz mundohen të propagandojnë këtë trillim në veshjen e shkencës dhe ta prezantojnë zgjedhjen e tyre sikur të ishin urdhëruar prej mendimit shkencor.Por,në analizën përfundimtare, mohimi i përfshirë në një kërkim të tillë është i padenjë ndaj shkencës dhe filozofisë, madje edhe të logjikës empirike.
    • Në librin e tij “Principet themelore të filozofisë”,George Pulitzer thotë: “Të paramendosh se një gjësend nuk përfshihet nga koha dhe vendi dhe se është imun ndaj ndërrimeve dhe zhvillimeve,është një pamundësi”. Është e qartë se këto fjalë pasqyrojnë një mënyrë të mendimit,të një njeriu që nuk është duke ditur se çka po hulumton. Sikur të kishte ditur se si duket ajo që po e kërkon,do të kishte ditur edhe si ta kërkojë atë.Pasi që aktiviteti i këtyre formave të mendimit rrotullohet rreth natyrës dhe sferës së ndijores,do ta konsiderojë si të pamundshëm në mënyrë automatike gjithçka që shtrihet jashtë brezit të aktiviteteve të tija,dhe ekzistenca e të cilit nuk mund të provohet me anë të eksperimenteve empirike.

      Besimin në një entitet të tillë do ta konsiderojë si diçka që është në kundërshtim me formën e mendimit shkencor. Prapëseprapë,dijetarët e shkencave natyrore janë të konfrontuar me një sasi të madhe të panjohurash duke e konsideruar këtë si çështje të prekshme,tokësore dhe të pajetë, edhe pse janë në lidhje të vazhdueshme me të (pavarësisht nga e cila universi material,me sekretet dhe misteret e veta të panumërta, nuk përbëhet vetëm prej këtij globi në të cilën jetojmë). Atëherë, dijetarët e tillë kanë të drejtë të thonë vetëm: “pasi që sfera e mbinatyrores shtrihet jashtë fushës së mjeteve të mia profesionale, unë mbetem i heshtur dhe nuk mund ta shpreh mohimin”.Si mund t’i lejojnë ata vetes për të bërë një deklaratë të tillë që do ta bëjë njohurinë aq gjithëpërfshirëse sa vetë koncepti i universit,kur njohuria e tyre krahas konceptit universal të ekzistencës është afër zeros?

      Çfarë dëshmie ekziston për të vërtetuar deklaratën se ekzistenca është ekuivalent më çështjen praktike dhe se e tërë bota e ekzistencës përbëhet prej entiteteve materiale? Duke e refuzuar metafizikën,a ka qenë në gjendje shkencëtari ta mbështesë mohimin e tij në logjikë ose në prova,ose të sigurojë një dëshmi se matanë joekzistencës absolute nuk eksiton asgjë jashtë fushës së asaj që mund të kuptohet?

      Edhe pse shkenca nuk përjashton në mënyrë eksplicite dhe definitive çdo gjë që është e panjohur,thjesht sepse nuk ka ndonjë mundësi depërtimi në të përmes veglave dhe instrumenteve,duke pritur me durim ditën kur do të zbulohet, materialistët as nuk i afrohen çështjes së ekzistencës së Zotit me dyshim ose hezitim; në bazë të paragjykimeve të gabuara dhe të nxituara,ata e shprehin vlerësimin e tyre se Krijuesi nuk ekziston.

      Persona të tillë formojnë kritere dhe standarde të tilla për vetveten e tyre dhe nuk janë të përgatitur të aplikojnë ndonjë kriter tjetër,të themeluar për synimin e caktuar në fushën e caktuar.Për shembull,ata kurrë nuk do të shfrytëzojnë kriterin e aplikueshëm për matjen e sipërfaqes së trupit,por kur të vijnë te matja e botës tejndijore, ata mundohen ta matin Zotin, shpirtin dhe inspirimin me mjete matëse të njëjta që i përdorin për matje në botën materiale.Kur vërejnë se nuk janë në gjendje të nxjerrin ndonjë përgjigje në pyetjet lidhur me qeniet,ata vazhdojnë të mohojnë ekzistencën e tyre.

      Tani,nëse personi i burgosur në logjikën empirike dëshiron të pranojë realitetin e universit deri në nivelin e lejuar nga përvoja empirike dhe të mohojë gjithçka që shtrihet matanë saj, ai duhet të pranojë se kjo është shtegu të cilën e ka zgjedhur për vete; nuk është rezultati i hulumtimit dhe eksperimentimit shkencor.Ky lloj i pseudo-inteligjencës buron prej rebelimit intelektual dhe prej heqjes dorë nga natyra burimore.Zoti,të cilën shkencëtarët e shkencave natyrore dëshirojnë që ta “vërtetojnë” së koti,përmes mjeteve dhe instrumenteve matëse të tyre,nuk është aspak zot në sytë e atyre që e adhurojnë Zotin.